Ερμής

ΕΔΕΣ

cebdceb1cf80cebfcebbceb5cf89cebd-ceb6ceb5cf81ceb2ceb1cf83

(Από τον «Ερμή»)

«Εσείς ήσασταν στον ΕΛΑΣ, αλλά αντάρτικο έκανε και ο ΕΔΕΣ…»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Ο ΕΔΕΣ, δηλαδή ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος, ξεκίνησε σαν πολιτική κίνηση. Υπήρχε μάλιστα από το 1937, με διοικούσα επιτροπή τους Σταματόπουλο, Σπαή και Ζέρβα και είχε ως σκοπό την ανατροπή της βασιλικής δικτατορίας Μεταξά. Είχε ιδρυθεί με εντολή του Πλαστήρα, που βρισκόταν εξόριστος στη Γαλλία, μέσω του Κομνηνού Πυρομάγλου. Υπήρχε λοιπόν μια υποδομή από το παρελθόν στις 9 Σεπτεμβρίου 1941, όταν με πρωτοστάτη τον Ζέρβα επανιδρύθηκε ο ΕΔΕΣ, ο οποίος είχε καταφέρει να μυήσει περίπου τετρακόσιους αξιωματικούς»

«Ο Πλαστήρας ήταν αρχηγός και στα 1941;»

«Ναι. Τυπικά, τουλάχιστον. Στις 23 Σεπτεμβρίου έφτασε στην Αθήνα ο Πυρομάγλου και μετέφερε τις οδηγίες του. Να γίνει ένα κίνημα σοσιαλιστικό, με κύριους σκοπούς τον αγώνα κατά των εισβολέων, την ανεξαρτησία απέναντι στις κυβερνήσεις Αθήνας και Καϊρου, την τήρηση της τάξης μετά τον πόλεμο και την παρεμπόδιση της επιστροφής του βασιλιά πριν γίνει δημοψήφισμα. Ο Πλαστήρας δεν ήθελε επαφή με τα κόμματα στην Αθήνα, ούτε με τα βενιζελικά.  Συμβούλευε επίσης μια πολιτική μετριασμού των δεινών του ελληνικού λαού, η οποία άφηνε πολλά περιθώρια ερμηνειών και παρερμηνειών, καθώς ουσιαστικά συνιστούσε συμβιβασμό με τον Άξονα»

«Αν κατάλαβα καλά, ο Πλαστήρας είχε κατά νου να προετοιμάσει υπό τις εντολές του ένα ισχυρό πολιτικό κίνημα, ώστε να ελέγξει τις μεταπολεμικές εξελίξεις και δεν είχε πρόθεση να ηγηθεί ο ίδιος στην Αντίσταση»

«Ακριβώς. Αλλά ο Πυρομάγλου συμφώνησε με τον Ζέρβα και ως σκοποί του ΕΔΕΣ καθορίστηκαν η δημιουργία εθνικού επαναστατικού στρατού, για τη συμμαχική νίκη. Η εγκαθίδρυση δημοκρατικού πολιτεύματος λαϊκού χαρακτήρα και σοσιαλιστικής  μορφής μετά από ελεύθερο δημοψήφισμα. Η ελεύθερη επιλογή του πολιτεύματος από το λαό. Και η παρεμπόδιση της βίαιης επανόδου του βασιλιά»

«Τα ίδια περίπου έθετε ως στόχους και το ΕΑΜ!»

«Ναι. Το επείγον θέμα ήταν η δημιουργία αντάρτικου. Μετά από μια περίοδο δισταγμών ο Ζέρβας πήρε τη μεγάλη απόφαση και βγήκε στο βουνό στις 23 Ιουλίου 1942, ακολουθούμενος από ελάχιστα μέλη του ΕΔΕΣ. Πυρομάγλου, Μυριδάκης, Παπαδάκης, Κωτσάκης. Στην Αθήνα έμεινε μια εξαμελής Κεντρική Διοικούσα Επιτροπή και ένα τετραμελές στρατιωτικό επιτελείο. Στην Ήπειρο και στην Αιτωλοακαρνανία αναπτύχθηκαν αντάρτικες ομάδες που αργότερα ονομάστηκαν Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών. ΕΟΕΑ»

«Ήταν εύκολη δουλειά για τον Ζέρβα η ανάπτυξη του αντάρτικου;»

Ο Ερμής γέλασε δυνατά.

«Σοβαρολογείς;  Ήταν μια απίστευτα δύσκολη αποστολή, η οποία είχε επιτυχία χάρη στη μεγάλη ψυχή που διέθεταν ο Ζέρβας και οι πρώτοι συνεργάτες του, αλλά και στη υπομονή, τη επιμονή, την καρτερία και το πείσμα που έδειξαν. Ειδικά ο Ζέρβας ξεπέρασε τον εαυτό του!»

Τον κοίταξα απορώντας.

«Ήταν γενναίος και παράτολμος, με μεγάλη ιστορία στις διαμάχες και τα στρατιωτικά πραξικοπήματα των δεκαετιών του ’20 και του ’30. Ταυτόχρονα ήταν γλεντζές και χαρτοπαίχτης. Από τον Απρίλιο μέχρι τον Αύγουστο του ’41 τον είχαν συλλάβει τέσσερις φορές. Κατά σειράν ο Μανιαδάκης, οι Ιταλοί, οι Γερμανοί και πάλι οι Ιταλοί. Αλλά με διάφορους τρόπους κατάφερνε να ελευθερώνεται. Στα 1942 ήταν πενήντα τριών ετών, παχύσαρκος και έπασχε από διάφορες νόσους, άλλες πραγματικές και άλλες φανταστικές»

«Πως έγινε αυτός ο άνθρωπος αντάρτης και δημιουργός αντάρτικου;»

«Συνωμότησε το Σύμπαν για να  συμβεί. Προφανώς το είχε μέσα του και στην πράξη αποδείχτηκε πως ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος, αν και δεν διέθετε ίχνος οργανωτικότητας. Την άνοιξη του ’42 συζητούσε με τον Ψαρό, το Μπακιρτζή και άλλους για αντάρτικο και μοιραία ήρθε σε επαφή με τους Βρετανούς. Στην αρχή ανέλαβε να διασφαλίσει με δικούς του ενόπλους σημεία για τη ρήψη υλικού για σαμποτάζ, στη συνέχεια άρχισε να συζητιέται σοβαρά το θέμα του αντάρτικου, με τον ίδιον στο βουνό. Στις αρχές Μαΐου τον συνέλαβαν και πάλι γιατί ο ΕΔΕΣ είχε εκατοντάδες μέλη και δεν ήταν μυστικό στην Αθήνα, αλλά ο Ζέρβας κατάφερε να ξεφύγει υποστηρίζοντας ότι ο ΕΔΕΣ ήταν μια πολιτική οργάνωση που ενδιαφερόταν μόνο για το μεταπολεμικό καθεστώς»

«Δεν είχε επαφές με το ΕΑΜ όσο ήταν στην Αθήνα;»

«Φυσικά είχε. Αλλά δεν υπήρξε καλή συνεννόηση μεταξύ τους γιατί ο Ζέρβας είχε ένα φανατικό αντιβασιλικό προφίλ που δεν άρεσε στους Εαμίτες και ο ίδιος είχε πολύ ισχυρές αντικομουνιστικές αντιλήψεις, που τον έκαναν πολύ επιφυλακτικό. Το ΕΑΜ του πρότεινε ενσωμάτωση αλλά ο Ζέρβας δεχόταν μόνο κοινό επιτελείο και συνεργασία. Εξάλλου οι Άγγλοι έστειλαν έναν άνθρωπό τους στην Αθήνα με τρεις χιλιάδες πεντακόσιες λίρες, από τις οποίες παρέδωσε τις μισές στον Ζέρβα για να ετοιμάσει το αντάρτικό του.  Ο Ζέρβας κράτησε για τον ΕΔΕΣ, έδωσε και στους άλλους υποψήφιους ηγέτες του αντάρτικου, δηλαδή στον Σπαή, τον Παπαγεωργίου, τον Ψαρό και τον Μπακιρτζή. Και μετά έδειξε μια αμφιταλάντευση, καθυστερώντας να βγει στο βουνό. Οι φήμες οργίασαν εις βάρος του στους κύκλους που σχετιζόντουσαν με τους Βρετανούς, ο Ζέρβας έγινε έξαλλος και έφτασε να χειροδικήσει εις βάρος του Κουτσογιαννόπουλου που ήταν επικεφαλής του Προμηθέα, ο άνθρωπος των Βρετανών που τον είχε πλησιάσει κατέφυγε για προστασία και συνεργασία στο ΕΑΜ και επιπλέον πρότεινε να δολοφονήσει τον Ζέρβα. Μύλος! Ακόμα και σήμερα κυκλοφορούν φήμες ότι οι Άγγλοι μέσω του Κουτσογιαννόπουλου εκβίαζαν τον Ζέρβα πως αν δεν βγει στο αντάρτικο θα τον καταδώσουν στους Γερμανούς»

«Εκβιασμός;»

«Τα στερνά τιμούν τα πρώτα. Καλό είναι να δίνουμε προτεραιότητα στα γεγονότα και όχι στις φήμες που προέρχονται από άσπονδους φίλους ή από μυστικές υπηρεσίες. Αυτά που μένουν και έχουν σημασία είναι οι υπερβάσεις που πετυχαίνουν οι άνθρωποι και το ιστορικό τους αποτέλεσμα, όχι οι τυχόν αδυναμίες μέχρι τη στιγμή της υπέρβασης. Για παράδειγμα, ένας ανιψιός του Ζέρβα από το σόι της μάνας του, που λεγόταν Θανάσης Κλάρας, μετά τη δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ που υπόγραψε στις φυλακές φυτοζωούσε ως αλκοολικός. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να μεταμορφωθεί σε πρωτοπόρο της Αντίστασης στην Αθήνα και στη συνέχεια να γίνει ο Άρης Βελουχιώτης»

Ήθελα να μάθω λεπτομέρειες για τον Θανάση Κλάρα, αλλά ο Ερμής συνέχισε να αφηγείται τις περιπέτειες του Ζέρβα, όταν προσπαθούσε να στήσει το δικό του αντάρτικο.

«Η αποστολή του Ζέρβα ήταν δυσκολότερη από του Βελουχιώτη, γιατί αυτός δεν είχε τη βοήθεια των κομματικών οργανώσεων. Και ο ίδιος ήταν ανεπίδεκτος μαθήσεως στα οργανωτικά θέματα»

«Δεν είχε τους Άγγλους;»
«Ναι.  Οι Άγγλοι έκαναν την πρώτη ρήψη εφοδίων στις 30 Αυγούστου 1942. Αρχές Σεπτεμβρίου ο Ζέρβας διέθετε μόνο δεκαπέντε ενόπλους και κάμποσους ενθουσιώδεις άοπλους χωρικούς. Ο Ζέρβας γύριζε στα χωριά του Βάλτου και όριζε επιτροπές εθνικού αγώνα, οι οποίες ορκιζόντουσαν παρουσία ιερέα. Οι τοπικές κοινότητες τον άκουγαν με ευχαρίστηση, αλλά η ένταξη στο αντάρτικο ήταν δύσκολη υπόθεση»

«Αυτές οι επιτροπές ήταν ένα δίκτυο υποστήριξης στο αντάρτικο, αντίστοιχο μ’ εκείνο που πρόσφερε το ΕΑΜ στον ΕΛΑΣ;»

«Θεωρητικά ναι, αλλά δεν μπορεί να γίνει σύγκριση. Οι επιτροπές του ΕΔΕΣ λειτουργούσαν με βάση την προσωπική εμπιστοσύνη και την υποστήριξη προς τον αρχηγό, σε εντελώς διαφορετική λογική από το δίκτυο του ΕΑΜ. Είναι αξιοσημείωτο ότι σε ορισμένες περιοχές, όπως στο Βάλτο, αργότερα επεκτάθηκαν σε λειτουργίες τοπικής αυτοδιοίκησης και λαϊκής δικαιοσύνης, αντίστοιχες με ό,τι είχε κάνει το ΕΑΜ στη δική του Ελεύθερη Ελλάδα. Τα χωριά του Βάλτου όμως φοβόντουσαν τα αντίποινα των Ιταλών και το Σεπτέμβριο ο Ζέρβας εγκατέλειψε την περιοχή και κινήθηκε προς την Άρτα, που ήταν η ιδιαίτερη πατρίδα του. Εκεί βρήκε περιορισμένη υποστήριξη και έγιναν οι πρώτες συγκρούσεις του ΕΔΕΣ με τους Ιταλούς. Αρχές Οκτωβρίου υπόγραψε ένα συμφωνητικό συνεργασίας με το ΕΑΜ Ηπείρου, το οποίο προέβλεπε την υπαγωγή ενόπλων υπό τον στρατηγό και την αναγνώρισή του ως κοινού  στρατιωτικού αρχηγού, τη οικονομική ενίσχυση του ΕΑΜ από τον Ζέρβα, την παραδοχή του προγράμματος του ΕΑΜ και άλλα. Στη πράξη δεν υλοποιήθηκε τίποτα απ΄ αυτά. Και ζύγωνε ο χειμώνας, που προβλεπόταν πολύ δύσκολος για το Εδεσίτικο αντάρτικο που φυτοζωούσε»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Αυτή ήταν η περίοδος που δοκιμάστηκε πραγματικά ο Ζέρβας, σαν άνθρωπος και σαν ηγέτης. Οι Ιταλοί τον επικήρυξαν αλλά του πρότειναν αμνηστία εφ’ όσον κατέθετε τα όπλα, σε μια στιγμή που είχε μείνει με ελάχιστους γύρω του. Έχεις υπόψη σου ότι ο Ιμπραήμ  πασάς προκάλεσε κάποτε τον Κολοκοτρώνη που έκανε αντάρτικο στο Μοριά, σε μάχη εκ παρατάξεως;»

«Ναι»

«Το ίδιο συνέβη και στον Ζέρβα. Τον προκάλεσαν οι Ιταλοί, αφού ήταν αξιωματικός του στρατού να δώσει μάχη εκ παρατάξεως. Και αυτός τους απάντησε αυθόρμητα, περίπου όπως είχε απαντήσει ο Κολοκοτρώνης. Αν θέλουν μάχη εκ παρατάξεως να του δώσουν τον οπλισμό που διαθέτουν αυτοί και τότε είναι πρόθυμος να χτυπηθούν»

Έμεινα έκπληκτος βλέποντας πόσο κοντά ήταν το 1821 στο 1942.

«Τότε, την κρίσιμη στιγμή, έφτασε ο Γουντχάουζ που αναζητούσε τον Ζέρβα για να γίνει η ανατίναξη της γέφυρας στο Γοργοπόταμο. Ο Ζέρβας ανταποκρίθηκε ενθουσιωδώς και στις 12 Νοεμβρίου ξεκίνησε μια μικρή φάλαγγα ανταρτών για τη μεγάλη πορεία προς τη Γκιόνα, όπου τους περίμενε ο Μάγιερς. Τριακόσια είκοσι χιλιόμετρα, σε ορεινές διαδρομές. Το διάστημα μετά το Γοργοπόταμο και ως το καλοκαίρι του ΄43 οι δυνάμεις του ΕΔΕΣ αυξήθηκαν πολύ. Το Σεπτέμβρη έφτασαν τις τέσσερις ή σύμφωνα με άλλους τις πέντε χιλιάδες άνδρες. Με ισχυρά συγκροτήματα, όπως του Χούτα και του Παπαϊωάννου στην Αιτωλοακαρνανία. Αυτοί οι δύο ήταν γιατροί, αλλά εξελίχτηκαν σε πολέμαρχους. Γενικά ο Ζέρβας βασίστηκε στους τοπικούς αρχηγούς, αφού δεν είχε σταθερή πολιτική οργάνωση να τον υποστηρίζει. Πήγαν όμως και αξιωματικοί, που φυσικά είχαν άλλη νοοτροπία. Με αυτό το συνδυασμό της ανάγκης δημιουργήθηκαν περισσότερα από τριάντα τοπικά αρχηγεία και υπαρχηγεία, τα οποία όμως δεν είχαν σταθερή παρουσία και υπέστησαν ανακατατάξεις, λόγω των εξελίξεων. Ο Ζέρβας  ονόμασε τα τμήματά του Εθνικές Ομάδες Ελλήνων Ανταρτών, σχημάτισε επιτροπές στήριξης και στις πόλεις και κυριάρχησε σε Ήπειρο και Αιτωλοακαρνανία, με τη βοήθεια των βρετανικών  όπλων και εφοδίων»

«Ο Ζέρβας ήθελε να κάνει τον ΕΔΕΣ πανελλήνια οργάνωση ή περιορίστηκε εξαρχής στην Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία;»

«Ήθελε, αλλά δεν μπορούσε. Ο προφανής λόγος ήταν ότι δεν του το επέτρεπε ο ΕΛΑΣ, που είχε ήδη αναπτυχθεί παντού. Ο ουσιαστικός λόγος ήταν ότι δεν τον είχε αποδεχτεί ως στρατιωτικό και κατ΄ επέκτασιν ως πολιτικό ηγέτη ο χώρος στον οποίο απευθυνόταν, όσοι δηλαδή βρισκόντουσαν έξω από την επιρροή του ΕΑΜ. Αυτό δεν αφορούσε μόνο τους βασιλόφρονες, οι οποίοι τον γνώριζαν ως φανατικό αντίπαλο του βασιλιά και δεν του είχαν εμπιστοσύνη, αλλά και τους ίδιους τους βενιζελικούς, ακόμα και τους απότακτους αξιωματικούς του ’35, οι οποίοι δεν είχαν καμιά διάθεση να αναγνωρίσουν ως αρχηγό ενός πανελλήνιου κινήματος έναν από τους πολλούς απότακτους αντισυνταγματάρχες και μάλιστα έναν άνθρωπο σαν τον Ζέρβα, βάζοντας τον εαυτό τους σε δεύτερη μοίρα. Πολλά σημαίνοντα στελέχη της βενιζελικής παράταξης τον θεωρούσαν απλά αναξιόπιστο. Η επιρροή του περιοριζόταν κυρίως στις προσφυγικές συνοικίες, σε ένα περιορισμένο τμήμα των βενιζελικών και σε ορισμένους απότακτους του ’35. Υπήρχε σημαντική επιρροή στη φοιτητική νεολαία, αν και αργότερα ανακόπηκε λόγω της διάσπασης του ΕΔΕΣ. Φυσικά η βασιλική στρατιωτική ηγεσία είτε είχε παραμείνει στην Αθήνα είτε βρισκόταν στην Αίγυπτο, δεν ήθελε να τον δει ούτε ζωγραφιστό»

«Ο Εθνικός Διχασμός ήταν σε πλήρη ισχύ, ακόμα και στα 1942-43;»

«Ναι, τουλάχιστον στους αξιωματικούς. Αν και πολλές φορές χρησίμευε ως πρόσχημα για τις προσωπικές φιλοδοξίες, αφού κάθε ένστολος από λοχαγός και πάνω ονειρευόταν να κυβερνήσει την Ελλάδα. Το λέω καθ’ υπερβολήν, για να καταλάβεις το κλίμα που επικρατούσε. Ο Ζέρβας ήταν καλός αντάρτης, αλλά δεν είχε τα φόντα του ηγέτη που θα μπορούσε να ενώσει τον κόσμο εκτός ΕΑΜ. Αυτό θα μπορούσε να το πετύχει μόνο κάποιος από τους εν ενεργεία  στρατηγούς που είχαν διακριθεί στον πρόσφατο πόλεμο. Υπό την προϋπόθεση ότι με το κύρος και τη δράση του θα ξεπερνούσε τις αντιδράσεις των υπολοίπων μνηστήρων της μελλοντικής εξουσίας»

«Όπως έκανε ο Ντε Γκωλ στη Γαλλία»

«Στην Ελλάδα δεν υπήρξε τέτοιος άνθρωπος, ούτε το 1941, ούτε τα επόμενα χρόνια, ως την απελευθέρωση. Γι΄ αυτό στον Ζέρβα έμεινε η Ήπειρος, από τη οποία καταγόταν και είχε ιδιαίτερους προσωπικούς δεσμούς με τον κόσμο της, ο οποίος τον στήριζε, ιδίως όταν διαπίστωσε μετά το Γοργοπόταμο ότι τον υποστήριζαν οι Βρετανοί. Προσπάθησε να επεκτείνει τον ΕΔΕΣ ιδρύοντας αρχηγεία και υπαρχηγεία σε περιοχές της Ρούμελης και της δυτικής Θεσσαλίας, αλλά ήταν αδύνατο, καθώς ο ΕΛΑΣ ήδη κυριαρχούσε και δεν υπήρχε λαϊκό ρεύμα προς τον Ζέρβα, γιατί κανείς δεν βοήθησε ώστε να δημιουργηθεί ένα τέτοιο ρεύμα. Ακόμα και ο ένοπλος ΕΔΕΣ του 1943 δεν είχε την απαραίτητη εσωτερική ενότητα, τουλάχιστον όχι όσο έπρεπε για να αντιπαρατεθεί στον ΕΛΑΣ με επιτυχία»

«Αυτό ήταν θέμα των αξιωματικών και των ηγετών τύπου Χούτα;»

«Ναι. Αλλά και του γεγονότος ότι οι ένοπλοι του ΕΔΕΣ ήταν μεν εθελοντές, αλλά εθελοντές μισθοδοτούμενοι. Κάτι που δεν ίσχυε για τους Ελασίτες»

«Δεν είχαν χαλάσει ακόμα οι σχέσεις με τον ΕΛΑΣ;»

«Όχι, αν και πάντα υπήρχαν μικροεντάσεις. Τον Ιούλιο του ΄43 με τη μεσολάβηση των Βρετανών ιδρύθηκε Κοινό Γενικό Στρατηγείο, καθορίστηκαν τα όρια επιρροής των δύο αντάρτικων στην Ήπειρο και συμφωνήθηκαν ρυθμίσεις για αυτοδιοίκηση, κοινά φρουραρχεία ΕΛΑΣ- ΕΔΕΣ, για την επιμελητεία των μονάδων, για τη μισθοδοσία των ανταρτών, για τη δυνατότητα μετακίνησης κάποιου από τη μια οργάνωση στην άλλη, αλλά και για την παρουσία ανταρτών μιας οργάνωσης στο χώρο της άλλης. Ακόμα και για τη διενέργεια εκλογών στο χώρο της Ελεύθερης ορεινής Ελλάδας, οι οποίες έγιναν κιόλας. Δυστυχώς πολύ σύντομα όλ΄ αυτά κατέρρευσαν»

«Γιατί;»

«Διότι όλοι νόμισαν τότε ότι η απελευθέρωση φτάνει. Είχαν αποτύχει οι συζητήσεις στο Κάιρο των αντιπροσωπειών του αντάρτικου με τους Βρετανούς, για το θέμα της επιστροφής του βασιλιά, τον οποίον είχε πλέον αποδεχτεί ο Ζέρβας. Η δυσπιστία παρέμενε και αυξανόταν, καθώς κάθε πλευρά επιδίωκε να έχει ισχυρότερες θέσεις ενόψει της επικείμενης απελευθέρωσης, ώστε να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις»

«Λέτε ότι η σύγκρουση ΕΔΕΣ – ΕΛΑΣ έγινε από μια τραγική παρεξήγηση, ότι η απελευθέρωση θα γίνει εντός του 1943;»

«Ναι»

«Αδύνατον να το πιστέψει κανείς…»

«Μη θεωρείς τίποτα αδύνατο. Οχρανίτες, όργανα δηλαδή των Βουλγάρων, έγιναν δεκτά στον ΕΛΑΣ στη Δυτική Μακεδονία. Έτσι και τα σώματα των ατάκτων δοσιλογικών ΕΕΣ έγιναν ή προσπάθησαν να γίνουν ΕΔΕΣ, με την καθοδήγηση των Άγγλων. Η μεγάλη αντιπαράθεση της Εαμικής και της αντιεαμικής παράταξης απορροφούσε τα πάντα. Εξάλλου και ο ΕΔΕΣ του τέλους της Κατοχής δεν ήταν ο ίδιος με τον αντιμοναρχικό και σχεδόν σοσιαλιστικό ΕΔΕΣ της αρχής. Στην Αθήνα μάλιστα ο ΕΔΕΣ είχε διασπαστεί από τα τέλη του ’43 και το μεγαλύτερο μέρος του είχε μεταβληθεί σε δοσιλογική οργάνωση»

Τον κοίταξα με απορία.

«Ενώ ο Ζέρβας πολεμούσε στην Ήπειρο;»

«Ναι. Τη διάσπαση ακολούθησε μια πολύ άσχημη περίοδος, ακόμα και με δολοφονίες και καταδόσεις στους Γερμανούς. Διασπάστηκε ακόμα και η νεολαία του ΕΔΕΣ, η Εθνική Δημοκρατική Ένωση Ελληνοπαίδων. Τελικά ο Βουλπιώτης, εκπρόσωπος της Ζήμενς στην Ελλάδα, ο οποίος δεν ήταν καν μέλος του ΕΔΕΣ, ρυμούλκησε πολλούς Εδεσίτες αξιωματικούς προς τα Τάγματα Ασφαλείας, ενώ ένα από τα κορυφαία στελέχη του Ζέρβα βρέθηκε επικεφαλής στο Τάγμα της Εύβοιας και άλλα συνεργάστηκαν χωρίς προσχήματα με τους Γερμανούς. Όπως ο επικεφαλής του ΕΔΕΣ στον Πειραιά, μέχρι που τον εκτέλεσε η ΟΠΛΑ»

«Κι ο Ζέρβας τι έκανε;»

«Στην αρχή προσπάθησε απεγνωσμένα να συμβιβάσει τις δυο παρατάξεις και φυσικά να περιφρουρήσει την αρχηγία του, η οποία ετίθετο σε αμφισβήτηση. Στο τέλος, τον Ιανουάριο του ’44, αποκήρυξε ανοιχτά την προδοτική πτέρυγα, μετά από συνεννόηση με τους Άγγλους. Ούτε λίγο ούτε πολύ του έλεγαν ότι πρέπει να σταματήσει το αντάρτικο ενόψει της απειλής του ΕΑΜ και, προφανώς, να συνεργαστεί με τους Γερμανούς. Άλλο θέμα τριβής, το οποίο ξεπεράστηκε από τα γεγονότα, ήταν ότι ο προδοτικός ΕΔΕΣ ήταν σφοδρά αντιμοναρχικός, ενώ ο ίδιος ο Ζέρβας είχε μεταπηδήσει πολύ καιρό πριν στο βασιλικό στρατόπεδο. Το θέμα ήταν ότι βρισκόταν πολύ μακριά και, κυρίως, ότι ήταν αυτός που ήταν. Όχι μόνο δεν μπορούσε να εξελιχθεί σε ηγέτη με πανελλήνια αποδοχή, αλλά ούτε τους δικούς του δεν μπόρεσε να κρατήσει ενωμένους και, κυρίως, να τους αποτρέψει από τον δοσιλογισμό. Φυσικά το ΕΑΜ δεν έχασε την ευκαιρία να εκμεταλλευτεί προπαγανδιστικά την εμφάνιση του προδοτικού ΕΔΕΣ, ενώ ο ΕΛΑΣ ετοιμαζόταν για την πρώτη μεγάλη επίθεση στην Ήπειρο. Ήταν η ιδανική στιγμή για μια επίθεση φιλίας και συνεργασίας. Αλλά στο τέλος όλα διορθώθηκαν για τον ΕΔΕΣ…»

Ένα πικρό χαμόγελο είχε σχηματιστεί στα χείλη του Ερμή.

«Πατριώτες και προδότες ξαναβρέθηκαν μαζί μετά την απελευθέρωση, όταν οι Γερμανοί είχαν αποχωρήσει και είχε χαραχτεί εξαρχής η νέα μεθόριος του εθνικού διχασμού»

«Ωστόσο ο ΕΔΕΣ άντεξε στην επίθεση του ΕΛΑΣ τον Οκτώβρη του ‘43»

«Ναι. Γιατί ο Ζέρβας έδειξε μοναδική ευψυχία, κάτι που δεν ίσχυσε για πολλά από τα στελέχη του. Κυρίως όμως γιατί παρενέβησαν με απρόβλεπτο τρόπο άλλοι παράγοντες. Πρώτα οι Γερμανοί με τις εκκαθαριστικές τους επιχειρήσεις, οι οποίες ανάγκασαν τον Ζέρβα στη σύναψη μιας ιδιότυπης εκεχειρίας μεταξύ τους, σχεδόν ως το τέλος της Κατοχής. Στη συνέχεια οι Βρετανοί που έκαναν τα πάντα για να τον σώσουν. Και τέλος η ηγεσία του ΚΚΕ που ανέστειλε την ολοκληρωτική εξόντωση του ΕΔΕΣ γιατί ήθελε τη συμμετοχή του στην κυβέρνηση του βουνού που ετοίμαζε. Και αργότερα στα 1944 γιατί το ΕΑΜ έμπαινε στην κυβέρνηση Παπανδρέου και η είσοδος αυτή δεν μπορούσε να συνοδευτεί με την εξόντωση του ΕΔΕΣ. Στο μεταξύ ο Ζέρβας αν και είχε περιοριστεί γεωγραφικά, δεν έχασε καθόλου τον δυναμισμό του. Σ΄ αυτές τις μικρές περιοχές λειτούργησε μια Εδεσίτικη Ελεύθερη Ελλάδα με συγκεντρώσεις στρατιωτικών και πολιτικών παραγόντων που ονομάστηκαν Εθνικά Συμβούλια, με λειτουργία νοσοκομείων, ταχυδρομείων, σχολείων, έκδοση εφημερίδων, τέτοια. Κάτι σαν μικρογραφία της Ελεύθερης Ελλάδας του ΕΑΜ. Αλλά και η δομή του αντάρτικου άλλαξε, αφού καταργήθηκαν τα αρχηγεία και σχηματίστηκαν μεραρχίες και ανεξάρτητα συντάγματα»

«Όπως είχε κάνει και ο ΕΛΑΣ!»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Δεν μπορούσε να έχει μεταβληθεί ο ΕΛΑΣ σε τακτικό στρατό και ο ΕΔΕΣ να μένει απλό αντάρτικο. Σχηματίστηκαν τέσσερις μεραρχίες και στελεχώθηκαν με αξιωματικούς, τέως αντιβασιλικούς ή αυθεντικούς βασιλόφρονες, ενώ ο Ζέρβας είχε κερδίσει πόντους σε όλα τα επίπεδα, εντός και εκτός Ελλάδος»

«Αναγνώρισαν την αξία του;»

«Όχι. Άγγλοι, βασιλική κυβέρνηση, πολιτικοί της Αθήνας και σχεδόν το σύνολο της μη Εαμικής Αντίστασης αναγνώρισαν ότι ήταν ο μόνος που είχε αντισταθεί αποτελεσματικά στον ΕΛΑΣ και κυρίως ήταν ο μόνος που διέθετε ένα αξιόλογο ένοπλο σώμα για μετά την απελευθέρωση, που υπαγόταν στη νόμιμη ελληνική κυβέρνηση και στο συμμαχικό στρατηγείο και όχι στον Ράλλη και τους Γερμανούς»

«Τι αριθμό ενόπλων είχαν οι μεραρχίες του ΕΔΕΣ;»

«Με την απελευθέρωση, είχαν φτάσει τις δέκα χιλιάδες άντρες. Τότε είχε φτάσει στο υψηλότερο σημείο της και η ακτινοβολία του Ζέρβα. Είχαν γραφτεί και πολλά τραγούδια, στο στυλ της εποχής»

Ο Ερμής άρχισε να σιγοτραγουδάει.

«Της ελευτεριάς τ’ αστέρι ανατέλλει στα βουνά, τα ντουφέκια μας βροντάνε. Ζήτω, ζήτω η Λευτεριά. Ζήτω ο Ζέρβας, ζήτω ο Αγόρος που γυρίζουν στα βουνά για να ‘ρθει Δημοκρατία. Ζήτω, ζήτω η Λευτεριά. Η Ελλάδα μας τρεις χρόνους είναι αλυσόδετη κι από μας πάλι προσμένει την ελευθεριά να δει. Κι ο Αώος το ποτάμι που’ δε τόσες λεβεντιές, θα μας δει ξανά και πάλι να περνούμε νικητές. Ζει ο Λάμπρος ο Κατσώνης, ζει κι ο Παπανικολής, που εστόλισαν με δάφνες τα νερά της Αφρικής. Ζήτω ο Αβέρωφ, ζήτω ο Στόλος, ζήτω ο Εθνικός Στρατός. Ζήτω η Μεγάλη Ελλάδα, ζήτω ο Ζέρβας αρχηγός»

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s