Ερμής

Η στάση του Ιουλίου 1943

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

(Από τον «Ερμή»)

«Πότε ξεκίνησε ο νέος κύκλος;»

«Λίγους μήνες αργότερα,  τον Ιούλιο του ’43. Άρχισαν εξεγέρσεις στο ναυτικό και ειδικότερα στα πολεμικά Ιέραξ και Μιαούλης, οι οποίες κατεστάλησαν,  αφού αναστάτωσαν την Αλεξάνδρεια.  Μετά ήρθε η σειρά του στρατού. Παρά την επιτυχία των αντιμοναρχικών, ο στρατός παρέμενε βασιλικός, υπό τον άμεσο έλεγχο των Βρετανών.  Η ΑΣΟ ήταν πολύ προσεκτική, γιατί φοβόταν ότι μια νέα εξέγερση θα ήταν η ευκαιρία που περίμεναν οι άλλοι, για να διαλύσουν το στρατό. Ωστόσο, η εξέγερση έγινε»

«Ποια ήταν η αφορμή, αυτή τη φορά;»

«Μια εικοσαήμερη αυστηρή φυλάκιση,  σ’  ένα στρατιώτη, στις 2 Ιουλίου 1943, την οποία θα έπρεπε να εκτίσει σε αγγλικές φυλακές. Οι οποίες ήταν τότε περιβόητες για τις άσχημες συνθήκες διαβίωσης και για τη σκληρότητα προς τους κρατούμενους. Η απόφαση διαβάστηκε στην πρωινή αναφορά του τάγματος και προκάλεσε την έντονη αντίδραση των στελεχών της ΑΣΟ. Διατάχθηκε η διενέργεια τακτικής ανάκρισης εναντίον των έξι στρατιωτών που διαμαρτυρήθηκαν, αλλά νέες επιτροπές από τους τρεις λόχους του τάγματος ζήτησαν την  απομάκρυνση του διοικητή και την κατάργηση της αποστολής Ελλήνων στρατιωτών στις αγγλικές φυλακές.  Οι έξι στρατιώτες αρνήθηκαν να παρουσιαστούν για ανάκριση στον βασιλικό επίτροπο όποιος θα  έκανε εισήγηση στο έκτακτο στρατοδικείο  και ο διοικητής της ταξιαρχίας Μπαγέτης  πήγε στις 6 Ιουλίου στο τάγμα με  την αναταραχή»

«Πώς τον υποδέχτηκαν;»

«Τυπικά. Έδωσε το λόγο της στρατιωτικής του τιμής ότι οι έξι στρατιώτες δεν θα σταλούν σε αγγλικές φυλακές και τότε αυτοί επιβιβάστηκαν με τα όπλα και τα πυρομαχικά τους στο όχημα που θα τους μετέφερε. Καθ’ οδόν, επειδή νόμισαν ότι κινδυνεύουν, πήδηξαν από το  όχημα και έτρεξαν προς το τάγμα τους. Κάποιος από το στρατονομικό  απόσπασμα που είχε φέρει μαζί του ο ταξίαρχος πυροβόλησε και σκότωσε τον  εικοσάχρονο στρατιώτη Παπαγεωργίου, που ήταν  στέλεχος της ΑΣΟ. Αυτό προκάλεσε  μεγάλη αναταραχή  στους στρατιώτες, οι οποίοι ξυλοκόπησαν τον ταξίαρχο όταν επιχείρησε να τους μιλήσει.  Μετά τις πρώτες βοήθειες στο ιατρείο,  ο ταξίαρχος παρέμεινε στα χέρια των στασιαστών, ενώ ο διοικητής του τάγματος  αποχώρησε.

«Ήταν μία αναταραχή για ένα πειθαρχικό παράπτωμα που μετατράπηκε σε στάση λόγω της δολοφονίας  του Παπαγεωργίου»

«Ναι.  Οι εξεγερμένοι συνέλαβαν φιλομοναρχικούς αξιωματικούς και στρατιώτες. Ο επιτελάρχης της ταξιαρχίας  ξυλοφορτώθηκε και κλείστηκε στο πειθαρχείο. Και εκτελέστηκε ο λοχίας Γκλώτσος, που θεωρήθηκε ως δολοφόνος του Παπαγεωργίου. Αυτή ήταν η έναρξη της στάσης  του Ιουλίου. Ο υπεύθυνος υπουργός Καραπαναγιώτης έσπευσε επιτόπου και επειδή δεν έβρισκε άλλο τρόπο για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, μετά από συνεννόηση με το βασιλιά και τους Βρετανούς, αποφασίστηκε να αποκλειστούν και να διαλυθούν τα δύο τάγματα που είχαν  στασιάσει. Την απόφαση αυτή μπορούσε να υλοποιήσουν μόνο οι βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις, όπως και έγινε. Οι στασιαστές μεταφέρθηκαν στην Τρίπολη της Συρίας, αφοπλίστηκαν και κλείστηκαν σε συρματόπλεγμα»

«Έτσι τελείωσε η στάση;»

«Ναι,  στη 2η ταξιαρχία. Στην 1η  ταξιαρχία ο ταξίαρχος Παππάς  έλαβε προληπτικά μέτρα απομακρύνοντας περίπου 170 ύποπτους στρατιώτες.  Η στάση δεν μεταφέρθηκε»

«Τι έγιναν οι στασιαστές;»

«Επενέβησαν οι Άγγλοι,  αφόπλισαν τη 2η ταξιαρχία και έστειλαν καμιά τριακοσαριά στασιαστές σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Κάποιοι προσπάθησαν να αποδράσουν,  δύο καταδικάστηκαν από έκτακτο στρατοδικείο σε θάνατο και εκτελέστηκαν. Παραπέμφθηκαν σε τακτικό στρατοδικείο για τη στάση  εξήντα επτά κατώτεροι αξιωματικοί και οπλίτες. Τρεις καταδικάστηκαν σε θάνατο, αλλά δεν εκτελέστηκαν, εννέα σε ισόβια κάθειρξη και άλλοι σε μικρότερες ποινές, ενώ τριάντα ένας αθωώθηκαν με το αιτιολογικό ότι τελούσαν σε πλήρη σύγχυση.  Οι ύποπτοι που δεν είχαν παραπεμφθεί  σε στρατοδικείο  απομακρύνθηκαν από την ταξιαρχία και στάλθηκαν να φρουρούν και να συνοδεύουν αιχμαλώτους. Από αυτούς σχηματίστηκε ένα τάγμα στο οποίο κυριαρχούσε η ΑΣΟ, το οποίο θεωρήθηκε ως η πλέον πειθαρχημένη μονάδα του στρατού»

«Τι συνέπειες είχε στάση του Ιουλίου;»

«Το άμεσο αποτέλεσμα ήταν ότι διαλύθηκε η 2η  ταξιαρχία. Βάθυνε  περισσότερο η δυσπιστία  και το μίσος  ανάμεσα στους βασιλόφρονες και στους Εαμικούς. Οι πρώτοι θεώρησαν ότι δικαιώθηκαν για τις επιλογές τους ως τότε  και κατηγορούσαν ως υπεύθυνους  τους αντιμοναρχικους διοικητές για τη διάλυση της ταξιαρχίας, επειδή επέτρεψαν την ανεξέλεγκτη δράση των αναρχικών στις μονάδες. Οι δεύτεροι πείστηκαν ότι ήταν  θύματα μιας καλά στημένης προβοκάτσιας της αντίδρασης. Υπήρξε όμως  μία πολύ σοβαρή πολιτική εξέλιξη, για όσους μπόρεσαν τότε να τη διακρίνουν. Η αντιμοναρχική συμμαχία  μεταξύ των βενιζελικών αξιωματικών  και των Εαμικών δυνάμεων είχε ουσιαστικά τερματιστεί.  Οι συμμαχίες είχαν ήδη αλλάξει, αφού οι βενιζελικοί απότακτοι είχαν λύσει  το πρόβλημα της αποκατάστασής τους στο στρατό. Δεν είχαν πια κανένα λόγο να ακολουθήσουν την ΑΣΟ στις πολιτικές και κοινωνικές της επιδιώξεις.  Άλλωστε  οι βενιζελικοί αξιωματικοί παραδοσιακά δεν ήταν λιγότερο αντικομουνιστές από τους μοναχικούς συναδέλφους τους»

«Ήταν μία καθαρή ήττα για την ΑΣΟ;»

«Ναι. Ταυτόχρονα ήταν ήττα για τους αποκαταστημένους  απότακτους, επειδή δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν τη στάση και τη διάλυση της δεύτερης ταξιαρχίας, αλλά και για την κυβέρνηση. Ειδικότερα για τον υπεύθυνο υπουργό Καραπαναγιώτη, ο οποίος έπαθε ότι είχε πάθει ο Κανελλόπουλος λίγους μήνες νωρίτερα.  Ωστόσο η στάση του Ιουλίου δεν προκάλεσε κυβερνητική κρίση. Τα σοβαρότερα γεγονότα του εμφυλίου των ξενιτεμένων μαχητών επρόκειτο να ξεκινήσουν τον Απρίλιο του ‘44. Γιατί η ΑΣΟ,  ο κινητήριος  μοχλός της εξέγερσης, παρέμεινε αφανής και άθικτη και αναπτύχθηκε ακόμα περισσότερο, έχοντας τη συμπαράσταση και την πολιτική καθοδήγηση από τα στελέχη του ΕΑΣ της ελληνικής παροικίας, δηλαδή από το τοπικό ΕΑΜ»

*

Φωτογραφία: Μέλη της ΑΣΟ. Στην μέση ο Γιάννης Σαλλάς

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Η στάση του Ιουλίου 1943”

  1. «Μια εικοσαήμερη αυστηρή φυλάκιση, σ’ ένα στρατιώτη, στις 2 Ιουλίου 1943, την οποία θα έπρεπε να εκτίσει σε αγγλικές φυλακές. Οι οποίες ήταν τότε περιβόητες για τις άσχημες συνθήκες διαβίωσης και για τη σκληρότητα προς τους κρατούμενους. »

    Μαλλον προκειται για την στρατιωτικη φυλακη της ταινιας The Hill (1965) με πρωταγωνιστη τον Σον Κονερι

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s