Ενδιαφέροντα

Η Δύση χάνει τη δύναμή της; Τόσο το καλύτερο! 

Μαρκ Μαζάουερ (2015)

Πνευματική νωθρότητα και απαρχαιωμένες βεβαιότητες καθιστούν την παγκόσμια κυριαρχία της Δύσης παρελθόν, γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ. Αντί να θρηνεί γι’ αυτό, όμως, η Δύση πρέπει να αδράξει την ευκαρία και να διευρύνει τους ορίζοντές της.

Ενώ η Ευρώπη πασχίζει να παραμείνει ενωμένη και τα εθνικιστικά κόμματα κηρύττουν και πάλι τις αρετές του πάλαι ποτέ έθνικού κράτους, φαίνεται πως βρισκόμαστε και πάλι σε ένα σημείο της Ιστορίας ανατριχιαστικά οικείο. Για ακόμα μία φορά είμαστε κάτοικοι ενός κόσμου όπου οι μεγάλες δυνάμεις κονταροχτυπιούνται στο παιχνίδι της μεγαλύτερης παγκόσμιας επιρροής.

H Ρωσία, με την εισβολή στην Ουκρανία, φιλοδοξεί για άλλη μια φορά να αποτελέσει ένα σημαντικό αντίβαρο στην ισορροπία δυνάμεων. Και η άνοδος της Κίνας έχει μπερδέψει την τράπουλα της γεωπολιτικής ισχύος στην Ασία. Ταυτόχρονα, η επάνοδος του Ιράν μετά τη συμφωνία για τα πυρηνικά με τις λοιπές παγκόσμιες δυνάμεις, αλλά και η αργή υποχώρηση της αμερικανικής κυριαρχίας αναπλάθουν το σκηνικό στη Μέση Ανατολή.

Είναι λοιπόν όλα αυτά σημεία ιστορικής παρακμής της Δύσης, όπως θα έλεγαν διάφοροι καταστροφολόγοι; Σίγουρα είναι το τέλος εκείνης της μακράς περιόδου όπου οι ΗΠΑ και η Ευρώπη μπορούσαν να λένε ο ένας στον άλλον ότι κυβερνούν τον κόσμο. Ίσως όμως αντί να δείχνει απλώς ως παρακμή, αυτή η ανακατάταξη των δυνάμεων στον κόσμο μας παρέχει μια αναζωογόνηση του πνεύματος, που τόσο χρειαζόμαστε, ίσως μάλιστα φέρει ένα τέλος όχι μόνο στους αιώνες της διεθνούς κυριαρχίας της Δύσης, αλλά και στην πνευματική οκνηρία που τη συνόδευε.

Όταν η Δύση στέφθηκε θριαμβευτής του Ψυχρού Πολέμου, πολλοί ερμήνευσαν την ήττα του κομουνισμού ως μια επιβεβαίωση των ιδεών της. Πίστεψαν ότι η Ιστορία κατέδειξε την ανωτερότητα της Δημοκρατίας και των αγορών έναντι της κυριαρχίας ενός κόμματος και της προγραμματισμένης οικονομίας. Είδαν τις ΗΠΑ ως θεματοφύλακα αυτών των αξιών και ενθάρρυναν τους διεθνείς θεσμούς όπως την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να προωθήσουν τις αξίες αυτές σε όλο τον κόσμο υπό τη μορφή του Washington Consensus.

Στην πράξη, αυτό που πραγματικά έκανε το Washington Consensus, όπως έμελλε να γίνει γνωστό αυτό το σύνολο αξιών, ήταν να αντικαταστήσει μια άποψη για τη σχέση της αγοράς με τη Δημοκρατία με μια άλλη. Αυτό που κατέστρεψε ήταν η παλαιότερη ιδέα που σμιλεύτηκε υπό συνθήκες ύφεσης και πολέμου ότι οι αγορές είναι μεν πολύτιμες, χρειάζεται όμως να διατηρούνται υπό έλεγχο προκειμένου να επιτρέπουν στις κυβερνήσεις να κάνουν ό,τι χρειάζεται ώστε να λειτουργούν ανεμπόδιστα οι δημοκρατικοί θεσμοί.

Έτσι, για τη γενιά του John Maynard Keynes, οι αγορές έπρεπε να υπηρετούν τη Δημοκρατία. Εάν αφήνονταν ανεξέλεγκτες θα μπορούσαν να τη βλάψουν τόσο εύκολα όσο υπό άλλες συνθήκες να την ευνοήσουν. Αυτός όμως ο τρόπος σκέψης κατέρρευσε στο τέλος του αιώνα, εποχή εξάπλωσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία (financialisation of the global economy). Και ποια είναι τελικά η οικουμενική αλήθεια που αποκαλύφθηκε; Κάποιοι άνθρωποι έβγαλαν πολλά λεφτά, αλλά η οικονομία διεθνώς έγινε πολύ πιο ασταθής. Χρηματοπιστωτικοί τυφώνες συνέτριψαν τη νότια Αμερική, την ανατολική Ασία και τη Ρωσία στη δεκαετία του ’90. Ωστόσο, μόνο όταν η αρρώστια μεταδόθηκε στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη άρχισε μια δειλή αμφισβήτηση της οικονομικής και πολιτικής ορθοδοξίας στη Δύση.

Οι δυνάμεις που ενθαρρύνουν αυτήν την πνευματική αδράνεια είναι μεγάλες. Και δεν είναι μόνο τα οφέλη που συσσώρευσαν οι ΗΠΑ από τη μακρά εποχή παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας τους, αλλά και η δύναμη του ναορίζουν τον τρόπο σκέψης στον κόσμο, το τι συνιστά σοβαρή οικονομική και πολιτική γνώση. Πρόκειται για ένα δίκοπο μαχαίρι.

Ένα σοβαρό πρόβλημα του Ψυχρού Πολέμου είναι ότι έφερε σημαντική καθίζηση σε πνευματικές συνήθειες και νοοτροπίες. Ακόμα κι όταν τα αμερικανικά πανεπιστήμια βρίσκονταν σε άνοδο, αυτοί που ήξεραν πραγματικά κάτι για ξένους πολιτισμούς και ξένες γλώσσες περιθωριοποιήθηκαν, ξεγράφτηκαν ως ειδικοί σε ένα κλειστό πεδίο γνώσεων. Τα πολλά χρήματα ήταν στην εύρεση ολοκαίνουριων και γυαλιστερών παγκόσμιωνμοντέλων κοινωνικής και πολιτικής συμπεριφοράς που θα έδιναν στους πολιτικούς ηγέτες τη δυνατότητα να σκέφτονται σε μεγάλη κλίμακα – να διαδίδουν π.χ. τη Δημοκρατία ή να εξαλείφουν τη διαφθορά παντού.

Και καθώς οι συνέπειες των λανθασμένων ιδεών γίνονταν αισθητές πολύ περισσότερο σε μακρινές περιοχές του κόσμου από ό,τι στο εσωτερικό, το τίμημα για τα λάθη ήταν μικρό. Το μόνο αποτέλεσμα ήταν μια επιφανειακή ανάλυση και μια πνευματική αυστηρότητα στο πώς σκεφτόμαστε για τον κόσμο, όπου παρ’ όλα αυτά το Washington Consensus παραμένει πρώτο και βασικό παράδειγμα.

Αν τώρα οι Αμερικανοί οικονομολόγοι και κοινωνικοί επιστήμονες δεν μπορούν πια να θεωρούν δεδομένο το γεγονός ότι ο κόσμος θα πειστεί από την άποψή τους για το τι είναι αληθές και τι όχι, τόσο το καλύτερο για όλους μας.

Δε θα έπρεπε να μας αποθαρρύνει το ότι η παγκόσμια οικονομική κρίση κι η αβέβαιη έξοδός μας από αυτήν έχουν ταρακουνήσει την καθιερωμένη σοφία. Η Δύση είναι εδώ και πάρα πολύ καιρό κάτι σαν κωφός προφήτης, τόσο πεπεισμένη για τις ίδιες της τις αλήθειες, που δε χρειάζεται άλλο να ακούει.

Το να μάθουμε να αντιμετωπίζουμε την πολυπλοκότητα -όπως π.χ. την πολλαπλότητα των ιδεών που υπάρχουν στον κόσμο για το πώς οι αγορές ή η πολιτική νομιμοποίηση λειτουργούν- μόνο καλό μπορεί να κάνει. Διότι οι θέσεις αυτές είναι συχνά καρπός ιδεών και εμπειριών, από τις οποίες μπορούμε να μάθουμε. Εδώ και περίπου 200 χρόνια, πρώτα η Ευρώπη και μετά οι ΗΠΑ κατόρθωσαν να επιτύχουν μία παγκόσμια κυριαρχία, η οποία τώρα περνά σιγά-σιγά στην Ιστορία. Ωστόσο, το τέλος αυτής της κυριαρχίας θα έπρεπε να εμπνέει όχι φόβο, αλλά περιέργεια. Ένας καινούριος κόσμος ιδεών μας περιμένει και η Δύση -αν αυτός ο πολυκαιρισμένος όρος έχει ακόμα κάποια αξία- θα έπρεπε προς όφελος της δικής της πνευματικής ζωτικότητας να αγκαλιάσει αυτήν την εξέλιξη κι όχι να της γυρίσει την πλάτη.

Financial Times

Μετάφραση: Euro2day.gr

Πηγή: Η Δύση χάνει τη δύναμή της; Τόσο το καλύτερο! | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Σχόλιο: «Λείπουν» κάποιες παράμετροι. Πχ οι οικολογικές επιπτώσεις και οι αναμενόμενες επιδράσεις. Ο φονταμενταλισμός και η διαφαινόμενη μαζική τρομοκράτηση των δυτικών κοινωνιών. Και άλλα.

Ο Μ. τονίζει το βασικό: η έξοδος της Ευρώπης από τη νωθρότητα είναι αναγκαία, αν δεν θέλει να περάσει στο περιθώριο. Υπάρχει ανάγκη νέων αφηγήσεων και νέων υποδειγμάτων.

Η Ιστορία όχι μόνο δεν τελείωσε, αλλά τα επόμενα κεφάλαιά της προβλέπονται συναρπαστικά.

Σε κάθε περίπτωση θα ήταν τεράστιο λάθος (για τον αναλυτή) να υποτιμά τις παλαιές και έμπειρες πουτάνες – και το τι μπορούν να σκαρώσουν.

Ο Μαζάουερ τις ξέρει καλά (δουλειά του είναι η Ιστορία τους) και το αποφεύγει… Κι αν τον έχω καταλάβει, μάλλον περιμένει μιαν αντίδραση που θα αφήσει τις «νέες» δυνάμεις στα κρύα του λουτρού, να αναρωτιούνται τι δεν πήγε καλά.

Τα επόμενα 30 – 40 χρόνια θ’ αλλάξουν πολλά. Ίσως, τα πάντα όλα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s