Ερμής

Πρόσφυγες 1946-49

topoi-mnimis4

(Από τον «Ερμή»)

«Το προσφυγικό κύμα προς τις πόλεις πως δημιουργήθηκε;»

«Η μετακίνηση άρχισε αυθόρμητα. Στην αρχή έφυγαν όσοι φοβόντουσαν αντεκδικήσεις από τους αντάρτες ή δεν μπορούσαν να επιβιώσουν στα χωρά τους, επειδή είχαν κιόλας υποστεί κάποια σοβαρή ζημιά, για παράδειγμα το κάψιμο του σπιτιού τους. Το Δεκέμβρη του 1946 υπήρχαν δεκαπέντε χιλιάδες πρόσφυγες και τον Ιούλιο του 1947 είχαν φτάσει τις εκατόν είκοσι πέντε χιλιάδες. Στη συνέχεια η αύξηση του αριθμού ήταν δραματική, γιατί άρχισε να εφαρμόζεται από το στρατό το μέτρο της αναγκαστικής συστηματικής εκκένωσης των ορεινών χωριών, ώστε να μην έχουν οι αντάρτες τροφοδοσία, στρατολογία και πληροφορίες. Τον Ιανουάριο του ’48 οι πρόσφυγες είχαν φτάσει τις τετρακόσιες εξήντα και τον Μάιο του ’49 τις εξακόσιες ογδόντα χιλιάδες»

«Τρομερά νούμερα…»

«Στη Μακεδονία, ήταν σχεδόν διακόσιες δέκα χιλιάδες. Σε ποσοστό, το δεκαοχτώ τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού. Όλοι αυτοί οι πρόσφυγες ήταν άποροι, που τους συντηρούσε το κράτος. Δηλαδή, η αμερικανική βοήθεια. Υπήρχε κι ένας απροσδιόριστος αριθμός προσφύγων που ζούσαν με ίδια μέσα, συνήθως κοντά σε συγγενείς τους, χωρίς να λαμβάνουν επιδόματα και βοήθεια»

«Γιατί το προτιμούσαν;»

«Γιατί οι συνθήκες στις οποίες ζούσαν οι πρόσφυγες ήταν άθλιες. Οι άνθρωποι αυτοί έφυγαν άρον άρον, χωρίς να πάρουν μαζί τους αγροτικά εργαλεία, σκεύη για το νοικοκυριό, σκεπάσματα και δεύτερες αλλαξιές. Κυρίως γιατί δεν είχαν τρόπο να τα κουβαλήσουν. Στεγάστηκαν συνήθως σε παραπήγματα, στις παρυφές των πόλεων ή των μεγάλων χωριών που κατέφυγαν ή τους οδήγησε ο στρατός. Ή σε κοινόχρηστους χώρους, όπου υπήρχε η δυνατότητα να στηθεί μαχαλάς»

«Δηλαδή αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν τίποτα! Πως επιβίωσαν;»

«Έπαιρναν ένα μικρό χρηματικό επίδομα. Δέκα σεντς του δολαρίου την ημέρα για κάθε μέλος και δεκαπέντε για τον αρχηγό της οικογένειας. Κάθε πρόσφυγας δικαιούνταν εκατόν δεκαπέντε γραμμάρια αλεύρι και τους χορηγούσαν ρούχα, παπούτσια, στρώματα, κουβέρτες και άλλη βασικά είδη. Και ιατρική περίθαλψη, στο μέτρο του δυνατού. Κάποιοι διευκολύνθηκαν με εφόδια για να καλλιεργήσουν μικρές εκτάσεις, αλλά πιο σημαντικό ήταν το πρόγραμμα πρόνοια δια της εργασίας. Δηλαδή επιδοτούμενη απασχόληση, που σύμφωνα με τις στατιστικές έδωσε δουλειά σε είκοσι χιλιάδες πρόσφυγες»

«Δεν τους άφησαν δηλαδή στην τύχη τους…»

«Όχι, με δεδομένα ογδόντα πέντε εκατομμύρια δολάρια που δαπανήθηκαν. Αλλά οι συνθήκες στις οποίες ζούσαν οι πρόσφυγες για μήνες και χρόνια δεν έπαυαν να είναι εξαιρετικά δύσκολες. Δεν αποφεύχθηκε και αυτό που αποκάλεσαν στη γλώσσα της εποχής, μερική έκλυσις των κοινωνικών ηθών. Δύσκολη ήταν και η επανεγκατάσταση στις αρχικές τους εστίες. Πολλά σπίτια ήταν κατεστραμμένα, τα αγροτικά εργαλεία είχαν γίνει άφαντα, όπως και τα οικόσιτα ζώα. Επιπλέον, αυτές οι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έπρεπε να τραφούν, τουλάχιστον μέχρι την πρώτη εσοδεία. Όλες αυτές οι ανάγκες υπολογίστηκαν σε περίπου εκατόν ογδόντα εφτά εκατομμύρια δολάρια, από τα οποία εξασφαλίστηκαν τα εκατόν τριάντα οχτώ. Η αποκατάσταση των ζημιών από την εγκατάλειψη της παραγωγής ήταν μια άλλη υπόθεση, που πήρε χρόνια και σε ορισμένες επαρχίες δεν έγινε ποτέ»

Ο Ερμής σταμάτησε για λίγο.

«Τους πρόσφυγες τους έλεγαν τότε συμμοριόπληκτους ή ανταρτόπληκτους, αν και σε μεγάλο βαθμό το φαινόμενο ήταν αποτέλεσμα της εκκένωσης που επέβαλε ο στρατός. Λόγω της έκτασης που πήρε, εξελίχτηκε σε βασικό δεδομένο του εμφυλίου, το οποίο συνέβαλε σε σημαντικό βαθμό στην έκβασή του»

Advertisements

4 σκέψεις σχετικά με το “Πρόσφυγες 1946-49”

  1. Ο κλασικός όρος είναι «ανταρτόπληκτοι».
    Για την επανεγκατάσταση του κόσμου στις εστίες τους, ο κλασικός όρος είναι «επαναπατρισμός».
    Τουλάχιστο στη Ρούμελη, το σύνολο των «ανταρτόπληκτων» που εγκατέλειψαν κακήν κακώς τα (ορεινά) χωριά τους, το έκαμαν από μόνοι τους λόγω τού αμέσου και προφανούς κινδύνου και του φόβου, και όχι επειδή τους το επέβαλε ο Στρατός.

    Πολλοί από αυτούς πήραν μαζί τους τα κοπάδια τους (ή όσα ζώα τούς είχαν απομείνει) και ό,τι άλλο μπορούσαν να κουβαλήσουν.
    Αυτά τα περί «μερικής έκλυσης των κοινωνικών ηθών», πού βασίζονται;
    Και τι ακριβώς περιεχόμενο δίνετε εσείς στη συγκεκριμένη έκφραση;

    Μου αρέσει!

  2. Τα περί «μερικής έκλυσης των κοινωνικών ηθών» τα αναφέρει ο Ζαφειρόπουλος, αν θυμάμαι καλά. Χωρίς να τα επεξηγεί περαιτέρω.

    Τα λεξικά ορίζουν τη έκλυση των ηθών κάπως έτσι: εκτροπή από τα χρηστά ήθη, ηθική διαφθορά, κατάπτωση, εξαχρείωση ηθών, που αφορά κυρίως τη σεξουαλική συμπεριφορά.

    Αυτά, υποθέτω, εννοούσε ο Ζαφειρόπουλος (αν θυμάμαι καλά την πηγή)

    Το «συμμοριόπληκτοι» κυριαρχεί στα κείμενα της εποχής, τα οποία κάνουν συνήθως λόγο για συμμορίτες και ουχί για αντάρτες. Υπάρχει βέβαια και το ανταρτόπληκτοι – ευχαριστώ για τη υπενθύμιση, το πρόσθεσα.

    Μου αρέσει!

  3. Ο Δ. Ζαφειρόπουλος χρησιμοποιεί πότε το ένα («συμμοριόπληκτοι») και πότε το άλλο («ανταρτόπληκτοι»).
    Ο απλός κόσμος, πάντως, (όπως και ο μακαρίτης ο πατέρας μου και όλοι οι της γενιάς του στα μέρη μας), χρησιμοποιούσε αναμφίβολα το (και απλούστερο) «ανταρτόπληκτοι».

    Μιας και ο Ζαφειρόπουλος φαίνεται να είναι βασική πηγή σας, σημειώνω ότι πουθενά δεν κάνει λόγο (ο ΔΖ) για αναγκαστική εκκένωση ορεινών χωριών, (έτσι ώστε να «στρυμωχτεί» ο ΔΣΕ).
    Λέει ότι ο Στρατός απλά «υπέθαλψε» την τάση τού κόσμου για φυγή προ του κινδύνου τών ανταρτών. Λέει ακόμα ότι η κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε και βρέθηκε εντελώς απροετοίμαστη απέναντι σ’ αυτήν την απροσδόκητη εσωτερική μετανάστευση τόσο μεγάλων μαζών πληθυσμού.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s