Ερμής

Γράμμος – Βίτσι, 1948-49

310811-vitsi-4

(Από τον «Ερμή»)

«Οι μεγάλες μάχες του Εμφυλίου έγιναν στο Γράμμο;»

«Και στο Βίτσι και στη Φλώρινα. Στη δυτική Μακεδονία. Στην περιοχή αυτή ο ΔΣΕ διέθετε δέκα με έντεκα χιλιάδες αντάρτες, το καλοκαίρι του 1948. Στις μεγάλες μάχες ήρθαν και ενισχύσεις απέξω, αλλά και από τις γειτονικές περιφέρειες»

«Πως ήταν μοιρασμένοι;»

«Τρεις χιλιάδες στο Βίτσι και τη γύρω περιοχή, έξι χιλιάδες στο Γράμμο. Κοντά και μακριά ταυτόχρονα ήταν οι σχεδόν χίλιοι της Μουργκάνας, που θα έκαναν αντιπερισπασμούς»

«Ήταν αρκετοί για να κρατήσουν άμυνα;»

«Εκ του αποτελέσματος και ναι και όχι. Οι γραμμές της άμυνας ήταν τεράστιες, αλλά ο Γράμμος είναι γεμάτος δύσβατες περιοχές και ψηλές κορυφές, που δυσκολεύουν την επίθεση και διευκολύνουν την άμυνα. Από το Μάρτη κιόλας είχαν αρχίσει να φτιάχνουν αμυντικές κατασκευές. Χιλιάδες πολυβολεία, εκατοντάδες ολμοβολεία, χιλιόμετρα με χαρακώματα και πολλά ναρκοπέδια»

«Οι αντάρτες τα έφτιαξαν;»

«Και ο τοπικός πληθυσμός, όσος είχε απομείνει. Με κασμάδες, φτυάρια και λοστούς, χωρίς τσιμέντο και ενισχύσεις. Αλλά το σημαντικότερο στοιχείο της άμυνας ήταν η φύση του Γράμμου, στην οποία προσαρμόστηκε μια ελαστική άμυνα που χρησιμοποιούσε πολύ αποτελεσματικά τις εσωτερικές γραμμές ώστε να ενισχύει κάθε φορά το σημείο που πιεζόταν»

«Ο στρατός;»

«Ενενήντα χιλιάδες, μαζί με τα βοηθητικά σώματα. Αντιλαμβάνεσαι ότι αν δεν βοηθούσε το έδαφος τους αντάρτες θα ήταν απλός περίπατος για το στρατό, που διέθετε επιπλέον ισχυρό πυροβολικό, γερό μηχανικό, μεταφορές και εβδομήντα αεροπλάνα»

«Τι του έλειπε και δεν μπόρεσε να νικήσει τους αντάρτες εκείνο το καλοκαίρι;»

«Κυρίως η ηγεσία. Και η προσαρμογή στις πραγματικές συνθήκες, που απαιτούσαν ευελιξία αλλά και σεβασμό του αντιπάλου. Ο πυγμάχος των βαρέων βαρών υποτίμησε εγκληματικά τον αδύναμο αντίπαλο, ο οποίος πάλεψε με ακατάβλητο σθένος, ταλαιπώρησε αφάνταστα το στρατό και κατάφερε να μην τελειώσει ο αγώνας το 1948 και να πάρει παράταση για την επόμενη χρονιά»

«Γιατί λες ότι ο στρατός υποτίμησε τους αντάρτες;»

«Επειδή είχαν πολλούς βιαίως στρατολογημένους, νεοστρατολογημένους  και μεγάλη αναλογία γυναικών. Το πόσο έξω έπεσε η ηγεσία του στρατού για τη μαχητική αξία του ΔΣΕ φαίνεται από τον αρχικό στόχο της επιχείρησης, η οποία είχε πολύ αισιόδοξα ονομαστεί  Κορωνίς. Ο στόχος ήταν να ολοκληρωθεί η επιχείρηση το πολύ σε τέσσερις εβδομάδες και χρειάστηκαν εξήντα πέντε μέρες για να καταληφθεί ο Γράμμος, χωρίς να υπολογίσουμε όσα συνέβησαν μετά. Καθώς περνούσαν οι βδομάδες και δεν υπήρχε αποτέλεσμα, άρχισε να δημιουργείται μια ατμόσφαιρα απογοήτευσης, για να μην πω κρίσης»

«Τι στόχους είχε ο στρατός;»

«Να καταλάβει τα υψώματα Αμμούδα και Αλεβίτσα στα σύνορα και από εκεί να προχωρήσει, να εγκλωβίσει τους αντάρτες σε ελληνικό έδαφος και να τους εξοντώσει. Η προσπάθεια ξεκίνησε στις 16 Ιουνίου στο Γράμμο και ταυτόχρονα από το Βίτσι, ώστε σε δυο μέρες να κλείσει η συνοριακή λαβίδα. Έξι μέρες μετά, η προσπάθεια διακόπηκε άδοξα. Αποτυχία σημείωσαν και οι περιφερειακές επιχειρήσεις του στρατού, όπως η προσπάθεια εκκαθάρισης του Ζαγορίου. Ο στρατός ανασυντάχτηκε και επιτέθηκε πάλι, με τους ίδιους αρχικούς στόχους, δηλαδή τον έλεγχο των συνόρων. Ακολούθησε μια τρομερή σύγκρουση δύο μηνών, ώσπου να κλονιστεί η άμυνα του ΔΣΕ. Στις 18 Αυγούστου αποφασίστηκε η απαγκίστρωση από το Γράμμο και η μεταφορά των ανταρτών στο Βίτσι. Κάτι που έγινε δυο μέρες μετά με χαρακτηριστική πειθαρχία και αυτοπεποίθηση. Ο στρατός κατέλαβε το Γράμμο αλλά απέτυχε να εξοντώσει τους αντάρτες, κάτι που θα αποδεικνυόταν καθοριστικό για τη συνέχεια. Με αυτή την έννοια και οι δύο κέρδισαν και οι δύο έχασαν»

Ο Ερμής έκανε μια μικρή διακοπή.

«Ο στρατός είχε νεκρούς εκατόν εννιά αξιωματικούς και χίλιους εκατόν είκοσι τρεις οπλίτες. Σύνολο απωλειών, κάτι λιγότερο από εφτά χιλιάδες άντρες. Οι τραυματίες πλημύρισαν την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη»

«Και ο ΔΣΕ;»

«Ο στρατός έδωσε κάποια υπερβολικά νούμερα, που πλησίαζαν το σύνολο της δύναμης του ΔΣΕ στο Γράμμο. Η λογική λέει ότι οι απώλειες ήταν μεγάλες και για ορισμένες μονάδες τρομακτικές, αλλά δεν ξέρουμε τα ακριβή στοιχεία. Για να μπορέσει να πραγματοποιήσει ο ΔΣΕ τον ελιγμό από το Γράμμο στη Βίτσι, υπό συνεχή πίεση, μάλλον διασώθηκε σημαντικό τμήμα της δύναμής του»

«Και μετά;»

«Μετά ο στρατός έπρεπε να ελέγξει τα σύνορα που κρατούσαν ακόμα οι αντάρτες, δηλαδή τη Μουργκάνα και το Βίτσι. Αν τα σφράγιζε και αποκλειόταν η είσοδος της βοήθειας και η έξοδος των τραυματιών, η εξόντωση των μονάδων του ΔΣΕ θα ήταν σχετικά εύκολη υπόθεση. Η ηγεσία του ΚΚΕ και ταυτόχρονα του ΔΣΕ, παρά την απώλεια του Γράμμου εμφανίστηκε ψύχραιμη. Απομακρύνθηκε ο Μάρκος Βαφειάδης και αναδιαρθρώθηκε η δομή του ΔΣΕ. Ο στρατός κατέλαβε τη Μουργκάνα στα μέσα Σεπτεμβρίου, πάλι χωρίς να καταφέρει να εξοντώσει τους αντάρτες. Απόμενε μονάχα το Βίτσι, για την πτώση του οποίου ο στρατός προσπάθησε από το Σεπτέμβρη ως το Δεκέμβρη του ’48, χωρίς αποτέλεσμα»

«Πως εξηγείται αυτό;»

«Δεν εξηγείται πάντως με τις εκατέρωθεν δυνάμεις. Η διαφορά παρέμενε χαώδης. Ωστόσο στο Βίτσι ο ΔΣΕ είχε μηχανοκίνητες μεταφορές, επαρκή πυρομαχικά και πυκνή δύναμη πυρός από πυροβόλα και όλμους. Και άκαμπτη μαχητική διάθεση, που ξάφνιασε πάλι τη στρατιωτική ηγεσία, που τον είχε υποτιμήσει για μια ακόμα φορά. Πάλι σχεδιαζόταν κατάληψη των συνόρων, περικύκλωση και εξόντωση των ανταρτών. Τότε όμως ο στρατός σκόνταψε σ’ ένα εμπόδιο που δεν μπόρεσε να ξεπεράσει. Το Μάλι Μάδι»

«Κορυφή είναι αυτό;»

«Ένας βραχώδης όγκος. Δύσκολα αμύνεσαι, ακόμα πιο δύσκολα τον κατακτάς. Ο στρατός προσπάθησε έντεκα μέρες, χωρίς αποτέλεσμα. Ώσπου τη νύχτα μεταξύ 9 και 10 Σεπτεμβρίου ο ΔΣΕ έκανε αντεπίθεση και οι μονάδες του στρατού άρχισαν να υποχωρούν και να καταρρέουν, παρά τη συνεχή υποστήριξη από πυροβολικό και αεροπορία. Μια ταξιαρχία διαλύθηκε και αξιωματικοί και στρατιώτες έτρεξαν να σωθούν στην Καστοριά. Την επόμενη νύχτα η περίφημη 3η ορεινή ταξιαρχία, η παλιά του Τσακαλώτου, έπαθε τα ίδια. Στις 12 Σεπτεμβρίου ήρθε η σειρά μιας ακόμα ταξιαρχίας του στρατού. Ίσως η λέξη πανικός δεν είναι υπερβολική»

«Μα δεν ήταν δικαιολογημένο κάτι τέτοιο»

«Δεν ήταν, αλλά συνέβη. Ο Αβέρωφ στο βιβλίο του μιλάει για εβδομήντα οχτώ στρατιώτες που εκτελέστηκαν στην Καστοριά, μετά από έκτακτα στρατοδικεία. Στις 20 Σεπτεμβρίου ο ΔΣΕ απείλησε την Καστοριά, σε μια μάχη που ο Ζαφειρόπουλος τη θεωρεί ως τη σημαντικότερη του πολέμου. Ίσως υπερβάλει, με την έννοια ότι όλο αυτό ήταν περισσότερο μια παρεξήγηση, καθώς ο ΔΣΕ δεν διέθετε ούτε κατά διάνοιαν τις δυνάμεις που απαιτούσε μια τέτοια κίνηση και φυσικά δεν διέθετε κάποιο μαγικό τρόπο για να αντιμετωπίσει τα τανξ και την αεροπορία. Αναγκάστηκε λοιπόν να συμπτυχθεί, με σημαντικές απώλειες. Τότε όμως φτιάχτηκε ένα τραγούδι, που το λέγαμε μετά»

Ο Ερμής άρχισε να τραγουδάει. Είχα ακούσει το τραγούδι σε συναυλίες στο πανεπιστήμιο και παρέες κι έτσι τον συνόδεψα κι εγώ.

«Ο φρούραρχος της Καστοριάς τραβούσε τα μαλλιά του, σαν ήρθανε τ’ αντάρτικα  στην περιφέρειά του. Πάει το Άργος, πάει το Βλάτσι, πάει και το Βογατσικό, Δεντροχώρι, Σκαλοχώρι, πάει και το Νεστόριο. Τις βάρκες επιτάξανε, φοβούνται αποβάσεις των Ανταρτών της Καστοριάς με όλες τις δυνάμεις»

Λέγαμε δυνατά το ρεφραίν, πάει το Άργος, ώσπου ξεφύτρωσαν ξαφνικά μπροστά μας δυο άλλοι επιβάτες που σουλατσάριζαν κι αυτοί στην ομίχλη. Τους είχαμε τρακάρει και νωρίτερα, ήταν Άγγλοι. Δεν κατάλαβαν ούτε τι τραγουδούσαμε, ούτε γιατί βάλαμε ξαφνικά τα γέλια με τον Ερμή.

«Στις 10 Οκτωβρίου ο στρατός έκανε νέα επίθεση, για να πάρει επιτέλους το Μάλι Μάδι, αλλά χωρίς επιτυχία και πάλι. Ο στρατός δεν είχε καθόλου ηθικό και ο ΔΣΕ δεν είχε δυνάμεις. Παρ΄ όλ΄ αυτά τα ΛΟΚ κατέλαβαν την κορυφή Βίτσι και οι αντάρτες έκαναν μια πετυχημένη επιδρομή στην Πτολεμαΐδα, ενώ τα χτυπήματά τους κλόνιζαν για μια ακόμα φορά μεγάλες στρατιωτικές μονάδες. Στις 27 Οκτωβρίου ανέλαβε ο Τσακαλώτος να βγάλει τα κάστανα από τη φωτιά, αλλά  καθώς το αεροπλάνο του Βαν Φλητ που τον μετέφερε προσγειωνόταν στη Φλώρινα, χτύπησε σε νάρκη. Σύμφωνα με τον στρατηγό τον έσωσε τότε η Παναγία»

«Είχε αποτέλεσμα το θαύμα της Παναγιάς;»

«Η Παναγιά είδε σχεδόν τριάντα χιλιάδες στρατιώτες με τρομερή δύναμη πυρός να έχουν περικυκλώσει από τρεις μεριές πέντε ως έξι χιλιάδες αντάρτες και έφυγε ήσυχη για να κάνει κάποιο πραγματικό θαύμα. Ο Τσακαλώτος ανέλαβε να καθαρίσει την κατάσταση, αλλά  για μια ακόμα φορά ο ΔΣΕ αποδείχτηκε πολύ σκληρό καρύδι και έκοψε τη φόρα του στρατού με μια κατάληψη ενός υψώματος βόρεια της Καστοριάς, το οποίο κράτησε μερικές μέρες, πριν το ξαναπάρει ο Τσακαλώτος, με σημαντικές απώλειες. Στο μεταξύ έφτασε ο χειμώνας και το μέτωπο σταθεροποιήθηκε. Η περιπέτεια στο Βίτσι είχε κοστίσει στο στρατό πάνω από τέσσερις χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, χωρίς να κερδίσει το τελευταίο σημαντικό προπύργιο του ΔΣΕ. Η ένατη μεραρχία αναχώρησε για την Πελοπόννησο και η ηγεσία των ανταρτών άρχισε να σχεδιάζει τις μεγάλες χειμερινές της επιθέσεις στις πόλεις. Καρδίτσα και Καρπενήσι νότια, Νάουσα και Φλώρινα στο βορά»

«Και μετά, τι έμενε;»

«Η τελική αναμέτρηση σε Γράμμο και Βίτσι»

«Το Γράμμο τον είχαν ξαναπάρει οι αντάρτες τον Απρίλη του ‘49»

«Ναι. Ήταν η τελευταία μεγάλη τους επιτυχία. Ενόχλησε πολύ, αλλά δεν κλόνισε την κυβερνητική παράταξη. Ο Παπάγος συνέχισε μεθοδικά τις προετοιμασίες κι έτσι το καλοκαίρι του ’49 είχε στη διάθεσή του μια μεγάλη στρατιά από διακόσιους χιλιάδες άντρες, για να εξοντώσει τους αντάρτες. Αυτή τη φορά είχαν βελτιωθεί τα μηχανικά μέσα, υπήρχε ισχυρότατη αεροπορία με εκατό μαχητικά, που διέθεταν ισχυρές συμβατικές βόμβες και τις νέες τότε εμπρηστικές ναπάλμ. Είχαν ενσωματωθεί νέα αποτελεσματικά όπλα όπως τα μπαζούκας και αντιαρματικά πυροβόλα ικανά να καταστρέφουν πολυβολεία από απόσταση.  Υπήρχε άριστα οργανωμένο πυροβολικό, μηχανικό, διαβιβάσεις,  υγειονομικό. Δεν υπήρχαν πια απειλές στα μετόπισθεν και όλη η κοινωνία περίμενε ένα σύντομο τέλος»

«Για τέταρτη συνεχή χρονιά, από το 1946»

«Δεν υπήρχαν άλλα περιθώρια για τον ΔΣΕ. Δεν είχε εφεδρείες. Ήταν όλοι κι όλοι τέσσερις χιλιάδες εφτακόσιοι στο Γράμμο και εφτά χιλιάδες εφτακόσιοι στο Βίτσι. Με πολλούς υπερβολικά νέους και πολλές γυναίκες, αλλά και με όσους είχαν απομείνει από τον σκληρό πυρήνα των μαχητών. Αυτοί κράτησαν την πειθαρχία και τη μαχητικότητα ως την τελευταία στιγμή. Δεν είχαν χώρο για πολλαπλές γραμμές άμυνας, ούτε για ελιγμούς και αντεπιθέσεις. Για πρώτη φορά βασιζόντουσαν στο πυροβολικό που είχαν αποκτήσει στο μεταξύ και κυρίως στην πυκνή δύναμη πυρός των μονάδων τους. Η διαταγή της ηγεσίας ήταν για άμυνα επιτόπου, χωρίς την παραμικρή ιδέα για εγκατάλειψη θέσης, καθώς δεν υπήρχαν πια νέες θέσεις, υπήρχε μόνο η συνοριακή γραμμή»

«Τι σχέδιο είχε ο στρατός;»

«Να εξαλείψει την αντίσταση σε Γράμμο και Βίτσι και να σφραγίσει τα σύνορα ώστε να αποκλειστεί η διαφυγή στην Αλβανία. Εφαρμόστηκε ένα παραπλανητικό σχέδιο με τις διαδοχικές επιχειρήσεις Πυρσός. Πρώτα επίθεση κατά του Γράμμου, ώστε να θεωρηθεί ότι αυτός ήταν ο κύριος στόχος, μετά εκδήλωση της επίθεσης στο Βίτσι και κατάληψή του και ολοκλήρωση με το Γράμμο»

«Έτσι δεν έγινε;»

«Ναι. Τα ξημερώματα της 2ας Αυγούστου ο Τσακαλώτος επιτέθηκε στο Γράμμο και δεν δίστασε να κυκλώσει τους αντάρτες που υπεράσπιζαν το ύψωμα Χελώνα μέσω Αλβανίας. Με τη συνδρομή σαρωτικών βομβαρδισμών από τη αεροπορία και πυρών πυροβολικού κατέλαβε μερικά υψώματα, με βαριές απώλειες. Από την άλλη μεριά του Γράμμου, δυτικά, οι δυσκολίες του στρατού ήταν περισσότερες, καθώς εμφανίστηκε και πάλι πανικός στις μονάδες του, ο οποίος όμως δεν επεκτάθηκε. Οι επιθέσεις σταμάτησαν στις 8 Αυγούστου, καθώς στις 10 του μηνός άρχιζε ο Πυρσός Β’, στο Βίτσι»

Ο Ερμής έκανε μερικά βήματα στη ομίχλη.

«Το Βίτσι άντεξε μόνο δυο μέρες. Τη νύχτα 11 προς 12 οι αντάρτες συμπτύχθηκαν, προσπαθώντας να κρατηθούν σε νέες θέσεις, ενώ ο στρατός προσπαθούσε να διασπάσει τα τελευταία αμυντικά τους φράγματα και να τους αποκόψει τις διόδους προς Αλβανία ενώ η αεροπορία βομβάρδιζε συνεχώς τα ελάχιστα δρομολόγια που υπήρχαν. Από το μεσημέρι της 13ης Αυγούστου και τη νύχτα που ακολούθησε οι δυνάμεις του ΔΣΕ πέρασαν τα σύνορα, με τελευταίο και αποτελεσματικό φράγμα πυρών το Μάλι Μάδι. Ο στρατός έφτασε στην Κρυσταλλοπηγή και το Λαιμό των Πρεσπών την άλλη μέρα, όταν οι αντάρτες είχαν πια περάσει. Η στενή χερσόνησος του Λαιμού καταλήφθηκε μετά από αποβατική επιχείρηση στις 15 Αυγούστου κι αυτό ήταν το τυπικό τέλος για το Βίτσι. Η κατάληψή του κόστισε στο Β’ Σώμα Στρατού διακόσιους εξήντα πέντε νεκρούς, εννιά αγνοούμενους  και χίλιους τριακόσιους εβδομήντα εφτά τραυματίες. Οι αντάρτες είχαν σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του στρατού περίπου χίλιους διακόσιους νεκρούς, ένας αριθμός μάλλον υπερβολικός και εξακόσιους τριάντα εφτά συλληφθέντες ή παραδοθέντες»

«Μεγάλες οι απώλειες του ΔΣΕ, αλλά με βάση τον αρχικό αριθμό οι περισσότεροι κατάφεραν να διαφύγουν»

«Ναι. Απόμενε ο θύλακας στο Γράμμο, τον οποίο η ηγεσία αποφάσισε να υπερασπιστεί μέχρις εσχάτων. Το ανακοινωθέν στις 20 Αυγούστου έλεγε ότι στο  Γράμμο έχουμε όλες τις δυνατότητες να καταφέρουμε το θανάσιμο πλήγμα στον εχθρό. Έχουμε αρκετή δύναμη, ισχυρά μέσα και πλεονεκτικό έδαφος. Στον Γράμμο απέτυχε πέρυσι ο μοναρχοφασισμός. Στον Γράμμο φέτος του καταφέραμε σοβαρό χτύπημα με τον ελιγμό του Απρίλη. Στον Γράμμο, 2 με 8 Αυγούστου, έσπασε τα μούτρα του. Έχουμε και την πείρα του Βίτσι και το σοβαρό μάτωμα που προκαλέσαμε στον εχθρό στο Βίτσι. Εδώ μπορούμε και πρέπει να θάψουμε τον μοναρχοφασισμό. Λόγια του αέρα, που κόστισαν όμως πολύ»

Ο Ερμής αναστέναξε. Ίσως θυμήθηκε ότι από μια απίστευτη ιδιοτροπία της τύχης βρισκόταν εκείνες τις τελευταίες μέρες στο Παρίσι και όχι στο Γράμμο.

«Υπήρχαν σαράντα χιλιόμετρα σύνορα και πενήντα χιλιόμετρα μέτωπο. Ο χώρος ανάμεσα ήταν γεμάτος ψηλές κορυφές, με ελάχιστα περάσματα. Τον υπεράσπιζαν, μαζί με όσους έφτασαν από το Βίτσι, εφτά έως οχτώ χιλιάδες μαχητές, αν και πολλοί απ’ αυτούς που μόλις είχαν φτάσει είχαν μάλλον θεωρητική συμμετοχή, αφού δεν υπήρχε χρόνος για αναδιοργάνωση. Λίγες μέρες πριν είχε φύγει ο Φλωράκης με πεντακόσιους αντάρτες προς Θεσσαλία, σε μια τελευταία προσπάθεια δημιουργίας αντιπερισπασμού. Διέθεταν καμιά ογδονταριά πυροβόλα διαφόρων τύπων και μερικούς όλμους και τα κλασσικά πολυβόλα που ήταν το αποτελεσματικότερο από τα όπλα που χρησιμοποίησε ο ΔΣΕ για τρεισήμισι χρόνια»

«Δε ρωτάω για τις δυνάμεις του στρατού…»

«Όπως τις είπαμε, ενισχυμένες με νέες μεραρχίες και με είκοσι βομβαρδιστικά βύθισης, τα Χελντράιβερ, που μπορούσαν να ρίχνουν μεγάλες βόμβες με ακρίβεια πάνω στους στόχους. Πάλι το σχέδιο προέβλεπε προέλαση κατά μήκος των συνόρων, περικύκλωση και εκμηδένιση. Αυτή τη φορά πρόσεχαν να αποτρέψουν και διαφυγή προς το νότο, μετά τον ελιγμό του Φλωράκη. Η τελική έφοδος άρχισε τη νύχτα της 24ης Αυγούστου και επικεντρώθηκε στο ύψωμα Τσάρνο, που ήταν καλά οχυρωμένο, αλλά οι βομβαρδισμοί από τα Χελντράιβερ με βόμβες πεντακοσίων κιλών και τα ναπάλμ του άλλαξαν κυριολεκτικά όψη. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε χρειάστηκε σκληρός αγώνας με πολλές απώλειες, μέχρι να το καταλάβει το πεζικό. Δυο μέρες μετά ο ΔΣΕ δεν μπορούσε πια να κρατήσει οποιαδήποτε αμυντική γραμμή, απλώς καθυστερούσε την περικύκλωση. Η οποία δεν έγινε ούτε αυτή τη φορά, καθώς οι αντάρτες αποχώρησαν μαχόμενοι σκληρά και πειθαρχημένα ως τη διάβαση της Μπάρας και την κράτησαν ανοιχτή ως το απόγευμα της 29ης Αυγούστου, όσο εξακολουθούσαν να φτάνουν μονάδες ή μεμονωμένοι μαχητές. Έτσι ολοκληρώθηκε ο Πυρσός Γ’, με χίλιους εφτακόσιους νεκρούς ή τραυματίες για το στρατό και κάτι λιγότερο από δυο χιλιάδες νεκρούς, συλληφθέντες και παραδοθέντες αντάρτες»

«Η ηγεσία είχε φύγει νωρίτερα;»

«Όχι όλοι. Ο Γούσιας περιγράφει στο βιβλίο του πως πέρασαν με τον Ζαχαριάδη στην Αλβανία το πρωί της 29ης Αυγούστου. Ο Ζαχαριάδης δεν ήθελε να φύγει, είπε πως προτιμούσε να πεθάνει εκεί. Ίσως επέμενε σ’ αυτή την ιδέα αν μπορούσε να φανταστεί τι θα του συνέβαινε και σε τι συνθήκες θα αυτοκτονούσε είκοσι τέσσερα χρόνια μετά»

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Γράμμος – Βίτσι, 1948-49”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s