ΔΣΕ

Ο Στρατός στον Εμφύλιο

679246_ertuido(Από τον «Ερμή»)

«Ο στρατός μετά τα Δεκεμβριανά έπρεπε να δημιουργηθεί εξαρχής, καθώς τα μοναδικά στρατιωτικά σώματα που υπήρχαν ήταν η Ταξιαρχία Ρίμινι του Τσακαλώτου και ο Ιερός Λόχος του Χριστόδουλου Τσιγάντε, που ως τις αρχές Μαΐου επιχειρούσε κατά των Γερμανών που είχαν απομείνει στο Αιγαίο. Μια καλή αρχή για τον νέο ελληνικό στρατό θα μπορούσε να είναι το πλούσιο πολεμικό υλικό  που άφησαν οι Γερμανοί αποχωρώντας τον Μάιο από την Κρήτη. Αλλά…»

«Τι συνέβη;»

«Το υλικό αυτό δεν δόθηκε ποτέ στην ελληνική κυβέρνηση. Οι Άγγλοι το βύθισαν στη θάλασσα»

«Γιατί;»

«Γιατί φοβόντουσαν πως αν εξοπλιζόταν μ’ αυτό ένα μικρό αλλά δυναμικό στρατιωτικό σώμα, υπήρχε περίπτωση διπλού πραξικοπήματος, από τους Έλληνες στρατιωτικούς. Διεθνούς, με ελληνική εισβολή στην Αλβανία και εσωτερικού με κήρυξη δεξιάς βασιλικής δικτατορίας, η οποία θα ακύρωνε πλήρως όσα προέβλεπε η Συμφωνία της Βάρκιζας. Έτσι προτίμησαν να βουλιάξουν τα γερμανικά όπλα, παρά να τα παραδώσουν σε φιλικά αλλά εξαιρετικά αμφίβολα χέρια»

Είχα μείνει άφωνος.

«Έτσι ο στρατός έμεινε στη μιζέρια του ελλιπέστατου εξοπλισμού. Και ταυτόχρονα, επειδή οι Βρετανοί δεν διέθεταν πόρους, του περιορισμένου αριθμού. Το μόνο που μπορούσε να γίνει στις αρχές Μαρτίου του ’45 ήταν η δημιουργία μιας μεραρχίας, με μέραρχο τον Τσακαλώτο, κάτι που δημιούργησε πικρίες και προξένησε αντιδράσεις από τους αρχαιότερους αξιωματικούς. Η μεραρχία αυτή αναπτύχθηκε στην Αθήνα και επεκτάθηκε ως την Κόρινθο και τη Χαλκίδα. Αυτή ήταν η ζώνη που έλεγχε πραγματικά η κυβέρνηση Πλαστήρα, αλλά και οι επόμενες, αν και η μεραρχία του Τσακαλώτου δεν είχε επιχειρησιακά καθήκοντα»

«Και η Εθνοφυλακή; Η Χωροφυλακή;»

«Η Εθνοφυλακή δημιουργήθηκε πριν τα Δεκεμβριανά και θεωρούνταν διαβρωμένη σε μεγάλο βαθμό από το ΕΑΜ, αφού είχε επικρατήσει η άποψη του Ιωαννίδη για αθρόα κατάταξη των ΕΑΜικών σ΄ αυτήν. Εξάλλου, στις περιοχές που έλεγχε ο ΕΛΑΣ το Δεκέμβρη η Εθνοφυλακή αφοπλίστηκε και διαλύθηκε. Όχι όμως και τα τάγματα Εθνοφυλακής που είχαν σχηματιστεί στην Αθήνα και τα οποία έλαβαν μέρος στις συγκρούσεις. Το Μάρτη του ’45 η Εθνοφυλακή είχε πλέον εξήντα πέντε τάγματα, σε όλη τη χώρα, δημιουργημένα με επιλογή των υποψηφίων, δηλαδή με αποκλεισμό των ΕΑΜικών, αν και αυτή η επιλογή θεωρήθηκε εκ των υστέρων αναξιόπιστη»

«Κάπου τριάντα χιλιάδες ένοπλοι;»

«Ναι. Και η Χωροφυλακή, η οποία είχε αναβαπτίσει την αξιοπιστία της στα Δεκεμβριανά, το καλοκαίρι του ’45 έφτασε τους είκοσι εφτά χιλιάδες άντρες, εκ  των οποίων περισσότεροι από τους μισούς τοποθετήθηκαν στη Μακεδονία»

«Λες ότι επειδή δεν υπήρχε η δυνατότητα δημιουργίας πραγματικού στρατού, το κενό καλύφθηκε όπως όπως από την Εθνοφυλακή και τη Χωροφυλακή;»

«Ναι. Και συμπληρωματικά από τις πολυπληθείς ακροδεξιές συμμορίες, που εξοπλίστηκαν και καθοδηγήθηκαν από αξιωματικούς της Εθνοφυλακής και της Χωροφυλακής, ιδιαίτερα σε Μεσσηνία, Λακωνία, Θεσσαλία, Ήπειρο και λιγότερο στην Ανατολική Μακεδονία. Πολλοί απ’ αυτούς είχαν μάθει τη δουλειά επί Κατοχής, πολεμώντας το ΕΑΜ μαζί με τους Γερμανούς. Στη δυτική Μακεδονία δεν είχαν σημαντική ανάπτυξη γιατί εκεί δεν ίσχυε η Συμφωνία της Βάρκιζας, εξαιτίας των σλαβόφωνων, που είχαν αρνηθεί να αφοπλιστούν»

«Αν υπήρχε πραγματικός και επαρκής στρατός στα 1945, δεν θα γινόταν τελικός  Εμφύλιος;»

«Υποθέσεις. Αλλά, ναι. Δεν θα γινόταν. Ή θα γινόταν επειδή ένας δυνατός  στρατός θα έκανε αυτό που φοβόντουσαν οι Βρετανοί, ένα βασιλικό πραξικόπημα, το οποίο θα τίναζε τα πάντα στον αέρα»

«Αδιέξοδο. Το οποίο να υποθέσω ότι οφείλονταν στο πάγιο και καταδικαστικό  έλλειμμα ηγεσίας της αστικής τάξης;»

Ο Ερμής έγνεψε καταφατικά.

«Στις 15 Σεπτέμβρη του ’45 η Εθνοφυλακή παρέδωσε τα καθήκοντά της στη Χωροφυλακή και η ίδια χρησιμοποιήθηκε ως βάση, ιδίως σε ό,τι αφορούσε τους αξιωματικούς, για τη δημιουργία του νέου ελληνικού στρατού»

«Μπορούσε η Χωροφυλακή να τα βγάλει πέρα;»

«Όχι. Εκ του αποτελέσματος. Η Χωροφυλακή υπήρξε εύκολος στόχος ακόμα και για τους αυτοαμυνίτες, πολύ περισσότερο για τον ΔΣΕ, όταν εμφανίστηκε. Το ίδιο και οι παρακρατικές ακροδεξιές συμμορίες. Η Χωροφυλακή είχε από τα Δεκεμβριανά ως το τέλος του 1949 σχεδόν δυόμιση χιλιάδες νεκρούς και άλλους τόσους τραυματίες. Η απόδοσή της ήταν καλή στην Ήπειρο, μάλλον λόγω της συνύπαρξης του ΕΔΕΣ που είχε μετατραπεί σε Εθνοφυλακή, προβληματική σε Μακεδονία – Θράκη και Πελοπόννησο, ενώ είχε μεγάλη αποτυχία στη Θεσσαλία»

«Και η συνεργασία της με τις ακροδεξιές ομάδες;»

«Δεν αμφισβητείται από τους σοβαρούς συγγραφείς της κυβερνητικής πλευράς. Αποδίδεται όμως αποκλειστικά στα κατώτερα στελέχη, ενώ αυτό δεν ισχύει, ούτε καν αντέχει στη λογική. Δεν μπορεί ένας ανθυπαστυνόμος ή και ένας μοίραρχος να δρα παράνομα με συστηματικό τρόπο για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς τα ανώτερα στελέχη της Χωροφυλακής να το γνωρίζουν και να το εγκρίνουν. Πάει μαζί με τη αμφισβήτηση της σημασίας που είχε η κοινή δράση Εθνοφυλακής, Χωροφυλακής και παρακρατικών συμμοριών στον αφανή εμφύλιο ως το καλοκαίρι του ’46 και στη μετατροπή του σε γενικευμένο εμφύλιο στη συνέχεια. Ωστόσο αυτή η καθοδηγούμενη σύμπραξη απέτυχε στο σκοπό της, αν και εν τέλει πέτυχε το μεγάλο της στόχο, που ήταν η επιστροφή του βασιλιά. Με δυσανάλογο κόστος.  Έτσι ο στρατός, στον οποίο κυριαρχούσαν οι βασιλικοί αξιωματικοί, ήταν αυτός που έπρεπε να βγάλει τα κάστανα απ’ τη φωτιά. Στις 15 Μαΐου 1946 τυπικά και από το Σεπτέμβριο του ΄46 ουσιαστικά, ανέλαβε την ευθύνη για την ασφάλεια της χώρας»

«Δηλαδή τη εκκαθάριση των αυτοαμυνιτών»

«Τυπικά και ουσιαστικά ο στρατός έχει αποστολή την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας και με την όποια ισχύ του γίνεται πολύτιμο εργαλείο της εξωτερικής πολιτικής, που ασκεί η κυβέρνηση. Στα 1946 όμως ο στρατός έπρεπε να κάνει τη δουλειά που δεν μπόρεσαν να κάνουν η Εθνοφυλακή, η Χωροφυλακή και οι ένοπλες συμμορίες. Μια αποστολή για την οποία προφανώς δεν ήταν προετοιμασμένος»

679244_Greek_Civil_War_20

«Ποιοι προετοίμαζαν το στρατό;»

«Τριακόσιοι Άγγλοι αξιωματικοί της Βρετανικής εκπαιδευτικής αποστολής, οι οποίοι είχαν γενική επιτελική, οργανωτική και  επιμελητειακή ευθύνη αλλά και εκπαιδευτική στις μονάδες μέχρι το επίπεδο τάγματος, όπου είχαν εγκατασταθεί ως σύνδεσμοι, με τη βοήθεια οχτακοσίων έως χιλίων οπλιτών, οι οποίοι χρησιμοποιούνταν ως εκπαιδευτές»

«Έπαιζαν δηλαδή το ρόλο που κανονικά θα έπρεπε να έχουν Έλληνες αξιωματικοί»

«Δεν υπήρχε κανονικά εκείνη τη εποχή. Οι αξιωματικοί πολιτικολογούσαν ασύστολα και συνωμοτούσαν με εσωτερικές οργανώσεις, ουσιαστικά αντιστρατιωτικές, όπως ο ΙΔΕΑ. Οι Άγγλοι δεν τους είχαν καμιά εμπιστοσύνη, καθώς δεν υπήρχε ισχυρή ελληνική ηγεσία στη χώρα και στον ίδιο το στρατό, η οποία θα μπορούσε να τους ελέγξει αποτελεσματικά.  Γι΄ αυτό χάθηκαν άλλωστε τα πολύτιμα Γερμανικά όπλα της Κρήτης»

«Οι Άγγλοι έμειναν στον ελληνικό στρατό  και μετά που ανέλαβαν οι Αμερικανοί;»

«Ναι. Μέχρι το χειμώνα του 1948-49 είχαν συνδέσμους σε κάθε μεραρχία και ταξιαρχία. Οι Αμερικανοί είχαν αναλάβει την εναλλάξ εκπαίδευση των ταγμάτων και οι Βρετανοί την εκπαίδευση των νεοσυλλέκτων. Ως το τέλος ενδιαφερόντουσαν για τις επιχειρήσεις, αν και ο ρόλος τους είχε μειωθεί δραστικά. Άλλωστε τα είχαν κάνει εξαρχής μούσκεμα, όχι μόνο γιατί η εκπαίδευση που παρείχαν δεν ήταν αποτελεσματική, εκ του αποτελέσματος, στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του 1946 και του 1947, αλλά και γιατί αναμίχθηκαν στα εσωτερικά του στρατεύματος και δημιούργησαν μεγάλες αντιπάθειες τόσο στους αξιωματικούς όσο και στο αρμόδιο υπουργείο»

«Τι εννοείς όταν λες ανάμιξη;»

«Το διορισμό απ’ αυτούς διοικήσεων σε μεραρχίες και μεγάλες μονάδες. Παράτυπα και ταυτόχρονα προσβλητικά. Γενικά η συνεργασία των Άγγλων με τους Έλληνες αξιωματικούς δεν ήταν ανέφελη και το κλίμα χειροτέρεψε από την αποτυχία των πρώτων εκκαθαρίσεων. Εξάλλου οι Βρετανοί δεν είχαν πλέον τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν την αύξηση της στρατιωτικής δύναμης, ούτε να παρέχουν τον κατάλληλο εξοπλισμό»

«Τότε ανέλαβαν οι Αμερικανοί. Σε ποιο χρονικό σημείο;»

«Το δόγμα Τρούμαν αναγγέλθηκε στις 12 Μαρτίου του 1947. Χρειάστηκαν μερικοί μήνες, πρακτικά όλη η χρονιά, για να αρχίσουν οι νέες αλλαγές στο στρατό. Πάντως μη νομίζεις ότι οι Άγγλοι άφησαν πίσω τους κανένα καχεκτικό στράτευμα. Η μία και μοναδική μεραρχία των αρχών του ’45 είχε γίνει ένας στρατός εκατόν είκοσι χιλιάδων ανδρών το Μάρτη του ’47. Συν οι τριάντα χιλιάδες της Χωροφυλακής»

«Οι Αμερικανοί ήταν πιο διακριτικοί και πιο αποτελεσματικοί;»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Πιο αποτελεσματικοί ήταν εκ των πραγμάτων, όμως κι αυτοί χρειάστηκαν άλλα δυο χρόνια. Όσο για τη διακριτικότητα, είναι θέμα που δεν μπορείς εύκολα να το αξιολογήσεις. Ωστόσο ξεκίνησαν στη μικτή επιτροπή που δημιουργήθηκε τον Ιανουάριο του ’48 κατηγορώντας την ελληνική ηγεσία γιατί δεν τα είχε καταφέρει να εξαλείψει τους συμμορίτες και τη βρετανική αποστολή για την επίδοσή της. Για να μη γίνει αμερικανοβρετανική σύρραξη επί ελληνικού εδάφους, οι Αμερικανοί ανέλαβαν τις επιχειρήσεις και την παροχή νέου υλικού και οι Άγγλοι την οργάνωση και την εκπαίδευση του ελληνικού στρατού»

«Η ελληνική στρατιωτική ηγεσία τι ανάλαβε;»

«Να ακούει τις κατσάδες για τη δυσπραγία στην αντιμετώπιση των ανταρτών, η οποία συνεχίστηκε ολόκληρο το 1948, κάνοντας απαραίτητη την αρχιστρατηγία του Παπάγου, με σχεδόν δικτατορικούς όρους. Η ηγεσία μέχρι τότε αποδείχτηκε στην πράξη ανίκανη να έχει τη δική της άποψη, ως όφειλε, και να την υποστηρίζει με παρρησία και πειστικότητα απέναντι στην Αγγλική και τη Βρετανική αποστολή. Οι οποίες έδιναν συμβουλές ή διαταγές για την διεξαγωγή ενός εμφυλίου τον οποίο οι Έλληνες αξιωματικοί γνώριζαν πολύ καλύτερα, αλλά δεν διέθεταν ούτε τον καλώς εννοούμενο επαγγελματισμό, ούτε ηγεσία ικανή να το εκφράσει και να το αναδείξει. Έτσι απλώς υπάκουαν στις όχι και τόσο ρεαλιστικές γνώμες των ξένων και στη συνέχεια δέχονταν τις κατσάδες για τις απανωτές αποτυχίες. Εννοείται ότι μεταξύ τους υπήρχε περισσότερη αντιζηλία παρά σύμπνοια και αυτό δεν βοηθούσε στη εκπλήρωση του δύσκολου σκοπού που είχαν αναλάβει. Όσα ακολούθησαν την κατάρρευση του μετώπου το ’41 ως την απελευθέρωση στην Ελλάδα και στη Μέση Ανατολή κυριολεκτικά σακάτεψαν  ψυχολογικά αλλά και επαγγελματικά το σώμα των αξιωματικών. Και αυτό συνεχίστηκε και μετά τη λήξη του Εμφυλίου, αφού από το στρατό βγήκε η χούντα που κυβερνούσε από το ’67 ως το ’74. Δεν ξέρω πόσο έχουν βελτιωθεί τα πράγματα τώρα, στα 1982»

Δεν ήμουν σε θέση να απαντήσω.

«Η δύναμη του στρατού σε άνδρες δεν αυξήθηκε;»

«Ναι. Τον Φεβρουάριο του ’48 είχε εκατόν τριάντα χιλιάδες άντρες, συν σαράντα χιλιάδες στα τάγματα της Εθνοφυλακής. Τον επόμενο Φεβρουάριο υπήρχαν διακόσιες χιλιάδες οπλίτες, άριστα εξοπλισμένοι με τα πιο σύγχρονα όπλα και μέσα πολέμου»

679242_wwwewe_1

«Ως τότε ο στρατός δεν είχε επαρκή εξοπλισμό;»

«Αυτή ήταν μια σταθερή δικαιολογία που πρόβαλαν οι στρατιωτικοί, μαζί με τη μη επαρκή δύναμη σε άντρες. Ίσως να ήταν δικαιολογημένη, σε κάποιο βαθμό. Η αιτία όμως της αποτυχίας του στρατού να εξαλείψει τους αντάρτες από το 1946 ως και το 1948 ήταν κατά κύριο λόγο πολιτική, όχι τεχνική. Πάντως τη άνοιξη του ’48 τρεις μεραρχίες εξοπλίστηκαν με αμερικανικά όπλα και συμπληρώθηκε ο εξοπλισμός του στρατού με ορειβατικό πυροβολικό και πολυβόλα, ακόμα και με μουλάρια, στοιχειώδεις ενέργειες που θα έπρεπε να έχουν γίνει χρόνια πριν. Όπως πολύ νωρίτερα θα έπρεπε ο στρατός να έχει αποχτήσει σημαντική δύναμη σε ΛΟΚ, η οποία να χρησιμοποιείται σωστά, για να μπορεί να είναι αποτελεσματικός κατά των ανταρτών. Αυτές οι καθυστερήσεις και τα ελλείμματα ήταν αποτέλεσμα λανθασμένων εκτιμήσεων, τόσο από τη Βρετανική αποστολή όσο και από την ελληνική στρατιωτική ηγεσία, η οποία χρειάστηκε να υποστεί επανειλημμένες ήττες μέχρι να μάθει να μην υποτιμά και να μην περιφρονεί τον αντίπαλο. Εντελώς πρακτικά εννοώ, όχι σε φιλοσοφικό επίπεδο»

Ο Ερμής σταμάτησε για λίγο την αφήγησή του.

«Η αδυναμία του στρατού να εκκαθαρίσει τον ΔΣΕ επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά το φθινόπωρο του ’48, μετά την καταστροφή στο Μάλι Μάδι και τον κίνδυνο που διέτρεξε η Καστοριά. Οι Αμερικανοί που δεν πίστευαν στα μάτια τους άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι υπήρχε μια νοσηρή κατάσταση ανταγωνισμών και αδυναμίας συντονισμού στην ανώτατη ηγεσία του στρατού, η οποία δεν του επέτρεπε να αξιοποιήσει την υπεροπλία του έναντι του ΔΣΕ και να τελειώσει την ανταρσία. Τότε άρχισε να ωριμάζει η ιδέα ανάθεσης της αρχιστρατηγίας στον Παπάγο»

«Μετά από τόσα χρόνια στην εφεδρεία;»

«Δεν υπήρχε καλύτερη λύση. Εξάλλου ο Παπάγος παρακολουθούσε στενά τα πάντα, με την ιδιότητα του στρατιωτικού συμβούλου στο Παλάτι. Τα χρόνια που πέρασαν είχαν βοηθήσει να ξεχαστεί η ανεύθυνη συμπεριφορά του όταν κατέρρεε το μέτωπο και έμπαιναν οι Γερμανοί στην Ελλάδα, ενώ όλοι θυμόντουσαν πως ήταν αρχιστράτηγος στον νικηφόρο πόλεμο κατά των Ιταλών. Ο ίδιος αντιλαμβανόταν πολύ καλά πόσο ανάγκη τον είχαν. Ή του το επεσήμαινε ο πολιτικός του σύμβουλος Μαρκεζίνης, ο οποίος ήδη έκανε σχέδια να κυβερνήσει τη χώρα μέσω της ανάδειξης του Παπάγου πρώτα ως νικητή του Εμφυλίου και στη συνέχεια ως παντοδύναμου πολιτικού. Ο Παπάγος πρόβαλε ισχυρές απαιτήσεις προκειμένου να δεχτεί τη θέση του αρχιστρατήγου που του προσφέρθηκε, κι αυτό καθυστέρησε λίγο την επαναφορά του, αλλά η αποτυχία των επιχειρήσεων του 1948 δεν άφηνε πολλά περιθώρια ούτε στην κυβέρνηση, ούτε στη στρατιωτική ηγεσία, ούτε στους Αμερικανούς που έπαιρναν τις αποφάσεις. Στις 20 Ιανουαρίου ανέλαβε, με πρωτοφανείς εξουσίες. Τις οποίες χρειάστηκε να αξιοποιήσει αμέσως, καθώς εκείνες τις μέρες ο ΔΣΕ κατέλαβε το Καρπενήσι. Ο Παπάγος δεν δίστασε τότε να στείλει στο στρατοδικείο τον υπεύθυνο στρατιωτικό διοικητή Κετσέα. Παράλληλα αξιοποίησε ως αιχμή του δόρατος τον Τσακαλώτο, με τον οποίο έτρεφε αμοιβαία αντιπάθεια και τον οποίο επίσης αντιπαθούσαν πολλοί ανώτατοι αξιωματικοί διότι κατάφερνε να εμφανίζεται ως πετυχημένος εκεί που αποτύγχαναν οι ίδιοι»

«Χωρίς αυτό να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα;»

«Πολλές φορές όχι. Αυτό που έκανε ο Τσακαλώτος και του ανήκει ήταν η αποφασιστικότητά του το Δεκέμβρη, όταν κράτησε με την ταξιαρχία Ρίμινι και τα αγγλικά τανξ τη μισή Αθήνα. Αυτό που έκανε τη διαφορά στα χρόνια του γενικευμένου Εμφυλίου ήταν το περίφημο και πολυδιαφημισμένο επιθετικό πνεύμα του Τσακαλώτου, το οποίο συνίστατο στο να μην διστάζει μπροστά σε οποιαδήποτε παρανομία ή υπερβολή. Λες και χρειαζόταν όλο αυτό το σκηνικό με τις συλλήψεις πολιτών στο Μοριά, ενώ ο ΔΣΕ εξοντώθηκε εκεί για τον απλούστατο λόγο ότι δεν είχε πια πυρομαχικά. Το ίδιο με τα μεγάλα λόγια και το ισχνό αποτέλεσμα μετά την ανακατάληψη του Καρπενησίου ή όταν έφτασε για να συμμαζέψει τα ασυμμάζευτα μετά το Μάλι Μάδι, όπου και πάλι δεν κατάφερε τίποτε περισσότερο από τους άλλους υποστρατήγους και αντιστρατήγους. Οι συνάδελφοί του το καταλάβαιναν αυτό, αλλά η εικόνα του αρειμάνιου πολέμαρχου σε στυλ Πάτον είχε μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό των εφημερίδων της εποχής»

«Ο Κετσέας ωστόσο αθωώθηκε»

«Φυσικά αθωώθηκε. Ήταν από οικογένεια στρατιωτικών, πιστών στο βασιλιά. Ο αδελφός του ήταν στο επιτελείο του Τσακαλώτου. Ο Παπάγος έκανε πολύ σωστά την παραπομπή, αλλά ακόμα κι αυτός κατανοούσε, υποθέτω, ότι μια καταδίκη στρατηγού από στρατοδικείο στις αρχές του ’49 για ανικανότητα θα ήταν ό,τι χειρότερο θα μπορούσε να απαιτήσει. Ακόμα κι αν η ενοχή του Κετσέα έβγαζε μάτι, που έβγαζε. Κι ο ίδιος ο Τσακαλώτος πάντως έγινε στόχος των αντιζήλων του στο επιτελείο του Παπάγου, όταν ανακαταλήφθηκε από τον ΔΣΕ ο Γράμμος»

«Γιατί;»

«Γιατί είχε μετακινήσει οχτώ τάγματα από την περιοχή της Κόνιτσας για να προστατέψει την Άρτα, την οποία απειλούσε ο Διαμαντής, αφήνοντας πίσω μόνο πέντε. Δεν τόλμησαν πάντως να τον εγκαλέσουν επισήμως, αν και οι φήμες οργίασαν»

«Δεν είχε δίκιο;»

«Ότι κινδύνευε η Άρτα; Μάλλον οι αντάρτες κινδύνευαν με απόλυτη πανωλεθρία από την αεροπορία αν επιχειρούσαν να εμφανιστούν μπροστά στη πόλη, στην κατάσταση που βρισκόντουσαν. Το μόνο που είχε να εξασφαλίσει ο στρατός ήταν να πιάσει όλα τα γεφύρια του Αχελώου, εννοώ και τη γέφυρα του Κοράκου. Τότε ούτε η Άρτα θα κινδύνευε, ούτε ο Διαμαντής θα επέστρεφε στην κεντρική Ρούμελη. Αυτά όμως είναι δικές μου υποθέσεις κι εγώ είμαι αρχιτέκτονας και ζωγράφος, όχι στρατιωτικός»

Διέκρινα που χαμογελούσε.

«Ο Τσακαλώτος απείλησε με παραίτηση το καλοκαίρι του ΄49 όταν ο αρχιστράτηγος διόρισε τον Βεντήρη ως αρχηγό στρατιάς, τοποθετώντας τον δηλαδή πάνω απ’ τον Τσακαλώτο που διοικούσε το Α’ Σώμα Στρατού. Ο Παπάγος τότε τον απείλησε ευθέως με παραπομπή σε στρατοδικείο επί ανυπακοή ενώπιον του εχθρού και ο αρειμάνιος Τσακαλώτος τα μάζεψε και υπάκουσε. Πάντως τον εκδικήθηκε ο Παπάγος αμέσως μόλις έγινε πρωθυπουργός. Η πρώτη του ενέργεια ήταν πάει στο Υπουργείο Στρατιωτικών και να υπογράψει το διάταγμα της αποστράτευσης του τότε Αρχηγού ΓΕΣ»

«Για τα γεγονότα του ’49;»

«Και γιατί είχε αποκαλύψει στον Σοφοκλή Βενιζέλο την ύπαρξη του ΙΔΕΑ»

«Επειδή ήταν υπέρ της νομιμότητας;»

«Μπορεί. Μπορεί όμως επειδή ιδρυτής και επικεφαλής του ΙΔΕΑ ήταν ο αντίζηλός του Βεντήρης»

«Την τελική ευθύνη όμως δεν τη έχει η υπεύθυνη κυβέρνηση;»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Οι ελληνικές κυβερνήσεις από την απελευθέρωση και ως το τέλος του Εμφυλίου ήταν μια τραγωδία, σχεδόν χωρίς εξαιρέσεις. Τι να περιμένεις από τον Τσαλδάρη ή τον υπέργηρο Σοφούλη; Αυτοί ήταν που εξέφραζαν την ηγετική κοινωνική δύναμη στην Ελλάδα ήταν αντίστοιχης ποιότητας. Μια και μιλάμε όμως για τον κυβερνητικό στρατό, δεν πρέπει να ξεχνάμε δυο πανίσχυρα όπλα που διέθετε, το Βασιλικό Ναυτικό και την Αεροπορία»

«Όπλα που δεν διέθετε ο ΔΣΕ»

«Όχι. Το ναυτικό στη μια πλευρά και όχι στην άλλη συνέβαλε σε μεγάλο βαθμό στην ήττα του ΔΣΕ, κυρίως γιατί δεν του έδινε τη δυνατότητα να ανεφοδιάζει με όπλα και πυρομαχικά τις μονάδες του νότου και των νησιών. Αντίθετα η κυβερνητική πλευρά είχε εξασφαλίσει πλήρως τις μεταφορές κάθε είδους, δια θαλάσσης. Αλλά και γιατί το ναυτικό με τα μέσα πυρός που διέθετε ήταν σημαντικό αμυντικό στήριγμα για όλες τις παραθαλάσσιες πόλεις που θα μπορούσαν να προσβάλουν οι αντάρτες. Αυτό ίσχυε ιδιαίτερα για την Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία, τη Θράκη, την Πελοπόννησο και φυσικά για όλα τα νησιά. Όταν τελείωνε ο Εμφύλιος, το ναυτικό απόκλεισε τη διαφυγή των ανταρτών που είχαν επιζήσει από θαλάσσιους δρόμους»

«Διέθετε το ναυτικό τα απαραίτητα πλοία, ώστε να πετύχει αυτόν τον απόλυτο έλεγχο της θάλασσας;»

«Εκ του αποτελέσματος, ναι. Σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι αντάρτες δεν διέθεταν ούτε μία επιχειρησιακή βάρκα. Το Βασιλικό Ναυτικό είχε εννιά αντιτορπιλικά, έξι υποβρύχια, εννιά αρματαγωγά, τρεις κορβέτες, εφτά κανονιοφόρους, ναρκαλιευτικά και άλλα σκάφη που αν δεν υπήρχαν δεν θα υπήρχε έλεγχος της θάλασσας, άρα και των μεταφορών του αντιπάλου. Αυτές οι ανύπαρκτες μεταφορές ήταν η Αχίλλειος  πτέρνα του ΔΣΕ, αν εξαιρέσουμε τη Βόρεια Ελλάδα»

«Και η Βασιλική Αεροπορία;»

«Η Αεροπορία δεν λεγόταν Βασιλική. Χρησιμοποιήθηκε στον Εμφύλιο από τον Αύγουστο του ’46, στην αρχή επικουρικά όταν ο στρατός υπέβαλε αίτημα και από τον Απρίλη του ’47 και μετά ως τακτική αεροπορία, πάντα σε στενή συνεργασία με το στρατό»

«Ήταν εξίσου αποτελεσματική με το Ναυτικό;»

Ο Ερμής έγνεψε καταφατικά.

«Εν μέρει κάλυψε την απουσία ορεινού πυροβολικού τα πρώτα χρόνια. Έκανε πολύτιμες αναγνωρίσεις και εντοπισμούς. Πολυβόλησε φάλαγγες επιστρατευμένων και τραυματιών του ΔΣΕ. Βοήθησε στην άμυνα πόλεων που κινδύνευαν και κάποιες φορές ουσιαστικά έκρινε την έκβαση, όπως στους Μεταξάδες Έβρου. Είχε μεγάλη συμμετοχή στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του ’49 και στις τελευταίες μάχες σε Γράμμο και Βίτσι»

«Υπήρχαν και τα βοηθητικά σώματα. Τι διαφορά είχαν οι ΜΑΥ και οι ΜΑΔ;»

«Οι Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου δεν ήταν στρατιωτικοί σχηματισμοί. Ήταν εξοπλισμένοι χωρικοί, που προστάτευαν το χωριό τους. Δεν είχαν ούτε κατάλληλο οπλισμό και πυρομαχικά, ούτε ηγεσία, ούτε πειθαρχία, ούτε συνεργασία και συντονισμό μεταξύ των χωριών. Ούτε μεγάλη διάθεση να ριψοκινδυνεύσουν μια σύγκρουση με τους αντάρτες, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Ο κανόνας ήταν ότι αποτέλεσαν βασική  πηγή εξοπλισμού των ανταρτών. Οι Μονάδες Αποσπασμάτων Διώξεως πάλι ήταν βοηθητικοί στρατιωτικοί σχηματισμοί. Είχαν επικεφαλής αξιωματικούς ή υπαξιωματικούς, στρατωνισμό, στρατιωτική ένδυση και αρβύλες. Και συσσίτιο. Ο οπλισμός τους ήταν ατομικά τυφέκια και ελάχιστα αυτόματα. Λειτούργησαν για ένα χρόνο περίπου, αφού από το φθινόπωρο του ’47 άρχισε να τους αντικαθιστά η Εθνοφρουρά, που ήταν καθαρά στρατιωτικό σώμα»

«Προφανώς γιατί δεν είχαν την αναμενόμενη απόδοση»

Ο Ερμής έγνεψε καταφατικά.

679224_cv99

«Δεν ήταν παντού το ίδιο. Στην Ήπειρο ΜΑΥ και ΜΑΔ ήταν οι παλιοί αντάρτες του ΕΔΕΣ και έδρασαν αποτελεσματικά. Στο Μοριά ήταν καθαρή απογοήτευση. Στη Μακεδονία βοήθησαν κατά περίπτωση το στρατό. Σε κάποιες περιπτώσεις οι ΜΑΔ εξελίχτηκαν σε επίφοβες τρομοκρατικές συμμορίες, όπως συνέβη με τους Γανωμεναίους στη Ρούμελη. Καθόλου τυχαία η ανάπτυξη της Εθνοφρουράς άρχισε από Πελοπόννησο και Στερεά»

«Η Εθνοφρουρά ανέλαβε  τις στατικές αποστολές του στρατού;»

«Ναι. Κυρίως τις αμυντικές υποχρεώσεις σε πιθανούς στόχους των ανταρτών. Αποδεσμεύτηκαν έτσι σημαντικές δυνάμεις του στρατού. Η Εθνοφρουρά βοηθούσε και  στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις με μικρά  εφεδρικά τμήματα»

Advertisements

4 thoughts on “Ο Στρατός στον Εμφύλιο”

  1. «Ο Παπάγος τότε τον απείλησε ευθέως με παραπομπή σε στρατοδικείο επί ανυπακοή ενώπιον του εχθρού και ο αρειμάνιος Τσακαλώτος τα μάζεψε και υπάκουσε. Πάντως τον εκδικήθηκε ο Παπάγος αμέσως μόλις έγινε πρωθυπουργός. Η πρώτη του ενέργεια ήταν πάει στο Υπουργείο Στρατιωτικών και να υπογράψει το διάταγμα της αποστράτευσης του τότε Αρχηγού ΓΕΣ»

    «Για τα γεγονότα του ’49;»

    «Και γιατί είχε αποκαλύψει στον Σοφοκλή Βενιζέλο την ύπαρξη του ΙΔΕΑ»

    «Επειδή ήταν υπέρ της νομιμότητας;»

    «Μπορεί. Μπορεί όμως επειδή ιδρυτής και επικεφαλής του ΙΔΕΑ ήταν ο αντίζηλός του Βεντήρης»»

    Ο Παπάγος αντιπαθούσε τον Τσακαλώτο και όντως όταν έγινε πρωθυπουργός τον αποστράτευσε.

    Δεν έπαιξε κάποιο ρόλο στην αποστρατεία του Τσακαλώτου η αποκάλυψη εκ μέρους του στον Σοφ. Βενιζέλο της ύπαρξης του ΙΔΕΑ γιατί πολύ απλά ποτέ δεν έκανε καμία τέτοια αποκάλυψη ο Τσακαλώτος. Η ύπαρξη του ΙΔΕΑ και η δράση του ήταν γνωστά σε μέρος της στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας ήδη από το 1948. Φρόντιζε άλλωστε και ο ίδιος ο ΙΔΕΑ να μην περνά τελείως απαρατήρητος, μέσα από τις όχι και τόσο καλά κρυμμένες προσπάθειές του για την στρατολογηση αξιωματικών στις τάξεις του.

    Ο ηγέτης του ΙΔΕΑ δεν ήταν ο στρατηγός Βεντήρης.
    Ακόμα και σήμερα δεν γνωρίζουμε ποιός ή ποιοί ήταν οι ηγέτες της συγκεκριμένης οργάνωσης, εικασίες έχουν γίνει διάφορες αλλά βεβαιότητα δεν υπάρχει ως προς το ποιοί ήταν οι ηγέτες. Εκείνο που γνωρίζουμε είναι ότι την πρωτοβουλία για το σχηματισμό της οργάνωσης (τον Οκτώβριο του ’44) την πήραν 7 κατώτεροι αξιωματικοί, από τους οποίους οι περισσότεροι παραμένουν άγνωστοι.

    Aυτά και πολλές ακόμα πληροφορίες γύρω από τον ΙΔΕΑ αλλά και γενικότερα την κατάσταση μέσα στον στρατό κατά την περίοδο μετά τον Εμφύλιο και πριν τη στρατιωτική δικτατορία, μπορεί να βρει κανείς στο βιβλίο του Δημήτρη Παπαδιαμάντη «Στρατός και Πολιτική Εξουσία στη Μετεμφυλιακή Ελλάδα».

    Μου αρέσει!

  2. «Γιατί φοβόντουσαν πως αν εξοπλιζόταν μ’ αυτό ένα μικρό αλλά δυναμικό στρατιωτικό σώμα, υπήρχε περίπτωση διπλού πραξικοπήματος, από τους Έλληνες στρατιωτικούς. Διεθνούς, με ελληνική εισβολή στην Αλβανία και εσωτερικού με κήρυξη δεξιάς βασιλικής δικτατορίας, η οποία θα ακύρωνε πλήρως όσα προέβλεπε η Συμφωνία της Βάρκιζας. Έτσι προτίμησαν να βουλιάξουν τα γερμανικά όπλα, παρά να τα παραδώσουν σε φιλικά αλλά εξαιρετικά αμφίβολα χέρια»

    Χρειαζονταν το γερμανικο οπλισμο για να κανουν πραξικοπημα; Ποιος θα τους εμποδιζε αν το επιχειρουσαν;
    Ελληνικη εισβολη στην Αλβανια με τον γερμανικο οπλισμο μιας μεραρχιας ενω στη διπλανη Γιουγκοσλαβια ο στρατος του Τιτο αριθμουσε 800000 ανδρες πολυ καλα εξοπλισμενους; Ενταξει μπορει και να ισχυει αυτο το ενδεχομενο αν πιστεψουμε τις ανωνυμες επιστολες που εστελναν υποτιθεται ελληνες αξιωματικοι στο Ριζοσπαστη για να καταγγειλουν την επικειμενη εισβολη στην Αλβανια.

    Μου αρέσει!

  3. Και τα δύο που αναφέρω ήταν φανεροί στόχοι του στρατού εκείνη την περίοδο. Αν όχι, βρες εσύ μια καλύτερη εξήγηση για την καταστροφή των Γερμανικών όπλων της Κρήτης (που ήταν μάλλον πολύ περισσότερα απ όσα αντιστοιχούν σε μια μεραρχία) και τη μη απόδοσή τους στον ελληνικό στρατό.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s