Μακρόνησος

O Γρηγόρης Μπιθικώτσης για τη Μακρόνησο

maxresdefault

(Συνέντευξη στον Θ. Λάλα. Απόσπασμα)

– Τον γνωρίσατε ποτέ τον Βαμβακάρη από κοντά;

«Πώς… αμέ. Οταν πήγαινα στα πάρτι, είχα λερωμένα τα χέρια μου από υδραυλικός. Τα ‘πλενα, τα ‘πλενα, πάλι μουντζουρωμένα ήτανε. Λέω: «Τι θα γίνει τώρα;». Εν πάση περιπτώσει, ήρθε η Κατοχή και μπήκα μέσα σ’ ένα μαγαζί μ’ ένα φίλο μου, το Μήτσο το Ρεπάνη, τον αδερφό του Αντώνη του τραγουδιστή – στον «Παβλιάβα» στο Περιστέρι. Εκείνος έπαιζε σαντούρι, εγώ έπαιζα μπουζούκι, ο Χρήστος κιθάρα κι έτσι κάναμε συγκρότημα.. Εκεί μέσα δούλεψα στην Κατοχή. Μετά ήρθε το ’45, το ’46, φύγαν οι Γερμανοί, το ’47 πήγα στη Μακρόνησο. «Τι δουλειά κάνεις; » μου ‘πε ένας αξιωματικός που ήταν εκεί για να μας βάζει στην ουρά. Λέω: «Είμαι μουσικός». Μου λέει: «Κάνε στην άκρη… τι παίζεις;». Εκείνος έπαιζε βιολί. Αν με ρωτήσεις, δε θυμάμαι τ’ όνομά του. Τον είχαμε βγάλει Βουνοτρυπίδη, επειδή είχε πει: «Θα τρυπήσουμε από ‘δώ το βουνό για να κάνουμε το θέατρο». «Ο Βουνοτρυπίδης» λέγαμε. (γέλια) Εψαξα εκεί, βρήκα ένα ακορντεόν, βρήκα ένα κιθαρίστα, τον Αβραμίδη το Γιώργο – του παπά γιος απ’ τη Θεσσαλονίκη -, ο Λημναίος ο Χρήστος κιθάρα, ένας ντράμερ… Ο ακορντεονίστας ήταν φερμένος από τη Μέση Ανατολή. Εκανα λοιπόν το συγκρότημα και παίζαμε στη Λέσχη Αξιωματικών, όπου είχε κι ένα χωνί απ’ έξω κι αφού παίζαμε τη νύχτα μέσα για τους αξιωματικούς – τον υποδιοικητή κι αυτά όλα – απ’ έξω ακούγανε και οι δέκα-δεκαπέντε χιλιάδες… ένα τάγμα. Εκεί γνώρισα και το Θεοδωράκη, από ‘κεί πέρασε όλη η Αθήνα, όλη η αφρόκρεμα του μυαλού». Continue reading «O Γρηγόρης Μπιθικώτσης για τη Μακρόνησο»

Advertisements
Μακρόνησος

Ένας «ανανήψας» Μακρονησιώτης δηλωσίας

scan10042Τάκης Καμπύλης

Μία -αμόρφωτη- το είπε έτσι: «Ηταν σαν να τους έδινες βόλια να σκοτώσουν τους δικούς σου». Μία -μορφωμένη- το είπε έτσι: «H υποταγή σου συμβόλιζε την υποταγή της ομάδας. Ηταν για μας θέμα αξιοπρέπειας, θέμα τιμής».

Και οι δύο εξήγησαν (στην έρευνα της ιστορικού Τασούλας Βερβενιώτη) το ίδιο πράγμα: Γιατί δεν υπέγραψαν δήλωση. Οι μαρτυρίες τους εκφράστηκαν, διατηρήθηκαν και προβλήθηκαν. Ηταν η επιβεβαίωση στο ηρωικό κομμάτι του ηττημένου, που ηθικά ένιωθε (ήταν) δικαιωμένος. Αυτό χώρεσε στην Ιστορία, είναι η Ιστορία. Είναι;

Το κομμάτι που δεν χώρεσε στην επίσημη Ιστορία είναι επίσης μεγάλο. Μεγαλύτερο από το ηρωικό. Και πιθανόν εξίσου ηρωικό: Οι «δηλωσίες».

Λες και δεν υπήρξαν, κι ας ήταν εκατοντάδες χιλιάδων και στις τρεις φάσεις της πολύ ιδιαίτερης ελληνικής Ιστορίας των Δηλώσεων. Του Μεταξά, του Εμφυλίου και μετά, και της 7χρονης χούντας. Continue reading «Ένας «ανανήψας» Μακρονησιώτης δηλωσίας»

Μακρόνησος

Γιάννης Καψής: Από την Μακρόνησον – δύο χιλιάδες άνδρες πήραν προχθές τα όπλα

27-5-thumb-large

Ένα άρθρο του Γιάννη Καψή, τ. υπουργού του ΠΑΣΟΚ, δημοσιευμένο στο «Εμπρός», 4.10.1949, υπό τον τίτλο «Από την Μακρόνησον – δύο χιλιάδες άνδρες πήραν προχθές τα όπλα»:

Οι ελληνικές νίκες στον Γράμμο, το Βίτσι και σε κάθε γωνιά της Ελληνικής γης υπεχρέωσαν ολόκληρον τον πολιτισμένον κόσμον να ομιλεί, για μια φορά ακόμη, με θαυμασμό για τις ελληνικές αρετές. Του θαυμασμού αυτού δικαιούται ολόκληρος ο ελληνικός λαός και κάθε τμήμα του εθνικού στρατού, από τις εμπροσθοφυλακές μέχρι του τελευταίου βοηθητικού οπλίτου.
Κανείς όμως ειλικρινής παρατηρητής δεν θα μπορούσε να μην αναφέρει και την Μακρόνησον ως έναν από τους συντελεστάς της νίκης.
Είναι πιθανόν η υλική συμβολή της να μην είναι μεγάλη, η ηθική όμως ενίσχυσίς της προς το μαχόμενον έθνος τεραστία. Ήρωας έχουν να επιδείξουν πολλά έθνη, δημιούργημα όμως σαν την Μακρόνησο κανένα. Γι’ αυτό δεν προξενεί έκπληξη ο θαυμασμός όλων των ξένων παρατηρητών οι οποίοι επεσκέφθησαν την νήσον.
Την παρελθούσα Κυριακήν άλλες δύο χιλιάδες Μακρονησιωτών έλαβαν τα όπλα, που τους έδωσεν αυτοπροσώπως ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, για να πυκνώσουν τας τάξεις των μαχομένων συναδέλφων των.
Κάτω από έναν καταγάλανον ουρανόν, τα τμήματα της Μακρονήσου περίμεναν με ανυπομονησίαν τον αρχηγόν του ΓΕΣ που θα τους έδιδε το τιμημένο όπλο και θα τους έλεγε ότι είναι πλέον άξιοι να υπερασπίσουν την σημαία και την πατρίδα των. Continue reading «Γιάννης Καψής: Από την Μακρόνησον – δύο χιλιάδες άνδρες πήραν προχθές τα όπλα»

Μακρόνησος

Ένας ψυχίατρος μιλάει για τη Μακρόνησο

unnamedΈνας ψυχίατρος, ο Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, μιλάει για τη Μακρόνησο. Ποιες ήταν οι επιδιώξεις του Συστήματος και ποιες οι άμυνες των κρατουμένων; Ποιες είναι οι απώτερες επιδράσεις στον ψυχισμό των κρατουμένων;

Βασικός σκοπός του συστήματος ήταν η διάλυση της προσωπικότητας του θύματος και όχι η ανάνηψη, δηλαδή να κερδηθεί ιδεολογικά ο βασανιζόμενος. Μέσω της διάλυσης της προσωπικότητας του ατόμου και κατ’ επέκταση της ομάδας του, θα εξουδετερωνόταν η αντίσταση ενός μεγάλου μέρους του λαού. Δηλαδή, ο βασανισμός, η διαδικασία της δήθεν ανάνηψης με τις υπογραφές, την αποστολή επιστολών και τις άλλες αντίστοιχες επιβαλλόμενες εκδηλώσεις ήταν τα μέσα για να καμφθεί η αντίσταση.

Το αποδοτικότερο μέσο, κατά τη γνώμη μου, για τη συντριβή της αντίστασης του ατόμου και της ομάδας ήταν το ότι παλιοί σύντροφοι, φίλοι, συναγωνιστές, γίνονταν βασανιστές. Αυτό είχε μια φοβερή επίδραση πάνω στον άνθρωπο που ζούσε στη Μακρόνησο.

Πρόκειται για ένα τραγικό παράδειγμα ταύτισης με τον επιτιθέμενο, για να χρησιμοποιήσουμε ψυχολογικούς όρους. Δηλαδή, σε ένα ασυνείδητο επίπεδο, το θύμα ταυτίζεται πλήρως με τον επιτιθέμενο, εγκαταλείποντας τις αρχές που πίστευε προηγουμένως και ενστερνίζεται ιδέες και θέσεις κατά του εαυτού του, του προηγούμενου, δηλαδή, εαυτού του. Είναι διαφορετική η ψυχική διεργασία του ατόμου που ενδίδει για να επιζήσει. Αυτός επιλέγει να υποχωρήσει, σε συνειδητό επίπεδο, χωρίς να στραφεί εναντίον των συντρόφων του. Continue reading «Ένας ψυχίατρος μιλάει για τη Μακρόνησο»

Μακρόνησος

Ο Γ. Μαργαρίτης για τη Μακρόνησο

skapaneas5

[…]

Η ιδέα της δημιουργίας ενός ειδικού στρατοπέδου ή χώρου συγκέντρωσης όπου θα εκτοπίζονταν οι στρατεύσιμοι αυτών των κατηγοριών ήρθε με ορμή στο προσκήνιο. Δεν ήταν οι Βρετανοί που θα έφερναν αντίρρηση σε κάτι τέτοιο. Τη σχετική πρακτική την είχαν χρησιμοποιήσει οι ίδιοι τον Μάιο του 1944, μετά την εξέγερση των ελληνικών στρατευμάτων στη Μέση Ανατολή. Περισσότεροι από τους μισούς άνδρες των ελληνικών μονάδων κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, σε ιδιαίτερα άσχημες συνθήκες. Τα στρατόπεδα αυτά, στην έρημο συνήθως, με σχεδόν ανύπαρκτες εγκαταστάσεις και άθλιες συνθήκες ζωής, αποτέλεσαν πρότυπο για την ελληνική εμφυλιοπολεμική πραγματικότητα. Στη χώρα δεν έλειπαν οι άνυδρες και αφιλόξενες νησίδες όπου οι ανεπιθύμητοι και ασφαλισμένοι θα ήταν – ως προς τυχόν παρορμήσεις τους για δημιουργία προβλημάτων στην κυβέρνηση και τη δεξιά παράταξη – και  θα είχαν όλο τον καιρό και όλους τους λόγους να μετανοήσουν και να επανεξετάσουν τόσο τις πολιτικές πεποιθήσεις τους, όσο και τον γενικότερο προσανατολισμό της ζωής τους. Το χειμώνα του 1946-1947, πριν ακόμη οι Βρετανοί παραδώσουν τη σκυτάλη στους Αμερικανούς, η ιδέα για τη δημιουργία ενός «ειδικού» κέντρου νεοσύλλεκτων είχε ωριμάσει. Η υλοποίηση του καθυστέρησε εξαιτίας δύο προβλημάτων: πρώτον, της κάλυψης του κόστους που θα απαιτούσε μια εγκατάσταση αυτού του μεγέθους και, δεύτερον, των τυχόν παρενεργειών που θα είχε η δημιουργία ενός στρατοπέδου συγκέντρωσης – και βασανισμού – στη  μεταπολεμική ευρωπαϊκή κοινή γνώμη που, εύλογα, συνέδεε αυτές τις πρακτικές με τις ναζιστικές αντίστοιχες. Continue reading «Ο Γ. Μαργαρίτης για τη Μακρόνησο»

Μακρόνησος

Τα χαμένα αρχεία της Μακρονήσου

makronisos153d

ΛΕΙΠΟΥΝ ΑΡΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΚΡΟΝΗΣΟ
Το αίτημα να ερευνηθούν τα αρχεία της Μακρονήσου από τους ιστορικούς και τους ερευνητές τέθηκε από τον Μακρονησιώτη Δ. Γεωργάτο, στον ίδιο τον Α. Τσοχατζόπουλο, όταν εκείνος ήταν υπουργός Αμυνας. Η ανταπόκριση του τελευταίου υπήρξε θετική και οι στρατιωτικές υπηρεσίες παρέπεμψαν τους ερευνητές του ΚΚΕ στα αρχεία της Μακρονήσου που βρίσκονται στην Υπηρεσία Στρατιωτικών Αρχείων στο Γουδί. Ταυτόχρονα διαβίβασαν, μέσω του υπουργείου στο ΚΚΕ, κατάλογο με τις σχετικές αρχειακές ενότητες που έχει στη διάθεσή της η εν λόγω Υπηρεσία.
Από την πρώτη ανάγνωση του καταλόγου φάνηκε καθαρά πως τα αρχεία αυτά ήταν ελλιπή. Το σπουδαιότερο δε όλων ήταν ότι απουσίαζε οποιαδήποτε αναφορά σχετικά με τη διοικούσα αρχή του στρατοπέδου, δηλαδή τη ΒΧΙ/ΓΕΣ και το αρχείο της.
Μετά απ’ αυτή τη διαπίστωση, με επιστολή που έστειλε στον τότε υπουργό Αμυνας Α. Τσοχατζόπουλο, εκ μέρους της ΚΕ του ΚΚΕ, η ΓΓ Αλ. Παπαρήγα, έθεσε ξανά το θέμα, υπογραμμίζοντας μία προς μία τις ελλείψεις που φαίνονταν ότι είχαν τα αρχεία, τονίζοντας το κενό που υπήρχε σχετικά με τα αρχεία της ΒΧΙ/ΓΕΣ και ζητώντας να δοθούν οι απαραίτητες εξηγήσεις ούτως ώστε να γίνει κατανοητό τι ακριβώς συνέβαινε. Τα αρχεία αυτά συνέχιζαν να είναι απόρρητα και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο δεν εμφανίζονταν στις καταστάσεις της Υπηρεσίας Στρατιωτικών Αρχείων; Είχαν καταστραφεί; Αγνοείτο η τύχη τους; Continue reading «Τα χαμένα αρχεία της Μακρονήσου»

Μακρόνησος

Για το στρατόπεδο της Μακρονήσου

Στρατής Μπουρνάζος

«Η ίδρυση και λειτουργία του στρατόπεδου της Μακρονήσου συνιστά τομή για τα μέχρι τότε δεδομένα: ένας τόπος ακατοίκητος θα «κατοικηθεί» αποκλειστικά από τους εξόριστους πολίτες και οπλίτες, για την «αναμόρφωση» των οποίων θα εφαρμοστεί ένα πρωτοφανές σχέδιο προπαγάνδας, ψυχολογικού πολέμου και βασανισμού. Το σχέδιο έχει δυο στόχους, έναν ομολογημένο, την επαναφορά των κρατουμένων στον «υγιή εθνικό κορμό» και έναν δεύτερο, ανομολόγητο, τη συντριβή τους, έτσι ώστε να καταστεί αδύνατον, μετά την απελευθέρωσή τους, να συνεχίσουν την πολιτική δράση τους.

Οι βασικές ιδιαιτερότητες που ξεχωρίζουν τη Μακρόνησο από τους άλλους τόπους εξορίας – παλαιότερους, σύγχρονους και μεταγενέστερους – είναι: Continue reading «Για το στρατόπεδο της Μακρονήσου»