Ερμής

Καϊμακτσαλάν, Χαλκιδική, Έβρος: ο Εμφύλιος σε Μακεδονία και Θράκη

Παύλος21Ιουν1949

(Από τον «Ερμή»)

«Μπορούμε να πούμε νησί και το Άγιον Όρος, επειδή είναι απομονωμένο;»

Ο Ερμής γέλασε.

«Απομονωμένο είναι τώρα, που ο κόσμος δεν χρησιμοποιεί τα πόδια του αλλά αυτοκίνητα. Εκείνα τα χρόνια μπαινόβγαινε πολύς κόσμος, από τη γειτονική Χαλκιδική»

«Είχε ΔΣΕ και η Χαλκιδική;»

«Ναι. Εκεί έδρασε μια ταξιαρχία των ανταρτών. Τον Ιούλιο του ’47 είχε διακόσιους δέκα μάχιμους. Επειδή ο τόπος ήταν μικρός δεν είχαν σταθερές εγκαταστάσεις, ήταν συνεχώς σε κίνηση και απόκρυψη. Τους βοηθούσαν ολιγομελείς ομάδες, σε σταθερές μικρές βάσεις, τις γιάφκες, αλλά είχαν τα συνηθισμένα άλυτα προβλήματα με τα πυρομαχικά, τα τρόφιμα και τους τραυματίες. Την άνοιξη του ’49 υπήρχαν ακόμα τριακόσιοι, αλλά το φθινόπωρο είχαν μείνει μικρές ομάδες που πάλευαν για τη επιβίωση. Κινούνταν ως τα Κερδύλια, τη Νιγρίτα και τα Κρούσια του Κιλκίς. Και φυσικά, στο Άγιον Όρος»

«Τι έκαναν οι αντάρτες στο Άγιον Όρος;»

«Στόχος τους ήταν η εξουδετέρωση των χωροφυλάκων. Στο Όρος δεν πήγε στρατός, για να μη δημιουργηθούν διεθνείς περιπλοκές, αφού υπάρχουν Βουλγάρικο, Σέρβικο και Ρώσικο μοναστήρι. Σκοπός, η ανεύρεση τροφίμων και εφοδίων. Και η στρατολόγηση»

«Καλογήρων;»

Ο Ερμής γέλασε.

«Το Όρος ήταν γεμάτο λαϊκούς, που είχαν καταφύγει εκεί με τα ζώα και τα κοπάδια τους. Η πρώτη εισβολή έγινε τον Απρίλη του ’47. Τον Οκτώβρη του ’48 έγινε μια γερή σύγκρουση στις Καρυές. Τότε μπήκαν στο Άγιον Όρος και γυναίκες, μαζί με τον Παπαγεωργίου. Χτυπήθηκαν αρκετά μοναστήρια, από τα οποία οι αντάρτες έπαιρναν ό,τι  τους χρησίμευε. Μόνο στο Βουλγάρικο απέτυχαν, γιατί το φρουρούσε ισχυρή δύναμη της Χωροφυλακής. Το μεγάλο πρόβλημα για τους αντάρτες ήταν το ναυτικό, που τους εντόπιζε εύκολα κατά την αποχώρησή τους και τους χτυπούσε από τη θάλασσα. Μετά τους αναλάμβανε η αεροπορία. Το Δεκέμβρη του ’48 ενισχύθηκαν οι φρουρές της Χωροφυλακής, ενώ οχυρώθηκε το στενό του Ξέρξη, στα Νέα Ρόδα. Τον Ιούνιο του ’49 ο Παπαγεωργίου προσπάθησε να περάσει, αλλά αποκρούστηκε.  Έτσι το Άγιον Όρος δεν ενοχλήθηκε πλέον από τον ΔΣΕ»

«Ο Παπαγεωργίου τι απόγινε;»

«Συνελήφθη τον Γενάρη του ’50 κοντά στο χωριό του. Τον δολοφόνησαν αιχμάλωτο με βασανιστήρια χωροφύλακες και παρακρατικοί. Είναι κι αυτός τοπικός θρύλος στη Χαλκιδική, όπως και ο καπετάν Ανάποδος στην Εύβοια. Κάποιοι ντόπιοι ισχυρίζονται ότι δεν σκοτώθηκε, όπως κι ο Ανάποδος. Το ίδιο που λένε στα χωριά της Ρούμελης για τον Βελουχιώτη»

«Αλλά;»

«Αλλά τον έφεραν στο χωριό του, τη Μεγάλη Παναγία, μέσα σε τσουβάλι και τον έδειξαν στους χωρικούς για να πειστούν ότι πέθανε. Σε άθλια κατάσταση, γιατί εκτός από τα βασανιστήρια που του είχαν κάνει, χρειάστηκε να τον ξεθάψουν για να τον κουβαλήσουν από το βουνό στο χωριό»

«Δεν μπόρεσε να διαφύγει; Η Χαλκιδική δεν είναι τόσο μακριά από τα σύνορα»

«Μάλλον υπήρχε κι άλλο πρόβλημα. Η ηγεσία  τον υποπτευόταν για πράκτορα. Το είχε αναφέρει ο ίδιος ο Ζαχαριάδης σε μια κομματική διαδικασία, τον Οκτώβρη του 1950. Για τον Παπαγιώργη της Χαλκιδικής που φαίνεται πως ήταν πράχτορας του εχθρού… Αυτό μάλλον σημαίνει ότι ο Παπαγεωργίου είχε εκφράσει αντιρρήσεις ή κριτική για τη στρατηγική του ΔΣΕ, γιατί φυσικά δεν ήταν πράκτορας»

«Υποθέτω ότι και οι άλλοι αντάρτες στη Χαλκιδική είχαν παρόμοιο τέλος»

Ο Ερμής κούνησε το κεφάλι.

«Η Χαλκιδική ήταν σκληρός τόπος για όλους. Οι φόνοι και τα κοψίματα των κεφαλιών, κάποιες φορές σε ζωντανούς, είχαν αρχίσει με τους διωκόμενους στα 1945. Η Χαλκιδική είχε σταθερά τον ίδιο αριθμό σκοτωμένων, από το 1946 ως το 1949, μεταξύ σαράντα και πενήντα. Κι από τις δύο πλευρές, αν και όχι ανάλογα»

«Στην υπόλοιπη Μακεδονία, πλην δυτικής;»

«Μαζί και η Θράκη. Εδώ είχαμε ένα τυπικό αντάρτικο, με έμφαση στις δολιοφθορές στη σιδηροδρομική γραμμή, στις ναρκοθετήσεις των δρόμων και στις ξαφνικές επιθέσεις, τις οποίες ακολουθούσε υποχώρηση. Υπήρχε ένα μεγάλο πλεονέκτημα για τον ΔΣΕ, η τεράστια γραμμή των συνόρων. Κι ένα μειονέκτημα, ότι ο χώρος είναι στενός, δεν ενδείκνυται για ελιγμούς και εγκαταστάσεις μεγάλων μονάδων. Ούτε μπορούσε ο ΔΣΕ να πετύχει συγκέντρωση δυνάμεων ικανή να απειλήσει τις μεγάλες πόλεις. Απόμεναν λοιπόν τα σαμποτάζ και οι επιθέσεις σε μικρούς στόχους. Εξάλλου η παραθαλάσσια ζώνη ήταν πρακτικά απαγορευμένη λόγω του ναυτικού. Ο στρατός πάντως δεν προσπάθησε ιδιαίτερα, κρίνοντας ότι αλλού οι ανάγκες ήταν πολύ μεγαλύτερες»

«Υπήρξαν όμως πολλοί αντάρτες»

«Ναι. Από το Γενάρη του ’46 άρχισαν οι συγκρούσεις, με τους χωροφύλακες στο Κιλκίς και τη Βέροια. Μέχρι τον Ιούνιο είχαν γίνει πολλές. Τότε οι ομάδες των αναρτών άρχισαν να οργανώνονται σε συγκροτήματα, με δύναμη από εβδομήντα ως εκατόν πενήντα άντρες. Αυξήθηκε και ο αριθμός τους. Στα τέλη του ’46 ήταν περίπου χίλιοι διακόσιοι στην κεντρική Μακεδονία. Διακόσιοι πενήντα στη Χαλκιδική, εκατόν πενήντα σε Νιγρίτα και Σέρρες, εβδομήντα στο Κιλκίς, τριακόσιοι πενήντα σε Πάικο – Καϊμακτσαλάν, διακόσιοι πενήντα στο Βέρμιο, τριακόσιοι πενήντα σε Πιέρια και Όλυμπο.  Ο στρατός δεν μπόρεσε να εξαλείψει τους αντάρτες σε όλη τη διάρκεια του ’47, ενώ στις αρχές του χειμώνα πάνω από χίλιοι τετρακόσιοι αντάρτες επιτέθηκαν στην Κομοτηνή, χωρίς επιτυχία. Ο στρατός απάντησε με την εκκαθαριστική Αλέξανδρος, χωρίς σπουδαία αποτελέσματα. Από το καλοκαίρι του ’48 δημιουργήθηκαν δυο μεραρχίες του ΔΣΕ. Η έκτη, στην κεντρική Μακεδονία και η έβδομη, που δρούσε ως τον Έβρο. Υπήρχε και μια ανεξάρτητη ταξιαρχία στο Καϊμακτσαλάν»

«Τι δύναμη έφτασαν να έχουν;»

«Το Φλεβάρη του ’49 η έκτη μεραρχία είχε  σχεδόν τρεισήμισι χιλιάδες αντάρτες, ενώ άλλες τέσσερις είχε η έβδομη, ανατολικά. Θα ήταν περισσότεροι αν απόφευγαν ενέργειες όπως ένα χρόνο πριν, τότε που έφτασαν έξω από τη Θεσσαλονίκη και τη βομβάρδισαν,  αλλά η επιχείρηση κατέληξε σε πραγματική καταστροφή για τον ΔΣΕ. Το Δεκέμβρη του ’48 επιχείρησαν να καταλάβουν την Έδεσσα και την Αριδαία, αλλά χωρίς επιτυχία. Για την αποτυχία στην Έδεσσα θεωρήθηκε υπεύθυνος ο Γεωργιάδης και εκτελέστηκε. Στις 11 Ιανουαρίου όμως οι αντάρτες κατέλαβαν τη Νάουσα. Αρχές Μαρτίου ο στρατός έκανε τις εκκαθαριστικές Αχιλλέας και Ποσειδώνας, περιόρισε πολύ το χώρο και τα δίκτυα των ανταρτών, αλλά οι αντάρτες διέφυγαν, με μεγάλες απώλειες. Το ίδιο συνέβη τον Απρίλη στην άλλη ταξιαρχία, στις Σέρρες. Καταδιωκόταν, με την εκκαθαριστική Άρης, αλλά κατέφερε να επιτεθεί και να καταλάβει στις 5 Μαΐου το Νέο Πετρίτσι, το οποίο εκμεταλλεύτηκε από άποψη εφοδίων και στρατολογίας. Οι μάχες συνεχίστηκαν πυκνές ως τις 30 Αυγούστου, όταν οι αντάρτες ανακατέλαβαν το Τριεθνές, που είχε μόλις είχε μπλοκάρει ο στρατός, για να τους κόψει τη διαφυγή στη Βουλγαρία»

«Διέφυγαν, όπως στο Γράμμο;»

«Ναι. Έμειναν πίσω  λίγες δεκάδες αποκομμένοι, που τους κυνηγούσε ο στρατός ακόμα και την επόμενη χρονιά»

«Τα ίδια έγιναν ανατολικότερα;»

«Περίπου. Εκεί υπήρχαν και οι μουσουλμάνοι και οι Πομάκοι. Αλλά ο Έβρος ανάπτυξε σημαντικό αντάρτικο, με τους καταδιωκόμενους, αυτούς  που επέστρεψαν από τη Μέση Ανατολή…»

«Πως;»

«Στην Κατοχή είχαν φύγει αρκετοί Εβρίτες, μέσω Τουρκίας. Στη Μέση Ανατολή πήραν μέρος στα κινήματα του στρατού και κατέληξαν σε στρατόπεδα. Όταν τους άφησαν οι Άγγλοι επέστρεψαν, αλλά βρήκαν δύσκολες συνθήκες και πολλοί πήραν τα βουνά. Αργότερα προστέθηκαν κι αυτοί που είχαν περάσει στο Μπούλκες. Ερχόντουσαν κάποιοι και από δυτικά, για να ξεφύγουν από τον Τσαούς Αντών. Στα τέλη του ’46 υπήρχαν έως χίλιοι αντάρτες στα ορεινά του Έβρου και τριακόσιοι στην Ξάνθη, κοντά στα σύνορα. Αλλά οι συγκρούσεις σοβάρεψαν στο τέλος του καλοκαιριού του ‘48»

«Γιατί τότε;»

«Γιατί το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ εξέφρασε απογοήτευση που η έβδομη μεραρχία δεν μπόρεσε να κάνει σοβαρά χτυπήματα αντιπερισπασμού, την περίοδο που δινόταν η μεγάλες μάχες σε Γράμμο και Βίτσι. Ζήτησε λοιπόν να στρατολογήσουν άμεσα πέντε χιλιάδες νέους μαχητές και να ανεβάσουν την απόδοσή τους. Από την άλλη ο στρατός ξεκίνησε την εκκαθαριστική επιχείρηση Κούλα, βόρεια της Δράμας, με στόχο τις εγκαταστάσεις του ΔΣΕ. Οι αντάρτες της περιοχής διέφυγαν. Από την αρχή του ’48 όμως η πίεση του στρατού άρχισε να αποδίδει ένα σημαντικό αριθμό  συλληφθέντων και παραδοθέντων, ενόπλων και αόπλων. Αλλά και το Γ’ Σώμα Στρατού είχε μέσα στο 1948 πάνω από εννιακόσιους νεκρούς, σχεδόν τους  μισούς από νάρκες και δυο χιλιάδες οχτακόσιους τραυματίες»

«Δεν έγινε κάποια σημαντική μάχη σε ανοιχτό πεδίο;»

«Ναι. Η μάχη στους Μεταξάδες του Έβρου, που κράτησε πέντε μέρες τον Μάιο του ’49 και ήταν το ουσιαστικό τέλος της εβδόμης μεραρχίας του ΔΣΕ»

«Πέντε μέρες; Άντεξαν πέντε μέρες μάχη οι αντάρτες;»

«Ναι. Οι Μεταξάδες είναι ένα κεφαλοχώρι στα σύνορα με τη Βουλγαρία. Οι αντάρτες το είχαν χτυπήσει αρκετές φορές, αλλά το Μάιο του ’49 φαινόταν η ιδανική λύση στα προβλήματά τους και ιδιαίτερα στο πρόβλημα της στρατολογίας. Γιατί εκτός από τους κατοίκους, κάθε βράδυ ερχόντουσαν για διανυκτέρευση στους Μεταξάδες οι χωρικοί από τα γειτονικά χωριά, για ασφάλεια. Το ίδιο γινόταν και σε άλλα κεφαλοχώρια της Θράκης»

«Υπήρχε στρατός στους Μεταξάδες;»

«Υπήρχε. Με αναγκαστική εργασία των κατοίκων είχαν φτιάξει χαρακώματα, είχαν κάνει ναρκοθετήσεις, είχαν απλώσει διαδοχικές σειρές συρματοπλέγματα και είχαν εγκαταστήσει πολυβολεία. Επιπλέον, όταν εκδηλώθηκε η επίθεση, ο στρατός την είχε πληροφορηθεί και την περίμενε. Έτσι δεν βγήκαν από τους Μεταξάδες οι φιλοξενούμενοι χωρικοί για να πάνε στις δουλειές τους. Η μάχη ξεκίνησε νωρίς το πρωί και νωρίς το απόγευμα έφτασαν οι πρώτες ενισχύσεις του στρατού, χωρίς να εμπλακούν αμέσως. Οι Μεταξάδες άντεχαν, αλλά τα πυρομαχικά τους τελείωναν και δεν είχαν νερό. Τη δεύτερη μέρα συνέχισαν να έρχονται ενισχύσεις και να επιχειρεί ο στρατός απέξω»

«Δεν ήρθε η αεροπορία;»

«Υπήρχε ένα πρόβλημα. Οι αντάρτες είχαν πιάσει τους γύρω λόφους και ήταν πολύ επικίνδυνη η ρήψη εφοδίων από τις ντακότες. Γι΄ αυτό έφτασαν και καταδιωκτικά, ώστε να τις προστατεύουν. Αλλά επειδή οι ρίψεις έγιναν από μεγάλο ύψος, πήραν μερτικό και οι αντάρτες. Την τρίτη μέρα η πολιορκία εξακολουθούσε. Νερό δεν υπήρχε και οι άντρες των ΜΕΑ που είχαν γίνει Εθνοφρουρά την κοπάνισαν, μετά τους πρώτους πυροβολισμούς. Αλλά η αεροπορία μπόρεσε να εφοδιάσει τους αμυνόμενους, που είχαν φτάσει σε οριακή κατάσταση, ενώ παράλληλα μυδραλιοβολούσε τις θέσεις των ανταρτών»

«Η αεροπορία έκρινε τη μάχη;»

«Ναι. Αλλά οι αντάρτες επέμεναν και κρατούσαν σχεδόν όλες τις οχυρές θέσεις στα γύρω υψώματα, ενώ συνέχιζαν να φτάνουν ενισχύσεις στο στρατό. Την τέταρτη μέρα το απόγευμα έγινε μια μεγάλη επίθεση σ’ ένα ύψωμα κλειδί, με πεζικό, πυροβολικό και αεροπορία. Η επίθεση πέτυχε και η πολιορκία λύθηκε. Για την πέμπτη και τελευταία μέρα απόμενε να εξοντωθούν οι αντάρτες στα υπόλοιπα υψώματα, όπως κι έγινε. Εκτός από μια ομάδα που διέφυγε δυτικά»

«Μεγάλη αποτυχία για τον ΔΣΕ»

«Τρομερή. Οι αμυνόμενοι είχαν λίγες δεκάδες νεκρούς και αγνοούμενους, αλλά από τους σχεδόν χίλιους τετρακόσιους αντάρτες διέφυγαν μόλις τετρακόσιοι είκοσι έως τετρακόσιοι πενήντα, σε κακή κατάσταση. Ίσχυσε τελικά το αναμενόμενο, ότι ο ΔΣΕ εκτός Γράμμου – Βίτσι ήταν αδύνατον να αντέξει μια πολυήμερη μάχη σε ανοιχτό χώρο. Επιμένοντας να πάρει τους Μεταξάδες, έπαθε πανωλεθρία. Συνέχισαν όμως για λίγο, έκαναν μια τελευταία επίθεση στην Αλεξανδρούπολη, την τρίτη κατά σειρά από το 1947, η οποία φυσικά δεν είχε κανένα νόημα και κανένα αποτέλεσμα»

ΑνταρτίνεςΜεταξάδων26Μαΐου

«Η Αλεξανδρούπολη δέχτηκε τρεις επιθέσεις;»

«Τρεις επιθέσεις και πολύ περισσότερες εισβολές στα περίχωρα. Από το στρατό της Γκύμπραινας, όπως έλεγαν τους αντάρτες. Γκύμπραινα είναι μια κορυφή στη Δαδιά»

«Αλήθεια, πως έζησε τον Εμφύλιο η Αλεξανδρούπολη;»

Ο Ερμής κοντοστάθηκε για λίγο.

«Όπως πολλές άλλες μεγάλες επαρχιακές πόλεις. Μπορούμε να πούμε ότι άρχισαν το Σεπτέμβρη του ’46 με τις πρώτες καταδίκες σε θάνατο από το στρατοδικείο και τις δολοφονίες μερικών δεξιών ενόπλων. Στις 9 Οκτωβρίου έγινε μια μεγάλη διαδήλωση για τα εθνικά δίκαια, οργανωμένη από τις αρχές της πόλης. Η Ελλάδα τότε διεκδικούσε αλλαγή των συνόρων με τη Βουλγαρία, μεταξύ άλλων. Τον Οκτώβρη εμφανίστηκε μια τριακονταμελής συμμορία πλησίον της Αλεξανδρουπόλεως και διασκορπίστηκε, αλλά άρχισαν οι συνεχείς δολιοφθορές στις γραμμές του τραίνου, που συνεχίστηκαν ως το τέλος. Η πρώτη επίθεση στην Αλεξανδρούπολη έγινε στις 30 Ιουλίου του ’47, αποκρούστηκε, αλλά τον Αύγουστο ο ΔΣΕ εμφάνισε άνοδο της δράση του και έκανε νέες στρατολογίες. Μάλιστα τον Οκτώβρη αποκλείστηκαν για λίγο στον Έβρο δυο Αμερικανοί γερουσιαστές που είχαν πάει ως το Τριεθνές, γιατί γινόταν συνεχείς ανατινάξεις γεφυρών, ενώ άρχιζε ο εντατικός ναρκοπόλεμος στους επαρχιακούς δρόμους»

«Τι ήθελε να πετύχει με τον ναρκοπόλεμο ο ΔΣΕ;»

«Να παραλύσει τις συγκοινωνίες του αντιπάλου, κάτι που δεν το πέτυχε. Υπήρξαν όμως πολλά θύματα από τις νάρκες. Ανάμεσά τους ήταν ο υποστράτηγος Νικολόπουλος, που έπεσε σε νάρκη στο Φυλακτό, τον Μάρτη του ’48. Προηγουμένως ο ΔΣΕ είχε κάνει πετυχημένες επιθέσεις και στρατολογίες κοντά στην πόλη, στο Άβαντο και στο Δωρικό. Αλλά το μεγάλο γεγονός ήταν στις 19 Απριλίου, όταν αναχώρησαν χίλια πενήντα παιδιά για Μυτιλήνη και Σύρο»

«Γιατί;»

«Για να τα προφυλάξουν από το παιδομάζωμα του ΔΣΕ»

«Και οι γονείς τους τα έδωσαν;»

«Έτσι φαίνεται. Εμπιστεύτηκαν τη Φρειδερίκη. Ένα μέρος πρέπει να ήταν ορφανά. Ανέβηκαν πάντως στο αρματαγωγό που τα πήρε τραγουδώντας Μάρκο Μάρκο μόνος σου θα μείνεις στα βουνά, γιατί η Ελλάδα προδότες δεν γεννά. Στο μεταξύ οι αντάρτες του Μάρκου είχαν αποκτήσει πυροβόλα, με τα οποία χτύπησαν τον Απρίλιο στα περίχωρα αλλά και στην ίδια την Αλεξανδρούπολη, στη δεύτερη μεγάλη επίθεση που έκαναν, τον Ιούλιο του ’48. Ατύχησαν όμως γιατί στο λιμάνι παρέμενε μόνιμα ένα πολεμικό πλοίο, που εντόπιζε τις εστίες πυρός των ανταρτών και τις διέλυε με τα κανόνια του. Στις 25 Μαΐου 1949 έφεραν στην Αλεξανδρούπολη τους συλληφθέντες  κομουνιστοσυμμορίτες από τη μάχη των Μεταξάδων. Η τρίτη και τελευταία επίθεση στη πόλη έγινε στις 18 Ιουνίου και ήταν απόλυτη αποτυχία»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s