Ερμής

Ο Ερμής για τη Μακρόνησο

12-15-4-thumb-large(Από τον «Ερμή»)

«Πότε άνοιξε η Μακρόνησος;»

«Εγκαινιάστηκε τον Μάιο του 1947. Οι τελευταίοι πολιτικοί κρατούμενοι αποχώρησαν από τη Μακρόνησο το 1958»

«Ήταν πάντα ακατοίκητο ξερονήσι;»

«Όταν ο Πάρις έκλεψε την Ελένη, οι φυγάδες σταμάτησαν στο νησί, να πάρουν μιαν ανάσα. Εκείνα τα χρόνια δεν ήταν ακατοίκητο. Προφανώς άλλαξε η φύση του με τα χρόνια, δεν πρέπει να ήταν πάντα ξερονήσι. Υπάρχουν ίχνη της νεότερης νεολιθικής περιόδου. Έχουν βρεθεί αρχαία ερείπια, κομμάτια από κίονες και κρηπιδώματα κάποιου μεγάλου αρχαίου κτίσματος. Υπάρχουν και δύο μικροί ναΐσκοι, του Αγίου Γεωργίου και της Θεοτόκου, που κτίστηκαν πάνω σε θεμέλια αρχαίων κτιρίων, πιθανότατα αρχαίων ναών. Πριν τον Εμφύλιο είχε χρησιμοποιηθεί ξανά σαν μεγάλο στρατόπεδο»

«Πότε;»

«Κατά τη διάρκεια των πολέμων 1912-13 στη Μακρόνησο είχαν μεταφερθεί πολλοί Τούρκοι αιχμάλωτοι. Έμειναν μέχρι την υπογραφή ειρήνης οπότε και μετακινήθηκαν στην Τουρκία. Πολλοί όμως αρρώστησαν και πέθαναν. Έμειναν σ’ αυτό για ένα διάστημα και Έλληνες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία.  Όταν έφτασαν εκεί οι πρώτοι σκαπανείς το 1947 τους έβαλαν να ξηλώσουν τις σειρές με τους τάφους και τα μνήματα, ώστε να χρησιμοποιηθεί ο χώρος.  Έχει και η Μακρόνησος την ιστορία της, όπως όλοι οι τόποι στην Ανατολική Μεσόγειο»

Ο Ερμής έμεινε για λίγο σιωπηλός και επέστρεψε στα 1947.

«Από το 1946 ο στρατός αντιμετώπισε το πρόβλημα της στράτευσης των συμπαθούντων, οι οποίοι, σε μια περίπτωση οδήγησαν έναν ολόκληρο λόχο στους αντάρτες και σε πολλές άλλες δημιούργησαν πραγματικά ή φανταστικά προβλήματα δολιοφθορών και κατασκοπίας. Στην αρχή τους εξαιρούσαν, δεν τους στράτευαν δηλαδή, αλλά αυτό το μέτρο προξένησε αγανάκτηση στους άλλους. Έτσι, όλους τους υπόπτους τους συγκέντρωσαν αρχικά σε τρία Τάγματα Σκαπανέων, σε Κρήτη, Λιόπεσι και Θεσσαλονίκη. Οι υπεύθυνοι δεν ήταν ικανοποιημένοι, καθώς αδυνατούσαν να απομονώσουν τους υπόπτους από τις επαφές τους, ώστε με την κατάλληλη εθνική διαφώτιση να τους αλλάξουν τα μυαλά και να τους μετατρέψουν σε έμπιστους μαχητές κατά του ΔΣΕ και του κομμουνισμού. Απάντηση σ’ αυτό το πρόβλημα ήταν η Μακρόνησος»

«Γιατί διάλεξαν αυτό το ξερονήσι;»

«Καταρχήν γιατί μπορούσε να τους χωρέσει όλους. Ήταν κοντά στην Αθήνα και μπορούσε να έχει εύκολο ανεφοδιασμό και επιμελητεία. Η απόδραση ήταν πρακτικά αδύνατη, όπως και η επικοινωνία των κρατουμένων με τον έξω κόσμο. Έτσι, στα μέσα του 1947 μεταφέρθηκαν στη Μακρόνησο τα τρία Τάγματα Σκαπανέων που σου έλεγα πριν και αργότερα ένας ακόμα στρατιωτικός σχηματισμός στον οποίο είχαν συγκεντρωθεί οι αναρχοκομουνιστές αξιωματικοί. Αργότερα μεταφέρθηκαν εκεί και πολίτες κρατούμενοι»

«Πόσοι πέρασαν από τη Μακρόνησο;»

«Δεν υπάρχουν ακριβή δεδομένα. Η εγκατάσταση της Μακρονήσου ανήκε στη Διεύθυνση ΒΧΙ του Γενικού Επιτελείου Στρατού, τα αρχεία της οποίας έχουν εξαφανιστεί, απ’ ό,τι γνωρίζω. Ο Κανελλόπουλος και ο Παπανδρέου έδωσαν στη Βουλή στοιχεία τον Ιούνιο του 1950 και ανέφεραν σαράντα χιλιάδες κρατούμενους από την έναρξη της Μακρονήσου ως την αρχή εκείνης της χρονιάς. Απ’ αυτούς σχεδόν οι τριάντα χιλιάδες ήταν φαντάροι ή έφεδροι αξιωματικοί. Άλλες πηγές ανεβάζουν τον αριθμό μέχρι τις εκατό χιλιάδες, αλλά εγώ έχω μια τάση να εμπιστεύομαι περισσότερο τις επίσημες στατιστικές»

«Είναι αλήθεια αυτά που λέγονται για τα βασανιστήρια;»

«Είναι, σε γενικές γραμμές. Η λειτουργία της Μακρονήσου βασίστηκε στον τρόμο που προκαλούσαν τα βασανιστήρια ως πρακτική ή ως προοπτική. Όλο το πρόγραμμα για τους σκαπανείς ήταν να σπάσουν ψυχολογικά ώστε να απαρνηθούν την ιδεολογία τους μέσα από τον φόβο, την συνεχή πίεση και τους εξευτελισμούς. Επειδή αυτό ακούγεται κάπως χυδαίο, οι υπεύθυνοι έβαζαν πάντα από δίπλα την έκφραση εθνική διαφώτιση, η οποία δήθεν μετέστρεφε τους κομμουνιστές σε εθνικόφρονες»

«Συνέβη όμως κι αυτό»

«Φυσικά συνέβη, αλλά οι μεταστροφές δεν ήταν αποτέλεσμα της εντατικής διαφώτισης.  Δεν έλειπαν οι θεωρητικοί, μεταξύ των οποίων και κάποιοι πολιτικοί, όπως ο Τσάτσος και ο Κανελλόπουλος και άλλοι. Κυρίως όμως δεν έλειπαν οι θεσμικοί μηχανισμοί της προπαγάνδας στο στρατό. Ίσως κάποτε μάθουμε κάτι για τις πιθανολογούμενες διασυνδέσεις τους με πιο οργανωμένους μηχανισμούς προπαγάνδας. Εννοώ τις στρατιωτικές υπηρεσίες των ΗΠΑ. Το θέμα είναι πως μεταφερόταν η επιστημονικά επεξεργασμένη διαφώτιση – προπαγάνδα στους κρατούμενους και τι αποτελεσματικότητα είχε ως λόγος αυτός καθαυτός. Αυτά δεν υπολογίζονται με το ζύγι. Αν όμως λάβουμε υπόψη τους  ιμάντες της μεταφοράς, δηλαδή τους αξιωματικούς που υπηρέτησαν εκεί, όπως ο μετέπειτα δικτάτορας Ιωαννίδης και άλλοι που υπήρξαν διαβόητοι για την ωμότητα αλλά και την αμβλύνοιά τους, εύλογα υποθέτουμε για την ποιότητα της διαφώτισης»

«Λες ότι οι μεταστροφές ήταν αποτέλεσμα μόνο της βίας;»

«Ήταν αποτέλεσμα της συστηματικής βίας, των απειλών, του καταναγκασμού και των επιστημονικών βασανιστηρίων, υψηλής ή χαμηλής έντασης. Κάθε σφαλιάρα που έπεφτε ακύρωνε δια μιας ώρες διαφώτισης. Και υπήρχε πλήθος πρόθυμων να ρίξουν τη σφαλιάρα ή να πιέσουν με άλλους τρόπους, όσο αποτρόπαιοι κι αν ήταν. Σε ένα βαθμό οι μεταστροφές ήταν και αποτέλεσμα της συναίσθησης ότι η μάχη είχε ήδη κριθεί και χαθεί οριστικά. Γι’ αυτό άλλωστε η συντριπτική πλειοψηφία των μελών του ΚΚΕ, του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ προτίμησαν τις φυλακές και τις εξορίες και τη Μακρόνησο από την κατάταξη στο ΔΣΕ. Αυτό όμως δεν σημαίνει καθόλου ότι είχαν αλλάξει γνώμη για τον κομουνισμό, όπως τον καταλάβαιναν. Αυτό το αποδεικνύει πέραν πάσης αμφιβολίας το πανελλαδικό 25% της ΕΔΑ στις εκλογές του 1958»

«Υπόγραψαν όμως δηλώσεις μετανοίας»

«Η συντριπτική πλειοψηφία όσων πέρασαν από εκεί υπόγραψε δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης του κομουνισμού. Περίπου δεκαπέντε χιλιάδες φαντάροι πήγαν και πολέμησαν τον ΔΣΕ στα μέτωπα του Εμφυλίου σε Τάγματα Αναμορφωμένων. Πολλοί έγιναν οι ίδιοι βασανιστές των πρώην συντρόφων τους.  Η αλήθεια όμως για τους λόγους αυτής της επιτυχίας φάνηκε στις εκλογές που έγιναν στις 5 Μαρτίου 1950, όταν τα πράγματα είχαν πια ησυχάσει»

«Ψήφισαν και στη Μακρόνησο;»

«Φυσικά. Η Δημοκρατία λειτουργούσε κανονικά, έστω και σ’ αυτές τις συνθήκες. Κάτι παραπάνω από δέκα χιλιάδες ψηφοφόροι. Πόσο νομίζεις ότι πήρε στη Μακρόνησο ο συνασπισμός της αριστεράς;»

«Πέντε τοις εκατό;»

«Τριανταπέντε και κάτι. Χωρίς να υπάρχει ίχνος κομουνιστικής οργάνωσης και καθοδήγησης για τις μεγάλες μάζες των φαντάρων, όπως δεν υπήρξε ποτέ στη Μακρόνησο. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι το ποσοστό θα ήταν πολύ μεγαλύτερο αν τα εκλογικά τμήματα με τους ίδιους ψηφοφόρους δεν ήταν στη Μακρόνησο αλλά στην Αθήνα και δεν ήταν διάχυτος ο τρόμος του στρατοπέδου. Το ΚΚΕ συντρίφτηκε στρατιωτικά, αλλά αυτό δεν συνέβη παράλληλα με ιδεολογική συντριβή. Δεν υπήρξε τέτοιο πράγμα. Κι ένας πολύ σοβαρός λόγος ίσως ήταν ότι η λογική της Μακρονήσου, δηλαδή ο στυγνός καταναγκασμός, εφαρμόστηκε γενικότερα. Κάτι που ευνόησε την πολιτική επανασυσπείρωση της αριστεράς, σε όχι ασήμαντα ποσοστά. Και σίγουρα ενίσχυσε την ακτινοβολία της ακόμα και μεταξύ αυτών που δεν την ψήφισαν ποτέ, ακριβώς γιατί υπήρχαν πολύ ισχυρά αντιπαραδείγματα, όπως η Μακρόνησος»

«Ο καταναγκασμός που λες ήταν προμελετημένος;»

«Απολύτως. Εφαρμόστηκε στυγνή, επιστημονικά οργανωμένη και μεθοδική τρομοκρατία εις βάρος των φαντάρων και των πολιτών κρατουμένων στη Μακρόνησο. Φυσική και ψυχολογική τρομοκρατία. Για παράδειγμα το πτώμα ενός Παναγιώτη Αδάμου, ο οποίος δολοφονήθηκε με βασανιστήρια, το έβαλαν σ’ ένα φορείο και το περιέφεραν στις σκηνές των αμετανόητων, για να τους δείξουν τι τους περιμένει. Στα τέλη του ’49, όταν ο Εμφύλιος είχε λήξει. Αυτό δεν ξεχάστηκε ποτέ, ούτε καλύφθηκε από τους εξωραϊσμούς για τη δήθεν πετυχημένη εθνική διαπαιδαγώγηση. Η Μακρόνησος είχε επιτυχία μόνο σε πρακτικό επίπεδο. Κράτησε κάποιους νέους μακριά από τον ΔΣΕ και τροφοδότησε με σημαντικό αριθμό φαντάρων το στρατό. Κάτι που θα μπορούσε να συμβεί χωρίς αυτό το όργιο της επιστημονικής τρομοκρατίας, χωρίς τα βασανιστήρια που σακάτεψαν σωματικά και ψυχολογικά τόσους ανθρώπους, βασανιζόμενους και βασανιστές. Και χωρίς τις δολοφονίες. Το σημαντικότερο αποτέλεσμά της σε βάθος χρόνου ήταν η δυστυχία που προκάλεσε καταστρέφοντας ή υποβαθμίζοντας τις ζωές χιλιάδων ανθρώπων. Που δεν μπόρεσαν να την ξεπεράσουν στα χρόνια που ακολούθησαν»

«Ήταν αναπόφευκτη η Μακρόνησος;»

«Ήταν. Με την έννοια ότι αυτοί που είχαν τις ευθύνες, ο Στρατός και η κυβερνήσεις δεν μπορούσαν καλύτερα. Αυτό μπορούσαν, αυτό έκαναν. Κι αυτό που έκαναν ήταν μια ακραία αντιδημοκρατική εκτροπή του κράτους. Για να το πω αλλιώς ήταν μια ολοκληρωτική, φασιστική παρεκτροπή, για την οποία κανένας δεν έδωσε λόγο»

«Είναι αλήθεια ότι δολοφονήθηκαν πολλοί στη Μακρόνησο;»

 

«Υπήρξαν κι άλλοι νεκροί, αλλά χειρότερη μέρα ήταν η 29η Φεβρουαρίου 1948. Τότε έγινε στάση στο Πρώτο Τάγμα, η οποία κατεστάλη. Επισήμως οι νεκροί ήταν δεκαεπτά. Οι αριστερές αφηγήσεις αναφέρουν δεκάδες ή και εκατοντάδες νεκρούς, οι οποίοι μεταφέρθηκαν και ποντίστηκαν κάπου στο Αιγαίο, ώστε να χαθούν τα ίχνη τους»

«Να υποθέσω ότι πάλι εμπιστεύεσαι περισσότερο τα επίσημα στοιχεία…»

«Ναι. Μόνο που στη περίπτωση αυτή τα επίσημα στοιχεία, δηλαδή αυτά της Διεύθυνσης ΒΧΙ του Γενικού Επιτελείου δεν έχουν γίνει γνωστά και μάλλον έχουν εξαφανιστεί δια παντός. Έχουμε απλώς τις ανακοινώσεις των κυβερνητικών στελεχών από τη μια μεριά και τις αφηγήσεις των αυτοπτών από την άλλη, οι οποίες κάνουν λόγο ακόμα και για τριακόσιους πενήντα νεκρούς. Έγινε και δίκη των στασιαστών, σε στρατοδικείο στο Λαύριο, το Μάιο του ’49. Πέντε καταδικάστηκαν σε θάνατο, αλλά οι ποινές δεν εκτελέστηκαν»

Advertisements

7 σκέψεις σχετικά με το “Ο Ερμής για τη Μακρόνησο”

  1. «Το θέμα είναι πως μεταφερόταν η επιστημονικά επεξεργασμένη διαφώτιση – προπαγάνδα στους κρατούμενους»

    Σιγά την «επιστημονικά» επεξεργασμένη διαφώτιση της Μακρονήσου. Δεν υπήρχε τέτοιο πράγμα.

    «Ήταν αποτέλεσμα της συστηματικής βίας, των απειλών, του καταναγκασμού και των επιστημονικών βασανιστηρίων»

    Όπως επίσης δεν υπάρχουν «επιστημονικά» βασανιστήρια. Ποτέ δεν υπήρξαν, και ποτέ δεν θα υπάρξουν. Και ο λόγος έχει να κάνει τόσο με την ίδια την ανθρώπινη φύση, με το πως αντιδρά ένα ανθρώπινο σώμα στον πόνο, αλλά και με τους στόχους στο όνομα των οποίων προβαίνουν κάποιοι σε βασανιστήρια, οι οποίοι στόχοι καθιστούν αδύνατη την ανάπτυξη «επιστημονικών» τεχνικών βασανισμού.

    «Η Μακρόνησος […] Κράτησε κάποιους νέους μακριά από τον ΔΣΕ και τροφοδότησε με σημαντικό αριθμό φαντάρων το στρατό. Κάτι που θα μπορούσε να συμβεί χωρίς αυτό το όργιο της επιστημονικής τρομοκρατίας, χωρίς τα βασανιστήρια που σακάτεψαν σωματικά και ψυχολογικά τόσους ανθρώπους,»

    Με την μόνη ένσταση για τα περί «επιστημονικής» τρομοκρατίας – δεν υπάρχει κάτι τέτοιο, υπάρχει τρομοκρατία σκέτη, και ποτέ δεν είναι «επιστημονική» (γιατί δεν μπορεί να είναι) – το υπόλοιπο τμήμα του σχολίου είναι κατά τη γνώμη μου σωστό. Τα συνεχή και συστηματικά βασανιστήρια της Μακρονήσου ήταν τελείως αχρείαστα, θα μπορούσε να είχε τροφοδοτηθεί ο στρατός με στρατιώτες με άλλους τρόπους, η ηθική ξεφτίλα της Μακρονήσου δεν ήταν αναγκαία για αυτή την την τροφοδότηση.
    Και σαν τόπος «διαφώτισης» απέτυχε μεγαλοπρεπώς.

    «Ήταν αναπόφευκτη η Μακρόνησος;»

    Όχι απαραίτητα.
    Είναι λάθος να θεωρούμε πως κάτι ήταν αναπόφευκτο απλά επειδή έτυχε και έλαβε χώρα. Να θεωρούμε δηλαδή πως αυτό που έχει συμβεί ήταν και κατ’ ανάγκη αναπόφευκτο. Η Μακρόνησος ήταν απόρροια μίας ορισμένης αντίληψης που ήταν αρκετά στη μόδα τότε, και που σύμφωνα με την οποία ήταν εφικτή η ολοκληρωτική μεταβολή της συνείδησης ενός ατόμου διαμέσου του καταναγκασμού – ας μην ξεχνάμε πως τόσο ο φασισμός όσο και ο κομμουνισμός αυτό ακριβώς ευαγγελίζονταν. Ξέρουμε πλέον (εδω και αρκετά χρόνια) πως κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, ή, για να το θέσω πιο σωστά, είναι εφικτό αλλά σε ένα εξαιρετικά μικρό βαθμό.
    Κάποιοι στην ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ήταν δέσμιοι αυτών των αντιλήψεων και κατάφεραν τελικά να τις επιβάλλουν, και κάπως έτσι μας προέκυψε η Μακρόνησος. Δεν ήταν όμως μία αναπόφευκτη κατάληξη, θα μπορούσε να είχαν επικρατήσει πιο φωτεινά μυαλά και έτσι να είχε αποφευχθεί η χρήση ολοκληρωτικών μεθόδων.

    Μου αρέσει!

    1. Προφανώς δεν έγινε κατανοητός ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται το «αναπόφευκτη». Το είδα και στο φ/μπ, άρα θα πρέπει να… επαναδιατυπώσω. Θενξ για το σχόλιο, Γιάννη!

      Μου αρέσει!

  2. Ο Ερμης αναφερει οτι η συναισθηση της ηττας εκανε τους κομμουνιστες να προτιμουν τη Μακρονησο απο τον ΔΣΕ.Δεν ειναι μονο αυτο.Πολλοι ειχαν τη λογικη του καλυτερα χωροφυλακες,παρα παπαδες.Πολλοι επισης δεν ησαν καν κομμουνιστες,ειτε ησαν συμπαθουντες ειτε ησαν απλως ΕΛΑΣιτες που τους πηρε το σχεδιο,οπως λενε και στο χωριο μου.Αυτοι,αρχικα,οταν,τους εδιναν να υπογραψουν δηλωση, απαντουσαν οτι εγω δεν ειμαι ουτε ημουν κομμουνιστης,οποτε γιατι με βαφτιζεις κομμουνιστη,οποτε παρεμεναν.Αργοτερα,φυσικα,εβλεπαν οτι δεν εβαινε τιποτα ετσι,και υπεγραφαν

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s