Ερμής

Για τον Μαρξ, σε μια υπόγεια ταβέρνα

Marx_Engels

(Από τον «Ερμή»)

«Το ερώτημα παραμένει. Γιατί ο σοσιαλισμός τα έκανε μπάχαλο;».

Ο Ερμής έκανε μια κίνηση που μπορούσε να σημαίνει ότι αυτή είναι μια μεγάλη ιστορία και έμεινε για λίγο σιωπηλός. Πρόσφερα τσιγάρο, το οποίο αρνήθηκε.

«Όλα τα κινήματα υπέρβασης του καπιταλισμού έχουν αποτύχει οριστικά. Και ο μαρξιστικός σοσιαλισμός και ο αναρχισμός και ο ουτοπικός σοσιαλισμός και οι ποικίλες αριστερές εναλλακτικές εκδοχές, ο καπιταλισμός παραμένει ισχυρός και κυρίαρχος. Η αποτυχία στις επίμονες προσπάθειες γκρεμίσματος του καπιταλισμού από τις δυνάμεις που δημιουργήθηκαν στη μαρξιστική παράδοση δεν είναι ιστορικό ατύχημα ή σφάλμα. Είναι το αποτέλεσμα μιας πρωταρχικής αστοχίας. Η οντολογική βάση του μαρξισμού δεν διαφέρει σε τίποτα από τις αντίστοιχες βάσεις του καπιταλισμού, ως τρόπου οργάνωσης της παραγωγής, της οικονομίας και της κοινωνίας. Ο εφαρμοσμένος μαρξισμός ήταν περισσότερο συνεπής, με μια επιπλέον τεράστια φιλοδοξία, να βάλει οριστική τάξη στο χάος, κάτι που ο καπιταλισμός δεν κατάφερε ποτέ, ακόμα κι όταν το επιδίωξε. Ιδίως τότε. Μπορεί όμως να γίνει υπέρβαση ενός μοντέλου όταν το κίνημα της υπέρβασης βασίζεται στις οντολογικές αφετηρίες αυτού που θέλει να ανατρέψει;»

«Όταν λέτε κοινές οντολογικές αφετηρίες…»

«Ας το πούμε πιο απλά.  Η κοινή πηγή της λογικής του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού είναι η ιουδαιοχριστιανική εσχατολογία, ακριβέστερα ο τρόπος με τον οποίον την προσέλαβε η Δύση. Το κρίσιμο σημείο εντοπίζεται όταν ο Διαφωτισμός άλλαξε τον θεοκεντρικό προσανατολισμό με τον ανθρωποκεντρικό, χωρίς ωστόσο να διαφοροποιήσει τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της εσχατολογίας. Παράδεισος, τέλος της ιστορίας, Μεσσίας και τέτοια. Ο μαρξιστικός σοσιαλισμός ήρθε και έβαλε στη θέση αυτών των προτύπων τα δικά του, κομμουνισμός, αταξική κοινωνία, Κόμμα, χωρίς να ξεφύγει ούτε εκατοστό από τα βασικά χαρακτηριστικά του επεξεργασμένου πλέον ανθρωποκεντρισμού. Έχεις διαβάσει το Κομμουνιστικό Μανιφέστο;»

Έγνεψα ναι.

«Κυκλοφόρησε το 1848 και υπήρξε κατά κάποιο τρόπο το Ευαγγέλιο  των κομμουνιστών. Αν το διαβάσεις προσεκτικά θα διαπιστώσεις ότι η κυρίαρχη σκέψη  των Μαρξ – Ένγκελς  δεν είναι μια άλλη αντίληψη για την παραγωγή, αλλά η μεταφορά της κυριαρχίας επί των μέσων παραγωγής, από την αστική τάξη στο προλεταριάτο. Με την επιπλέον αξιωματική παραδοχή ότι αν το προλεταριάτο πάρει στα χέρια του την παραγωγή θα τη χειριστεί καλύτερα και τα εννέα δέκατα της κοινωνίας θα επωφεληθούν. Με άλλα λόγια το πρόβλημα της απελευθέρωσης των ανθρώπων και των κοινωνιών ήταν ένα δύσκολος αλλά στην ουσία του απλός και πραγματοποιήσιμος πολιτικός στόχος, τον οποίο θα υλοποιούσαν κοινωνικές δυνάμεις με απολύτως φανταστικές, επινοημένες, δυνατότητες. Δεν ήταν περίεργο λοιπόν που ο σοσιαλισμός, εκεί που επικράτησε, έκανε πράξη το εύκολο κομμάτι, που ήταν το σάρωμα των παλαιών ιδιοκτητών, αλλά απέτυχε  στα δύσκολα καθήκοντα, να δημιουργήσει δηλαδή έναν διαφορετικό τρόπο παραγωγής και μια κοινωνία ελεύθερων ή έστω ευτυχισμένων ανθρώπων»

«Αυτό συνέβη επειδή δεν άλλαξαν  οι κυρίαρχες κατευθύνσεις  του καπιταλισμού;»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Και στις δύο περιπτώσεις ο άνθρωπος όφειλε να κυριαρχήσει πάνω στη φύση. Να την υποτάξει και να την εκμεταλλευτεί. Αυτό απέχει μόλις ένα βήμα από το να κυριαρχήσει  πάνω στους άλλους ανθρώπους, με μεθόδους κυριαρχίας  αντίστοιχες με αυτές που χαρακτηρίζουν τον καπιταλισμό. Αλλά και στο επίπεδο  της παραγωγής, στους στόχους και στην οργάνωσή της, δεν άλλαξε κάτι, εκτός από την ιδιοκτησία. Ήταν επόμενο λοιπόν  να μην έχει επιτυχία ο σοσιαλισμός, αφού προσπάθησε να μιμηθεί τον καπιταλισμό, αλλά χωρίς τους καπιταλιστές. Έτσι οδηγήθηκε με μαθηματική ακρίβεια στην αποτυχία»

«Γιατί όμως να μην έχει κι αυτός μιαν αντίστοιχη επιτυχία; Τόσο σοφοί είναι οι καπιταλιστικοί κανόνες;»

Ο Ερμής γέλασε.

«Δεν είναι σοφοί, είναι αποτέλεσμα της εμπειρίας, δηλαδή δεκαετιών και αιώνων γεμάτων αποτυχίες και καταστροφές, αλλά και μεγάλες επιτυχίες. Ο πιο βασικός κανόνας είναι η κατοχή, η ατομική ιδιοκτησία. Οι νόμοι συνδέονται με την κατοχή, είναι απρόσωποι, αντιμετωπίζουν τους πάντες ως απρόσωπες μονάδες. Αυτό είναι όλο, με τις αναπόφευκτες όσο και ανομολόγητες εξαιρέσεις. Ο σοσιαλισμός σε ολόκληρη τη διαδρομή του ως τώρα δεν μπόρεσε να πετύχει τη διευθέτηση του θέματος της ιδιοκτησίας και της καθολικότητας των νόμων που τη διέπουν»

Στο διπλανό τραπέζι καθόταν ο Χριστόπουλος, γνωστός καθηγητής της Φιλοσοφικής, παρέα με μια όμορφη ξανθιά. Είχα προσέξει ότι εδώ και ώρα δεν ασχολιόταν με τη νεαρή συνοδό του, αλλά είχε στήσει αυτί και παρακολουθούσε τη συζήτησή μας. Όταν ο Ερμής μίλησε για το θέμα της ιδιοκτησίας δεν βάσταξε άλλο, γύρισε προς το μέρος μας, στερέωσε τα γυαλάκια του πιο ψηλά στη μύτη και είπε με τη μπάσα φωνή του:

«Συγγνώμη που επεμβαίνω, αλλά ο ορισμός πάσχει…».

«Σας ακούμε…» είπε ευγενικά ο Ερμής.

Ο Χριστόπουλος γύρισε την πλάτη του στην κοπέλα και είπε πως όταν μιλάμε για καπιταλισμό πραγματοποιούμε μια μεγάλη αφαίρεση, γιατί το σύστημα δεν είναι καθαρόαιμος καπιταλισμός, ούτε ήταν ποτέ, ούτε πρόκειται να γίνει ποτέ, πρόκειται για σύμμειξη συστατικών παραγόντων, μεταξύ των οποίων βασικοί είναι οι σοσιαλιστικές επιρροές, οι θρησκείες, αλλά και οι ποικίλες παραδόσεις, λαϊκές και ανθρωπιστικές.

«Αν υπήρχε καθαρόαιμος καπιταλισμός, τότε πράγματι θα ίσχυαν οι προδιαγραφές που αναφέρατε, για την ιδιοκτησία και τους νόμους. Είναι προφανές λάθος να αποδίδουμε τους χαρακτήρες του μερικού στο όλον, ιδιαιτέρως όταν δια της συμμείξεως, τα πρωτογενή συστατικά τροποποιούνται δραστικά και αλλοιώνονται…».

Έστρεψε πάνω στην καρέκλα του για να πάρει το ποτήρι του και μίλησε λίγο με τη συνοδό του.

Ο Ερμής ρώτησε με νόημα ποιος είναι αυτός. Του είπα, προσθέτοντας ότι θεωρείται ένας από τους πιο αξιόλογους αριστερούς καθηγητές του ΑΠΘ. Ο Ερμής σήκωσε αδιόρατα το φρύδι, αλλά όταν ο καθηγητής στράφηκε πάλι προς το μέρος μας, πρότεινε να ενώσουμε τα τραπεζάκια για να συζητάμε πιο βολικά. Πρόσεξα μια λάμψη στο βλέμμα του όταν η Ερμιόνη, υποψήφια διδάκτορας στη Φιλοσοφική, κάθισε απέναντί του. Ίσως έκανα λάθος, γιατί ξεκίνησε μια έντονη συζήτηση, αμέσως μόλις έγιναν οι συστάσεις και ο καθηγητής ξεπέρασε την έκπληξή του για το πώς βρέθηκε ο διάσημος ζωγράφος στο υπόγειο του Προμηθέα. Ο Φιλοκτήτης σερβίριζε πανευτυχής που είχε τέτοια εκλεκτή πελατεία. Ο Χριστόπουλος βρισκόταν σε μεγάλες φόρμες καθώς μας έδινε τη δική του εκδοχή για τη φύση του καπιταλισμού και την ιστορική αποτυχία του μαρξισμού. Παρακολουθούσα με ενδιαφέρον τις αναλύσεις του και τις απαντήσεις του Ερμή, έριχνα όμως και ματιές στην Ερμιόνη. Μέχρι που διαπίστωσα ότι αυτή είχε μάτια μόνο για τους δυο ηλικιωμένους της παρέας.

Ο καθηγητής σήκωσε τα γυαλιά του στη μύτη, όπως έκανε κάθε φορά που ήθελε να πάρει φόρα.

«Σας άκουσα πριν να μιλάτε για το Κομμουνιστικό Μανιφέστο…»

Ο Ερμής έγνεψε ευγενικά και περίμενε.

«Συμφωνούμε ότι σ’ αυτό το έργο περιέχονται  τα ουσιαστικότερα σημεία της πολιτικής σκέψης  του Μαρξ και του Ένγκελς. Όπως έγραψε ο ίδιος ο  Ένγκελς δεκαετίες μετά,  στα 1882, ακριβώς εκατό χρόνια πριν, καθήκον του Κομμουνιστικού Μανιφέστου ήταν να διακηρύξει ότι είναι αναπόφευκτη η επικείμενη κατάργηση της σύγχρονης αστικής ιδιοκτησίας. Εκ του αποτελέσματος μπορούμε  να πούμε ότι αυτή η σπουδαία πρόβλεψη δεν υλοποιήθηκε, παρά μόνο με έναν ιδιόμορφο και αποτυχημένο τρόπο στη Σοβιετική Ένωση και στην Κίνα και εν μέρει στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες»

Ο Ερμής έβαλε κρασί στα ποτήρια, ο καθηγητής  ήπιε μια γουλιά και συνέχισε.

«Ο μεγάλος φίλος και σύντροφος του Μαρξ παρατηρεί στα 1883 ότι η βασική ιδέα που  κυριαρχεί στο Μανιφέστο  είναι ότι όλη η ιστορία των κοινωνιών είναι ιστορία ταξικών αγώνων,  αγώνας ανάμεσα σε τάξεις που υφίστανται εκμετάλλευση και τάξεις που ασκούν εκμετάλλευση,  ανάμεσα σε τάξεις υποτελείς και τάξεις  κυρίαρχες. Ότι το προλεταριάτο δεν μπορεί πια να απελευθερωθεί από την αστική τάξη,  χωρίς να απελευθερώσει ταυτόχρονα και για πάντα ολόκληρη την κοινωνία από την εκμετάλλευση,  την καταπίεση και τους ταξικούς αγώνες»

«Χωρίς τη θέλησή τους;» ρώτησα. «Γιατί στο Μανιφέστο λέγεται ότι οι μεσαίες τάξεις,  ο βιομήχανος, ο μικρέμπορας,  ο βιοτέχνης ο αγρότης, όλοι αυτοί απλά αγωνίζονται για να σωθούν από τον αφανισμό και γι’ αυτό δεν είναι επαναστατικές αλλά συντηρητικές τάξεις.  Ακόμα χειρότερα, είναι αντιδραστικές γιατί ζητούν να στρέψουν προς τα πίσω τον τροχό της ιστορίας. Αφού ο βασικός τους στόχος είναι να  επιβιώσουν ως τάξεις,  γιατί να δεχθούν ως ηγέτη και σωτήρα το προλεταριάτο, το οποίο όταν θα  έχει νικήσει την αστική τάξη  θα μετατρέψει και τους ίδιους οριστικά σε προλετάριους;»

Ο Ερμής και ο καθηγητής χαμογέλασαν. Η Ερμιόνη παρέμεινε σοβαρή.

«Δεν είναι  αυτή η μόνη  παρεξήγηση  στις αφετηρίες  του μεγάλου Κομμουνιστικού κινήματος»  είπε ο Ερμής.

Ο καθηγητής  Χριστόπουλος κούνησε το κεφάλι μερικές φορές, συμφωνώντας.

«Οι Μαρξ και Ένγκελς υποστηρίζουν ότι οι προλετάριοι  δεν έχουν πατρίδα» είπε. «Ή, πιο σωστά, δεν έχουν εθνικά χαρακτηριστικά, αφού δεν έχουν ιδιοκτησία. Ωστόσο η μορφή της πάλης του προλεταριάτου θα είναι καταρχήν εθνική, αφού το προλεταριάτο κάθε χώρας πρέπει να ξεμπερδέψει πριν από όλα με τη δική του αστική τάξη και για να συμβεί αυτό θα πρέπει να συγκροτηθεί το ίδιο σαν έθνος, προσωρινά. Γιατί μαζί με την εξάλειψη της αντίθεσης των τάξεων στο εσωτερικό των εθνών, εξαλείφεται και η εχθρική στάση των εθνών μεταξύ τους. Οι δύο μεγάλοι παγκόσμιοι πόλεμοι, στους οποίους πήραν μέρος δεκάδες εκατομμύρια οπλισμένοι προλετάριοι, απέδειξαν  στην πράξη  πόσο έξω  από την πραγματικότητα ήταν αυτή η θέση. Γιατί στηρίζεται στο αυθαίρετο συμπέρασμα ότι η συνείδηση των ανθρώπων βασίζεται αποκλειστικά στην κατοχή ή την έλλειψη ιδιοκτησίας και αγνοεί όλες τις υπόλοιπες παραμέτρους,  πραγματικές ή και φανταστικές, που τη διαμορφώνουν. Εξάλλου, στο Μανιφέστο λέγεται με μια ειρωνική διάθεση ότι αυτό που χαρακτηρίζει τον κομμουνισμό δεν είναι η κατάργηση της ιδιοκτησίας γενικά, αλλά η κατάργηση της αστικής ιδιοκτησίας, δηλαδή της ατομικής ιδιοκτησίας, με τη λογική ότι η αστική τάξη έχει ήδη καταστρέψει όλες τις άλλες μορφές ιδιοκτησίας, εκτός από τη δική της. Ο Αριστοτέλης όμως είχε ταχθεί υπέρ της ιδιοκτησίας και του ατομικού συμφέροντος, γιατί είχε εκτιμήσει ότι είναι αμέτρητα μεγαλύτερη η ικανοποίηση όταν κάποιος αισθάνεται ότι ένα πράγμα είναι δικό του»

Η Ερμιόνη τον κοίταξε απορώντας και ο καθηγητής έσπευσε να συμπληρώσει ότι αυτό οφείλεται στην αγάπη προς τον εαυτό. Αυτό, είπε ο Αριστοτέλης, είναι ένα συναίσθημα εμφυτευμένο στους ανθρώπους από τη φύση, όχι μάταια, αλλά γιατί η κοινοκτημοσύνη μετατρέπει τη πόλη σε οικία, κι αυτό είναι το σπέρμα της καταστροφής για την πόλη, γιατί η πόλη είναι επόμενο, ανώτερο στάδιο από τον οίκο, με άλλα χαρακτηριστικά και απαιτήσεις και η μετατροπή της σε οίκο, μέσω της κοινοκτημοσύνης, θα την ακυρώσει.

«Άρα ο Αριστοτέλης διαφωνεί ριζικά με τον Χριστό, που είπε ο έχω δύο χιτώνες, να δίνει τον έναν…»

«Υπάρχει και η παραβολή των ταλάντων» είπε σεμνά αλλά σταθερά η Ερμιόνη «Ο πλούτος είναι δυνητικά κοινό αγαθό, δεν πρέπει να τον περιφρονούμε…»

Ο Ερμής είπε ότι στο Μανιφέστο αναφέρονται  συγκεκριμένα μέτρα που θα μπορούν να μπουν σε εφαρμογή στις πιο προχωρημένες χώρες, σχεδόν παντού.

«Απαλλοτρίωση της γαιοκτησίας, προοδευτική φορολογία, κατάργηση του κληρονομικού δικαίου, κατάσχεση της περιουσίας όλων των φυγάδων και των στασιαστών, κρατικό τραπεζικό μονοπώλιο, όλα τα μέσα μεταφοράς στα χέρια του κράτους, αύξηση των εθνικών εργοστασίων και των εργαλείων παραγωγής, εκχέρσωση και βελτίωση των γαιών, ίση υποχρεωτική δουλειά για όλους, εκβιομηχάνιση της γεωργίας, δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση, κατάργηση της παιδικής εργασίας, συνδυασμός της εκπαίδευσης με την παραγωγή. Αυτό είναι το γενικό πολιτικό πρόγραμμα που πρότεινε  ο Μαρξ στα 1848 και το οποίο, μέσες άκρες, είναι ακόμα  και σήμερα η βάση στα προγράμματα όλων των κομμουνιστικών κομμάτων. Κι ένα μέρος από αυτά  έχει γίνει αποδεκτό και έχει υλοποιηθεί από τη σοσιαλδημοκρατία, ακόμα και από τα δεξιά κόμματα, στην Ευρώπη, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Συνεπώς πρέπει να αξιολογούμε τη μεγάλη ιστορική επίδραση του Μανιφέστου, αλλά και του Μαρξ,  παίρνοντας υπόψη δύο καθοριστικά  δεδομένα»

Ο καθηγητής Χριστόπουλος ήταν έτοιμος να διακόψει, αλλά σταμάτησε  καθώς άκουσε την τελευταία φράση.

«Πρώτον, όλα αυτά  αποκρυσταλλώνονται ως πολιτικές θέσεις στο μέσο του δέκατου ένατου αιώνα, για πρώτη φορά, σε ένα περιβάλλον κοινωνικά καταθλιπτικό και πολιτικά αφόρητα καταπιεστικό.  Δεύτερον, δεν έχουν σχέση τα ίδια, καθεαυτά, με την εξέλιξη των καθεστώτων  μετά  τις κομμουνιστικές επαναστάσεις στη Ρωσία και στην Κίνα»

Ο καθηγητής σήκωσε τα γυαλιά του.

«Θα συμφωνούσα μαζί σας, αλλά δεν μπορώ να παραγνωρίσω ότι στη διάρκεια του εικοστού αιώνα  ο καπιταλισμός κατάφερε όχι μόνο να επιβιώσει, αλλά και να αλλάξει, βελτιώνοντας αποφασιστικά την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των μαζών, τουλάχιστον στις προηγμένες χώρες. Κάτι που δεν συνέβη στις χώρες που εφάρμοσαν όχι εν μέρει, αλλά σχεδόν κατά γράμμα, τις πολιτικές προτάσεις του Μανιφέστου»

Ο Ερμής σήκωσε το φρύδι.

«Λίγο πριν λέγαμε ότι ο υπαρκτός σοσιαλισμός δεν είναι κάτι ριζικά διαφορετικό από τον υπαρκτό καπιταλισμό, επί της ουσίας. Το ότι ο κλασικός καπιταλισμός αποδείχτηκε πιο αποτελεσματικός από τη σοβιετική του εκδοχή, δεν είναι κανένα μεγάλο κατόρθωμα»

Ο καθηγητής Χριστόπουλος έδειξε κάποια σημάδια ανυπομονησίας.

«Μα αυτό που περιέγραψε ο Μαρξ ως αδιέξοδο του καπιταλισμού, αποδίδοντάς το ολοκληρωτικά στην αστική τάξη,  ήταν στην πραγματικότητα η κρυμμένη δυναμική του. Γιατί αντίθετα με τις προβλέψεις του Μανιφέστου, ο καπιταλισμός κατάφερε  να επιζήσει ανανεώνοντας συνεχώς την τεχνολογία και τα μέσα παραγωγής, αλλά και  παραμερίζοντας ή καταστρέφοντας όσους από τους παλαιούς  κοινωνικούς θεσμούς εμπόδιζαν τη λειτουργία του. Υλοποίησε  δυναμικά τον μεγαλεπήβολο στόχο  του Μαρξ  για την υποταγή της υπαίθρου στις πόλεις και περιόρισε στο ελάχιστο το ποσοστό των αγροτών. Χρησιμοποιώντας κάθε επίπεδο βίας,  συμπεριλαμβανομένου του πολέμου, σε διεθνές επίπεδο πέτυχε  να κάμπτει τις αντιρρήσεις  των επιμέρους εθνών στην  απρόσκοπτη  επέκταση του, σε ολόκληρο τον πλανήτη.  Ακόμα και μέσα στις σοσιαλιστικές χώρες,  αν λάβουμε υπόψη τις διεργασίες που γίνονται σήμερα στη Σοβιετική Ένωση και στην Κίνα και οι οποίες αργά ή γρήγορα θα οδηγήσουν  στην εγκατάλειψη του μεγαλύτερου κοινωνικού πειράματος στην ιστορία της ανθρωπότητας.  Ακόμα περισσότερο, ο καπιταλισμός έδειξε και εξακολουθεί να δείχνει μία ακατάβλητη δυνατότητα να δημιουργεί νέες αγορές, εκεί που δεν υπάρχουν. Ήδη στα 1852  ο Μαρξ έγραφε στον Ένγκελς ότι δεν είχαν προβλέψει στο  Μανιφέστο τη δημιουργία δύο νέων μεγάλων αγορών που είχαν δημιουργηθεί εκείνα τα χρόνια, την Καλιφόρνια και την Αυστραλία. Το φαινόμενο αυτό της συνεχούς επέκτασης  του καπιταλισμού συνεχίζεται, όχι μόνο με γεωγραφικούς όρους, αλλά και με  δημιουργία νέων αγορών  μέσα στις ίδιες τις αναπτυγμένες δυτικές κοινωνίες. Τυπικά παραδείγματα είναι η καταναλωτική πίστη και οι δανειοδοτήσεις για την απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας. Ταυτόχρονα ο καπιταλισμός βρίσκει συνεχώς τρόπους  να απελευθερώνει νέα ταλέντα στην ατομική πρωτοβουλία. Αλλά και τα ίδια τα στενά όρια του έθνους- κράτους, που πράγματι αποτελούν εμπόδιο για την οικονομική λειτουργία,  έχουν ξεπεραστεί στην πράξη  ή ξεπερνιούνται  με τη δημιουργία υπερεθνικών ενώσεων, όπως είναι  η ΕΟΚ  στην Ευρώπη»

«Συνεπώς;»

«Συνεπώς» είπε ο καθηγητής θριαμβευτικά «το βασικό συμπέρασμα του Μαρξ στα 1848 ότι  η αστική τάξη, δηλαδή ο καπιταλισμός, θα εκπέσει  μαζί με την κοινωνική συγκρότηση που έχει επιβάλει  και θα αντικατασταθεί από κάτι ριζικά διαφορετικό, επειδή εμποδίζει την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, αποδείχτηκε  η μεγαλοφυέστερη αποτυχία της Ιστορίας!»

Η Ερμιόνη κι εγώ κοιτάξαμε τον Ερμή, ο οποίος χαμογελούσε ευγενικά, αλλά έδειχνε ότι δεν  συμμεριζόταν καθόλου  τον ενθουσιασμό του καθηγητή της Φιλοσοφικής.

«Μας λέτε δηλαδή  ότι επειδή ο καπιταλισμός διέψευσε την εκτίμησή του Μαρξ και μπόρεσε να αναπτύξει νέες αγορές και νέες παραγωγικές δυνάμεις, ήταν και είναι όχι μόνο  αναπόφευκτος, αλλά πρέπει να είναι  η αυτονόητη  συνειδητή επιλογή μας;»

Ο παλιός αριστερός Χριστόπουλος ξεκίνησε να διαμαρτύρεται με τη γλώσσα του σώματος,  αλλά αν διέψευδε τα λεγόμενά του Ερμή θα ερχόταν σε αντίθεση με τις θέσεις που μόλις είχε αναπτύξει και μάλιστα  ενώπιον της πανέξυπνης Ερμιόνης. Γι’ αυτό, αντίθετα με όσα συνήθιζε, δεν απάντησε και έκανε νόημα με το χέρι  προς τον συνομιλητή του, να συνεχίσει.

«Φαντάζομαι ότι συμφωνείτε ότι οι πόροι, οι φυσικοί τουλάχιστον, δεν είναι απεριόριστοι. Τι θα συμβεί, αν παρά την εκπληκτική εξέλιξη της τεχνολογίας, οι πόροι του πλανήτη εξαντληθούν; Και δεν εννοώ μόνο  το πετρέλαιο, αλλά και το πόσιμο νερό, τα δάση, τις γόνιμες εκτάσεις που μπορούν να καλλιεργηθούν και να θρέψουν  τους κατοίκους των τεράστιων πόλεων που έχουν δημιουργηθεί. Δεν θα δικαιωθεί τότε  ο Μαρξ  που προέβλεπε ότι ο καπιταλισμός, αλλά χωρίς να το συνειδητοποιεί και ο μελλοντικός του σοσιαλισμός, θα καταρρεύσουν, επειδή  βασίζονται στη συνεχή επέκταση και ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων; Είστε τόσο σίγουρος ότι αυτό το τρελό πανηγύρι μπορεί να συνεχίζεται επ’ αόριστον;»

«Θεωρητικά…  κι αυτό μπορεί να συμβεί. Η ιστορική εμπειρία όμως μας δείχνει ότι οι κρίσεις του παρελθόντος ξεπεράστηκαν η μία μετά την άλλη, έστω με μεγάλες απώλειες ανθρώπων και πόρων, όπως συνέβη στους πολέμους. Ή μέσω της τεχνολογίας. Ο καπιταλισμός δεν έχει όρια στην καινοτομία και την τεχνολογία!»

«Θα συμφωνήσω, προς στιγμήν.  Αντιλαμβάνεστε όμως ότι η συνεχής τεχνολογική εξέλιξη,  ακόμα και αν καταφέρει να επιλύσει τα προβλήματα των πόρων, θα οδηγήσει κατά πάσαν πιθανότητα στη δημιουργία ενός εντελώς διαφορετικού συστήματος, καπιταλιστικού και πάλι, το οποίο όμως δεν θα έχει μεγάλη σχέση με αυτό που ζούμε σήμερα. Είναι πολύ πιθανότερη η εξέλιξη σε μια γενική δυστοπία, παρά σε μια πλανητική κοινωνία ευτυχίας για τους ανθρώπους»

«Είστε υπερβολικά απαισιόδοξος. Επιτρέψτε μου να παραμένω αισιόδοξος για το μέλλον!»

Ο Ερμής χαμογέλασε.

«Και ο Μαρξ ήταν αισιόδοξος, στα 1848, όταν προέβλεπε ότι το αδιέξοδο της παραγωγής θα οδηγήσει  την Ιστορία της ανθρωπότητας προς το τέλος της, δηλαδή προς τον κομμουνισμό και ταυτόχρονα στην αφετηρία της αληθινής Ιστορίας. Μιλούσε σαν εμπνευσμένος προφήτης ενός λαμπρού μέλλοντος, το οποίο θα υλοποιούνταν σαν αναπόφευκτο θεϊκό πλάνο και το οποίο φυσικά δεν ήρθε, ούτε πρόκειται να έρθει ποτέ. Όσο κι αν το προβλέπουν οι επίγονοί του αλλά και οι σύγχρονοι αισιόδοξοι στοχαστές, σκεπτόμενοι ότι επειδή ο καπιταλισμός έχει ουσιαστικά επικρατήσει απέναντι στο κακέκτυπό του και επειδή η δημοκρατία έχει φαινομενικά επικρατήσει στη Δύση, τίποτα δεν μπορεί να εμποδίσει  υλοποίηση του μέλλοντος των ονείρων μας»

Προφανώς ήθελε να  συμπληρώσει  ότι κάποια στιγμή ξυπνάμε  και πρέπει να αντιμετωπίσουμε τη δύσκολη πραγματικότητα,  αλλά το απόφυγε, για να μην προσβάλει το συνομιλητή του. Έστρεψε το βλέμμα προς εμένα που καθόμουν δίπλα του και την Ερμιόνη, που καθόταν απέναντι.

«Η νεολαία, τι λέει για όλ’ αυτά;»

Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “Για τον Μαρξ, σε μια υπόγεια ταβέρνα”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s