Δεκέμβρης, Πρόσωπα

Ο Δεκέμβρης στο ημερολόγιο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου 

Παναγιώτης Κανελλόπουλος

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος ήταν  από τους πλέον δραστήριους πολιτικούς στην περίοδο της Κατοχής.  Κρατούσε ημερολόγιο, το οποίο ενημέρωνε μεθοδικά και συστηματικά από τις 31 Μαρτίου 1942 έως τις 4 Ιανουαρίου 1945. Το γεγονός ότι ο Κανελλόπουλος είχε ενεργό (και κάποιες στιγμές πρωταγωνιστικό) ρόλο, ως υπουργός ή ως πολύ κοντινός παρατηρητής των εξελίξεων, προσδίδει στο προσωπικό του ημερολόγιο ξεχωριστό ενδιαφέρον (1).  Εδώ θα ασχοληθούμε με την παρουσίαση και τον σχολιασμό ορισμένων από τις εγγραφές που έγιναν κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών. Ο Κανελλόπουλος ήταν τότε υπουργός της κυβέρνησης Παπανδρέου. Τα κείμενα που παρατίθενται είναι αποσπάσματα, με δείκτες τις ημερομηνίες. Συνήθως περιγράφονται τα γεγονότα της προηγούμενης μέρας ή των προηγούμενων λίγων ημερών.

27 Νοεμβρίου

Μ’ όλη την καλή πίστη και ειλικρινέστατη διάθεση που έδειξε ο Παπανδρέου στους κομμουνιστές, οι τελευταίοι δημιουργούν κάθε λίγο και λιγάκι νέα ζητήματα και θέτουν νέους όρους, παρατείνοντας την εκκρεμότητα και αναβάλλοντας την οριστική συμφωνία τους για την αποστράτευση του ΕΛΑΣ (2).

…είχαμε μία σύσκεψη στο σπίτι του Παπανδρέου. Ήμασταν οι εξής: ο Παπανδρέου, ο Σβώλος, ο Ζεύγος, ο Τσιριμώκος, ο Ασκούτσης, ο Αγγελόπουλος κι εγώ (3). Ανάμεσα στους τέσσερις εαμικούς μόνον ο Ζεύγος είχε πρωτοβουλία. Οι άλλοι ήταν σε δύσκολη θέση. Δε φαίνονταν να συμφωνούν απόλυτα μαζί του. Φαίνονταν στεναχωρημένοι.

Ο Ζεύγος αρνήθηκε να υπογράψει και χθες το πρωτόκολλο κι επιφυλάχθηκε για σήμερα, θέτοντας νέους όρους. Ως προχθές έπρεπε να συμφωνήσουν οι κομμουνιστές στα ονόματα των διοικητών των ταγμάτων της εθνοφυλακής. Από προχθές ζήτησαν να συμφωνήσουν και στα ονόματα των διακοσίων πενήντα αξιωματικών. Τους πιο πολλούς τους έβγαλαν φασίστες. Από χθες ζητούν να μπάσουμε στα στελέχη της εθνοφυλακής κι ένα σεβαστό ποσοστό αξιωματικών του ΕΛΑΣ. Το μεσημέρι είπαμε να ‘ναι μόνιμοι οι αξιωματικοί αυτοί. Το βράδυ μου τηλεφωνεί ο Ζεύγος ότι πρέπει να ‘ναι προπάντων έφεδροι.

29 Νοεμβρίου

Χθες τ’ απόγευμα επισκέφθηκαν τον Παπανδρέου ο Σβώλος, ο Ζεύγος και ο Τσιριμώκος και του παρέδωσαν το κείμενο που, σύμφωνα με τις διαπραγματεύσεις των τελευταίων ημερών, θα μπορούσε να υπογραφεί ως απόφαση του υπουργικού συμβουλίου πάνω στο στρατιωτικό και σε άλλα θέματα. Η πρώτη φράση λέει ότι στις 10 Δεκεμβρίου αποστρατεύονται ο ΕΛΑΣ και ο Ζέρβας και ότι θα σχηματισθεί μια ταξιαρχία του ΕΛΑΣ ισάριθμη με το άθροισμα της Ορεινής μας Ταξιαρχίας, του Ιερού Λόχου και ενός τμήματος του Ζέρβα που θα διατηρηθούν. Ο Παπανδρέου συμφώνησε αμέσως με το κείμενο και το έδωσε και στα συνεργαζόμενα κόμματα για ν’ αποφανθούν. Χθες, φιλελεύθεροι, λαϊκοί και όλοι μας συμφωνήσαμε. Ωστόσο, ενώ είχε ορισθεί για χθες τ’ απόγευμα το υπουργικό συμβούλιο για να υπογραφεί η απόφαση, ο Ζεύγος τηλεφωνεί παρακαλώντας ξαφνικά ν’ αναβληθεί η συνεδρίαση. Στις έξι τ’ απόγευμα ήρθε στο σπίτι του Παπανδρέου, αποσυρθήκαμε ο Παπανδρέου, ο Ζεύγος κι εγώ σ’ ένα δωμάτιο, και ο Ζεύγος άρχισε με το ήρεμο και φλεγματικό του ύφος, να μας διαβάζει ένα κείμενο που τροποποιεί το κείμενο που είχε παραδώσει προχθές. Το νέο κείμενο ορίζει στη πρώτη φράση ότι θα διαλυθούν, εκτός από τον ΕΛΑΣ και τον Ζέρβα, η ταξιαρχία και ο Ιερός Λόχος.  Ο Παπανδρέου ετόνισε αμέσως   ότι κάθε νέα τροποποίηση είναι πια απαράδεχτη και μπήκα στη μέση εγώ, λέγοντας με τόνο φιλικό αλλά κατηγορηματικό, ότι άσχετα κι από την ουσία του νέου κειμένου, που κι αυτήν βέβαια δεν μπορώ να υιοθετήσω, δεν είμαι διατεθειμένος ν’ ανεχθώ πια την τακτική των συνεχών υπαναχωρήσεων. Μιλήσαμε μια ώρα μ’ αυτό το πνεύμα, κι ύστερα ο Ζεύγος έφυγε. Τα μεσάνυχτα μου τηλεφώνησε ο Παπανδρέου ότι οι Σβώλος και Τσιριμώκος διεφώνησαν κι αυτοί με τους κομμουνιστές και αποφάσισαν μάλιστα να παραιτηθούν. Νέα λοιπόν σοβαρή κρίση.

30 Νοεμβρίου

Η κρίση έφτασε σε μεγάλη οξύτητα. Χθες το μεσημέρι σύσκεψη στο υπουργείο Εξωτερικών μεταξύ πρωθυπουργού, Σιάντου, Ζεύγου, Αγγελόπουλου κι εμού. Οι κομμουνιστές ανένδοτοι, αλλά κι εμείς το ίδιο. Ο Σβώλος και οι λοιποί συντάσσονται ξανά με τους κομμουνιστές (4). Άγνωστο τι θα γίνει. Οι ελπίδες μου μειώθηκαν.

2 Δεκεμβρίου

Χθες έπρεπε – σύμφωνα με απόφαση που είχε πάρει η κυβέρνηση – να παραδώσει η εαμική πολιτοφυλακή στα τμήματα της εθνοφυλακής που σχηματίστηκαν (όπου σχηματίστηκαν). Η πολιτοφυλακή αρνήθηκε να παραδώσει. Έτσι η κρίση οξύνθηκε. Χθες τ’ απόγευμα κάλεσε ο Παπανδρέου σε σύσκεψη όλους τους υπουργούς που δεν ανήκουν στην εαμική παράταξη. Πήγα βέβαια κι εγώ. Ήρθε και ο στρατηγός Σαρηγιάννης, που αποφάσισε να μείνει μαζί μας (5). Υπογράψαμε μιαν απόφαση του υπουργικού συμβουλίου που διατάσσει την πολιτοφυλακή να παραδώσει απειλώντας κυρώσεις. Στείλαμε τον Λαμπριανίδη  να βρει τους έξι εαμικούς υπουργούς για να τους προτείνει να υπογράψουν κι αυτοί, λέγοντά ς τους ότι το ζήτημα είναι ζήτημα εμπιστοσύνης. Δεν ξέρω τι έγινε. Τώρα είναι έξι, κι ακόμα δεν ξημέρωσε. Ακούω τους εφημεριδοπώλες και φωνάζουν: «Παραίτηση όλων των υπουργών της αριστεράς» (6). Φαίνεται ότι μπαίνουμε σε αγώνα.

3 Δεκεμβρίου

Στο μεταξύ μας πληροφόρησαν ότι το ΕΑΜ αποφάσισε: α) συλλαλητήριο για σήμερα, β) γενική απεργία γι’ αύριο, και γ) την αναβίωση της πολιτικής επιτροπής του ΕΛΑΣ. Έναρξη επαναστατικής ενέργειας. Απαγορεύσαμε το συλλαλητήριο. Πήραμε και διάφορες άλλες αποφάσεις.

5 Δεκεμβρίου

Χθες και προχθές δυο μέρες επαναστατικής αναρχίας. Η Ελλάδα μας ραγίζει. Όλα τα είχε πάθει, αλλά έμενε ακέραιο το γυαλί της ηθικής ακεραιότητάς της. Είχε γίνει μάλιστα κρύσταλλο το γυαλί αυτό. Τώρα ραγίζει και τούτο. Δε λέω ποιος είναι υπεύθυνος. Όταν η μοίρα φτάνει σε τέτοια τραγικότητα, δεν ρωτάς πια για ευθύνες.

Προχθές, Κυριακή, έγινε – παρ’ όλη την απαγόρευση- το συλλαλητήριο των αριστερών. Ο Σκόμπι είχε πει ότι θα πάρει αυτός τα μέτρα που είναι απαραίτητα για να μη γίνει. Δυστυχώς ο Παπανδρέου αρκέστηκε (όπως είναι η συνήθειά του) στη διαβεβαίωση των Άγγλων, χωρίς να ζητήσει να ελέγξει και το σχέδιο και τα μέτρα που θα λαμβάνονταν. Εγώ πήγα στις εννέα το πρωί σπίτι του, αλλά κοιμόταν (7). (…) Τα αγγλικά θωρακισμένα αυτοκίνητα παρακολουθούσαν τους διαδηλωτές, χωρίς να τους εμποδίζουν να προχωρούν. Αν τους εμπόδιζαν, όταν ήταν λίγοι, οι κίνδυνοι των συγκρούσεων θα ήταν πολύ μικρότεροι., σχεδόν μηδαμινοί (8). Επίσης παρακολούθησα, στο μεγάλο κτήριο της οδού Κοραή, όπου είναι το κέντρο του ΕΑΜ, τις πολεμικές προετοιμασίες. Τη νύχτα ανοίχτηκαν τρύπες για πολυβόλα και ίσως για όλμους. (…) Ύστερ’ από πολλές δυσκολίες φτάνουμε στο Ζάππειο κι από κει στην οδό Ηρώδου του Αττικού. Στη γωνιά Ηρώδου και λεωφόρου Κηφισίας βλέπω ομάδες αγριεμένες. Κάνουμε δεξιά στο δρόμο, που είναι ο πυροσβεστικός λόχος, και βγαίνουμε στην πλατεία Ρηγίλλης. Εκεί σταματήσαμε για μια στιγμή, γιατί είδαμε πανικό στο σπίτι του Παπανδρέου και κάποιον ξαπλωμένο χάμου αιμόφυρτο στο πεζοδρόμιο μπρος στην πόρτα του (…) Τι είχε συμβεί; Λίγα δευτερόλεπτα πριν φτάσω, μια ομάδα επαναστατών έριξε (έτσι μου είπαν) δυο χειροβομβίδες μροστά στην πόρτα, προσπάθησε ν’ αφοπλίσει τη φρουρά με σκοπό την κατάληψη του σπιτιού και τη δολοφονία ή πάντως την αχρήστευση του πρωθυπουργού, αλλά την έπαθε, γιατί οι αστυνόμοι και αστυφύλακες έδειξαν μεγάλο θάρρος και αμύνθηκαν αποτελεσματικά. Ο επικεφαλής του επαναστατικού  (ή μάλλον δολοφονικού) αποσπάσματος πιάστηκε. Ονομάζεται (αν θυμάμαι καλά) Καραβοκύρης και είναι ο διοικητής του ΕΛΑΣ περιχώρων (9). (…) Ο Παπανδρέου είχε αποσυρθεί μόνος του στο δωμάτιό του. Άσχημα είχε κάμει που αποσύρθηκε. Έπρεπε να είναι πλάι στους άλλους. Κι έπρεπε να είχε αναλάβει από την προηγούμενη βραδιά πρωτουβουλία ενεργό, χωρίς να κοιμηθεί τη νύχτα καθόλου. Όταν σε μισή ώρα παρουσιάστηκε, τον είδα σαστισμένο, νευρικό και χωρίς διάθεση να πάρε αποφάσεις. Θεώρησα αναγκαίο να φύγω (…) Στο υπουργείο έκαμα μια σύσκεψη (…) και ύστερα γύρισα στο ξενοδοχείο, όπου είχε στο μεταξύ εγκατασταθεί και ο Παπανδρέου. Είχε όμως εγκατασταθεί να κάμει τι; Τα τρία δωμάτιά τυ είχαν μεταβληθεί σε καφενέ. Κουβεντολόι, κανένα σύστημα, τίποτα το θετικό. Ο ίδιος ο Παπανδρέου απογοητευμένος, σε πολύ κακή ψυχική κατάσταση. Το βράδυ φάγαμε μαζί και οι κουβέντες του δεν ήταν πια οι γνώριμες, οι ζωηρές και πνευματώδεις, που χαρακτηρίζουν το πνεύμα και το λόγο του. Στις δέκα το βράδυ τον επισκέφτηκε ο στρατηγός Σκόμπι, και – ύστερ’ από μισή ώρα συνεργασία μαζί του- εξαφανίστηκε. Έπεσε και κοιμήθηκε, ενώ όλοι μας μείναμε χωρίς οδηγίες. Μαζί με τον Παπανδρέου κοιμήθηκε και το κράτος.

(…) Στις εννιά πήγα με τον Μανουηλίδη στο διαμέρισμα του Παπανδρέου. Ανοίξαμε την κρεβατοκάμαρα και τον ξυπνήσαμε. Δυστυχώς βρήκα τον Παπανδρέου πάλι χωρίς διάθεση να πάρει αποφάσεις (…) Στις έξι τ΄ απόγευμα πήγα στην αγγλική πρεσβεία, όπου είχα κανονίσει συνάντηση με τον πρεσβευτή Λήπερ. Έμεινα μαζί του μια ώρα. Κατάλαβα ότι έχει εγκαταλειφθεί ο Παπανδρέου. Ο Πήπερ, χωίς να μου το πει καθαρά, ευνοεί λύση Σοφούλη (…) Στις εφτάμισι γύρισα στο ξενοδοχείο. Πηγαίνω στον Παπανδρέου και μαθαίνω ότι έχει παραιτηθεί (…) Τώρα είναι πρωί, πλησιάζει εννιά και ο Παπανδρέου δεν έχει ακόμα ξυπνήσει (10).

6 Δεκεμβρίου

Η κυβέρνησή μας δεν έπεσε χθες. Ο Παπανδρέου δεν παραιτήθηκε. Ανέλαβε μάλιστα και ψυχικές δυνάμεις, κι έτσι ξαναγύρισε στον εαυτό του (11).

9 Δεκεμβρίου

Συνεχίζεται η μάχη μέσα στην Αθήνα. Γίνεται συστηματική η εκκαθάριση. Προχθές το πρωί σηκώθηκα, όπως πάντα, πολύ νωρίς, πριν ξημερώσει. Κι έμαθα ότι το σατανικό σχέδιο των στασιαστών να μαζέψουν τα γυναικόπαιδα και να τα βάλουν μπροστά από την παράταξή τους δεν είχε πετύχει. Ο Σκόμπι, ύστερ’ από τη συζήτηση που είχα μαζί του, έλαβε όλα τ’ αναγκαία μέτρα. Με φωτοβολίδες παρακολουθούσε όλη νύχτα τις κινήσεις τους και με αδιάκοπο κανονίδι αντιπερισπούσε τις προσπάθειες τους (12).

Χθες το πρωί με ξύπνησε ένα τηλεφώνημα της Ειδικής Ασφαλείας. Ο διοικητής, λέγοντάς μου ότι μόνο σε μένα βρίσκει έναν υπουργό που δείχνει ενδιαφέρον για την τύχη των ανδρών της Ειδικής Ασφαλείας, μου ζήτησε βοήθεια σε πυρομαχικά (…) Σε δύο ώρες είχαν σταλεί ενισχύσεις. Στο μεταξύ ο αρμόδιος υπουργός (των Εσωτερικών) δεν είχε βγει ακόμα από το δωμάτιό του (13).

Χθες τ’ απόγευμα κλείστηκα δυόμισι ώρες στο γραφείο μου στο υπουργείο και έγραψα μια έκθεση των γεγονότων (είκοσι πέντε μεγάλες σελίδες). Υποστήριξα με στοιχεία και επιχειρήματα  τρεις θέσεις: α) ότι η δημοκρατική παράταξη έκαμε όλες τις δυνατές υποχωρήσεις απέναντι τα άκρας αριστεράς, β) ότι πρώτοι επιτεθήκανε εναντίον μας οι άκροι αριστεροί, και γ) ότι ο αγώνας μας είν αι αγώνας του δημοκρατικού μετώπου κατά του φασισμού της αρισρεάς. Διαπίστωσα ότι ήταν τόσο φτωχά όσα γράφτηκαν ως τώρα, ώστε βάλθηκα με πείσμα να γράψω κάτι το ακεραιότερο. Την έκθεσή μου τη διάβασα το βράδυ στον Παπανδρέου, στον Δραγούμη, στον Γαρουφαλιά και στον Θεμ. Τσάτσο. Έμειναν πολύ ικανοποιημένοι, κι αποφασίστηκε να σταλεί σ’ όλες τις πρεσβείες αμέσως σαν η επίσημη κυβερνητική άποψη, με εντολή ευρύτατης δημοσιότητας (14)

10 Δεκεμβρίου

Χθες το μεσημέρι με επισκέφθηκε ο ναύαρχος Τερλ. Μου είπε ότι κι αυτός και το στρατηγείο θεωρούν αναγκαίο να επιχειρήσουμε και πολιτικές λύσεις, δηλαδή όχι λύσεις συμβιβασμού με τους στασιαστές, αλλά διάσπαση του ΕΑΜ. Από προχθές είχα δει τον Κοκορέλλη και μου είπε ότι τα πιο πολλά μέλη του διοικητικού συμβουλίου της ΕΑΔ (15) αποκηρύσσουν τη στάση  και θα ήθελαν να τους επιτραπεί να συνεδριάσουν για να πάρουν αποφάσεις υπεύθυνες. Ύστερ’ από τη συζήτηση με τον Τερλ, επικοινώνησα με τον Δημήτριο Λαμπράκη και με τον Ασκούτση. Πήγα στο σπίτι του Λαμπράκη, όπου μένει κι ο Ασκούτσης. Βρήκα εκεί και τον στρατηγό Μερεντίτη. Μιλήσαμε δυο ώρες. Το αποτέλεσμα δεν ήταν πολύ θετικό. Ωστόσο, κάτι μπορεί να γίνει. Στο βραδινό υπουργιοκό συμβούλιο έθιξα τα ζητήματα αυτά, και μ’ αποπήραν, βγάζοντας άναρθρες κραυγές, ο Αβραάμ, ο Πέτρος Ράλλης και ο Λόντος. Ευτυχώς οι άλλοι – φυσικά και ο Παπανδρέου – ήταν σύμφωνοι μαζί μου. Αναγκάστηκα να μιλήσω απότομα σ’ εκείνους που νομίζουν ότι στον αγώνα που κάνει ο Τσώρτσιλ για τη υποστήριξή μας φτάνει να ‘χει στα χέρια του ως «διεθνές» ατού το γεγονός ότι στην κυβέρνηση, που υποστηρίζει, συμμετέχουν, οι κύριοι Αβραάμ, Λόντος και Πέτρος Ράλλης. Είμαι πολύ απογοητευμένος από τη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου. Θα επιμείνω στον Παπανδρέου να μπουν πρόσωπα νέα (16).

11 Δεκεμβρίου

Η χθεσινή μέρα, όπως μας ανακοίνωσε χθες το βράδυ στο υπουργικό συμβούλιο ο Σπαής, είχε μια ευνοϊκή εξέλιξη για μας. Στου Μακρυγιάννη αποκρούστηκαν οι ελασίτες. Η ελληνική ταξιαρχία είχε πολλές επιτυχίες στον τομέα της. Στην οδό Πατησίων και στην οδό Πειραιώς σημειώθηκε πρόοδος (…)

Χθες μας έριξαν όλμους από τα Τουρκοβούνια μέσα στο κέντρο των Αθηνών. Έπεσαν, συγκεκριμένα, όλμοι γύρω από το υπουργείο των Ναυτικών, στην Τηλεφωνική Εταιρεία και στην οδό Αμερικής.

Τρεις το απόγευμα. Όλμοι και οβίδες πέφτουν στο κέντρο των Αθηνών. Συμπλοκές γίνονται στη γωνία Θεμιστοκλέους – Σόλωνος, στην οδό Σκουφά και αλλού.

(…) Ο Παπανδρέου κάθεται κλεισμένος σε δυο δωμάτια του ξενοδοχείου κι όλο συζητάει. Ούτ’ έξω βγήκε, εδώ και μια βδομάδα, ούτε το στρατηγό Σκόμπι βλέπει. Το κέφι του ευτυχώς το ‘χει ανακτήσει, κι αυτό βέβαια είναι κάτι, αλλά το «κάτι» δεν φτάνει, όταν χρειάζεται το «παν».

12 Δεκεμβρίου

Χθες το απόγευμα έγινε κάτι το πολύ σημαντικό. Έφτασαν στην Αθήνα ο στρατάρχης Αλεξάντερ και ο Μακ Μίλλαν (Mac Millan). Πήγε στο στρατηγείο και είχε σύσκεψη ο Αλεξάντερ ως αργά το βράδυ. Η είδηση γέμισε όλους μας εμπιστοσύνη. Ο Παπανδρέου δεν τον είδε χθες. Είναι κλεισμένος στο δωμάτιό του και δεν παίρνει την πρωτοβουλία για την επαφή.

Απόγευμα, στις τεσσεράμισι. Αυτή τη στιγμή ένα τανξ, έξω από το υπουργείο μας, ρίχνει κανονιές προς την κατεύθυνση της οδού Αθηνάς. Επίσης αεροπλάνα πολυβολούν επίμονα προς την κατεύθυνση των Εξαρχείων ή πιο πέρα. Ταυτόχρονα πέφτουν οβίδες και όλμοι ελασιτών πάνω στο κέντρο των Αθηνών (17).

13 Δεκεμβρίου

Αυτή τη στιγμή ήρθα τα υπουργείο από το ξενοδοχείο. Η ώρα είναι οχτώμιση. Η νύχτα ολόκληρη ήταν γεμάτη φρίκη και κρότους φοβερούς. Οι ελασίτες έριξαν μπενζίνες και πυρπόλησαν σπίτια όχι μόνο στις συνοικίες αλλά και στο κέντρο. Έβαλαν φωτιάς ε πολυκατοικίες και σε ξενοδοχεία. Πυρπόλησαν και το σπίτι του στρατηγού Μαζαράκη στην οδόν Αρδηττού. Από τις τρεις το πρωί άρχισαν να πέφτουν οβίδες ή όλμοι κοντά στο ξενοδοχείο μας. Και τα πολυβόλα δρούσαν αδιάκοπα. Νύχτα φοβερή. Τώρα ο ήλιος λάμπει. Ο Ουρανός είναι ολοκάθαρος. Αττικό θαύμα.

14 Δεκεμβρίου

Η χθεσινή μέρα σημείωσε εξελίξεις ευνοϊκές. Η μάχη που έγινε χθες το πρωί, γύρω στα Παραπήγματα, είχε ως αποτέλεσμα την κατατρόπωση των ελασιτών. Απάντησα το μεσημέρι τον στρατηγό Σκόμπι που ήταν ικανοποιημένος. (…)

Από χθες έγινα και υπουργός των Οικονομικών. Βαριά η αποστολή, αλλά πιστελυω ότι θα τα βγάλω πέρα. (…)

Στις δέκα και μισή το πρωί πήγα στην Τράπεζα της Ελλάδος με τον Εξαρχάκη, τον γενικό διευθυντή του Γενικού Λογιστηρίου. Είχαμε συνεδρίαση της επιτροπής συντονισμού. (…) Συσκεφθήκαμε μιάμιση ώρα πάνω στο πρόβλημα της προσωρινής στέγης. Ύστερα συνεργάστηκα με τον Ζολώτα και τον Εξαρχάκη (18)

16 Δεκεμβρίου

Συνεχίστηκαν και χθες οι επιχειρήσεις, όπως και τις προηγούμενες μέρες, χωρίς ουσιώδη και απτά αποτελέσματα. Ωστόσο το γεγονός ότι έφτασαν βρετανικές ενισχύσεις αρχίζει κιόλας να φαίνεται. Χθες το μεσημέρι απάντησα στο ξενοδοχείο τον στρατηγό Σκόμπι. «Καλά πηγαίνουμε», του λέω. «Αύριο», προσθέτει εκείνος «θα είμαστε ακόμα καλύτερα».

Στις τεσερεσήμισι, ενώ ο Χιού- Τζόουνς (19) και οι άλλοι με παρακαλούσαν νε περιμένω ακόμα, γιατί έπεφταν αδιάκοπα όλμοι, αναγκάστηκα να βγω για να πάω στην οδόν Ερμού (που είναι λιγάκι Noman’s Land) στον οδοντοϊατρό Μιχαηλίδη. Ενώ μου ‘φτιαχνε ο  Μιχαηλίδης τα δόντια μου έπεσε ένας όλμος στο σπίτι που ήταν μπρος από το παράθυρο. Σε λίγο έφυγα από κει, ενώ εξακιολουθούσαν ναπέφτουν όλμοι, και πήγα στο υπουργείο Ναυτικών (20).

Στις εφτά το βράδυ στο ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας είχαμε ένα κρίσιμο υπουργικό συμβούλιο. Ο Παπανδρέου μας ανήγγειλε ότι ο Μάκ Μίλλαν, ο Σκόμπι και ο Λήπερ, διερμηνεύοντας τις απόψεις του Λονδίνου, επιμένουν να ιδρύσουμε την αντιβασιλεία. Δυο ώρες συζήτηση πάνω στο θέμα αυτό. Καταλήξαμε να θεωρήσουμε αναγκαία την εγκαθίδρυση αντιβασιλείας. Άλλωστε, εμείς είχαμε πάντοτε τη γνώμη αυτή και ακριβώς οι εαμίτες υπουργοί είχαν στο Κάιρο και στην Ιταλία, όσες φορές συζητήθηκε το θάμα, αντίρρηση. Το ζήτημα είναι ότι δεν θα έπρεπε αυτή τη στιγμή να κάνουμε το βήμα, που χθες θα ήταν φυσικό, αλλά που σήμερα θα θεωρηθεί σαν μια υποχώρηση. Ωστόσο, αφού χρειάζεται η βρετανική κυβέρνηση το πολιτικό ατού, που θα της δώσει η εγκαθίδρυση της αντιβασιλείας, είμαστε υποχρεωμένοι να της δώσουμε το ατού αυτό (21).

Αυτή τη στιγμή είμαι στο υπουργείο των Ναυτικών. Είναι απόγευμα, τρεισήμισι. Από το πρωί πέφτουν αδιάκοπα όλμοι ή οβίδες. Εδώ και δυο λεφτά σφύριξε ένας όλμος πάνω από το κεφάλι μου. Κι αυτή τη στιγμή, που γράφω, έσκασε ένας άλλος, απόξω. Κατεβαίνοντας από το ξενοδοχείο για να ‘ρθω εδώ, είδα ποτάμι αίματα στο πεζοδρόμιο της οδού Σταδίου που είναι απέναντι από το Μετοχικό. Τρεις αστυφύλακες είχαν σκοτωθεί. Το πρωί στις δέκα έπεσε όλμος πάνω στο υπουργείο των Οικονομικών, στον όροφο που είναι το γραφείο μου. Στο μεταξύ έπρεπε να δουλεύω αδιάκοπα.

Το πρωί στις εννιάμισι μου είχε ορίσει συνάντηση, στην αγγλική πρεσβεία, ο Μακ Μίλλαν. Πήγα και έμεινα τρία τέταρτα μαζί του. Άνθρωπος πολύ ευγενικός, σοαβρός και καλός γνώστης των ευρωπαϊκών πραγμάτων. Η συζήτηση είχε, ωστόσο, έναν τόνο τραγικότητας. Μου είπε ότι κλονίζεται ο Τσώρτσιλ και ότι, αν εξαιτίας μας πέσει, μπορεί να χαθεί ο πόλεμος. Μου είπε ότι είναι ανάγκη να βοηθήσουμε για να μπορέσει και ο Τσώρτσιλ να μας βοηθήσει. Ο Μακ Μίλλαν θεωρεί απαραίτητες, σε συνδυασμό με τις επιχειρήσεις στην Αθήνα, εξελίξεις πολιτικές. Μου είπε ότι οι αγγλικές δυνάμεις που έρχονται εδώ εξασθενίζουν τόσο το ιταλικό μέτωπο, που μπορεί οι Γερμανοί να ανακαταλάβουν τη Φλωρεντία. Επίσης μου μίλησε για τη συγκεχυμένη κατάσταση των πνευμάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στην Αγγλία. Μου τα είπε όλα αυτά με τόση ειλικρίνεια, που μου έκανε εντύπωση η διπλωματική πρωτοτυπία αυτής της ειλικρίνειας (22) (…) Ωστόσο ανέπτυξα τους λόγους που επιβάλλουν να τηρηθεί ως το τέλος η γραμμή της δημοκρατικής αλήθειας και να μη  ξαναγίνει ένα Μόναχο σε σχέση με τη φασιστική αριστερά, όπως άλλοτε έγινε σε σχέση με τη φασιστική δεξιά. (…) Ο Μακ Μίλλαν με διαβεβαίωσε ότι κατανοεί απόλυτα όσα του λέω, αλλά ότι η κοινή γνώμη στην Αμερική αιι ένα μεγάλο μέρος της κοινής  γνώμης στην Αγγλία δεν τα κατανοούν. Μέσα στην ατμόσφαιρα αυτή της κρίσιμης και σχεδόν τραγικής εγκαρδιότητας υποσχέθηκα στον Μακ Μίλλαν ότι θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να ευκολύνουμε τη θέση του Τσώρτσιλ και ότι συγκεκριμένα θα λύσουμε το ζήτημα της αντιβασιλείας. (…)

Ο Πειραιάς έχει σχεδόν ολόκληρος ελευθερωθεί, εκτός από την Κοκκινιά και τις άλλες προς τη Δραπετσώνα συνοικίες. Η Καστέλλα ελευθερώθηκε προχθές. Ο λαός ενθουσιασμένος. Χθες γέμισαν οι εκκλησίες. Οργανώθηκαν συσσίτια. Όλα αυτά με πρωτοβουλία του στόλου μας. Επίσης, η Σύρος ελεύθερη, καθώς και τ’ άλλα νησιά των Κυκλάδων.

18 Δεκεμβρίου

Χθες το βράδυ είδα επίσης τον Ρώσο συνταγματάρχη Ποπώφ μαζί με τον αντισυνταγματάρχη Βασίλιεφ και μ’ έναν άλλο Ρώσο ταγματάρχη. Μιλήσαμε πολύ ανοιχτά. Τους εξήγησα την κατάσταση. Παραδέχτηκαν πολλά απ’ όσα τους είπα. Μια φράση του Ποπώφ ήταν χαρακτηριστική: «Άλλο πράγμα το σοβιετικό κράτος και άλλο πράγμα τα κομμουνιστικά κόμματα. Το σοβιετικό κράτος δεν είναι κόμμα» (23).

19 Δεκεμβρίου

Αφού έχασαν το παιχνίδι τους με τα όπλα, πάνε  οι κομμουνιστές να το κερδίσουν με την πολιτική ίντριγκα (24). Και το κακό είναι ότι συνένοχοι μαζί τους στην ίντριγκα αυτή είναι και μερικοί πολιτικοί ή παράγοντες της πολιτικής που κάνουν τον δημοκρατικό και τον πατριωτη ή και που είναι τέτοιοι, αλλά που το πάθος κατά του Παπανδρέου τους τυφλώνει στην πιο κρίσιμη ώρα της εθνικής μας ζωής. Η άποοψη η δική μου σ’ αυτή τη νέα καμπή των πολιτικών μας εξελίξεων θα ‘ναι η εξής: προθυμία για οποιεσδήποτε υποχωρήσεις στη σφαίρα του ανθρωπισμού, άρνηση όμως οποιουδήποτε συμβιβασμού στην πολιτική σφαίρα.

20 Δεκεμβρίου

Ο Πλαστήρας αποδείχτηκε βράχος. Δεν κάμφθηκε από τις κολακείες και δεν έπεσε στην παγίδα που του στήθηκε.  Τον είδα χθες το μεσημέρι. Τον πήρε, όπως μου ‘πε, δυο φορές στο τηλέφωνο ο Πορφυρογένης. Ο Πλαστήρας απάντησε: «Αν δέχεστε τους στρατιωτικούς όρους του Σκόμπι, πηγαίνετε να το πείτε στον Σκόμπι. Πολιτικούς όρους μην ανακατεύετε στη μέση. Πολιτικά ζητήματα δεν θα συζητηθούν μαζί σας» (25)

23 Δεκεμβρίου

Η στρατιωτική κατάσταση τις τελευταίες δυο μέρες βελτιώθηκε πολύ. Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις προχωρούν. Ο Πειραιάς ξεκαθαρίστηκε σχεδόν ολόκληρος. Αντίσταση προβάλλεται μόνο στο σταθμό και στην Κοκκινιά. Καλιθέα και Κουκάκι ελευθερώθηκαν. Παντού ο ενθουσιασμός του λαού μεγάλος (…) Στο μεταξύ οι στασιαστές εξακολουθούν να πυρπολούν σπίτια και επεκτείνουν τη σύλληψη ομήρων και μάλιστα πολλών γυναικών.

26 Δεκεμβρίου

Στις δέκα το βράδυ πληροφορήθηκα ότι χθες έφτασαν από το Λονδίνο στην Αθήνα ο Τσώρτσιλ και ο Ήντεν. Το πιο όμορφο χριστουγεννιάτικο δώρο που μπορούσαμε να επιθυμήσουμε.

27 Δεκεμβρίου

Από κει και πέρα (26) το καθαρά ελληνικό συνέδριο άρχισε τις εργασίες του χωρίς ουσιαστικά κανένα αντικείμενο. Ο Παπανδρέου δέχτηκε τις επιθέσεις όχι μόνο των ελασιτών αλλά και του Καφαντάρη, που η αρνητικότητά του τον έκαμε να πει ότι υπεύθυνη για τον εμφύλιο πόλεμο είναι η κυβέρνηση που δεν δέχτηκε τη διάλυση της ταξιαρχίας. Ο Πλαστήρας στάθηκε αλληλέγγυος με την κυβέρνηση. Πάντως το αποτέλεσμα χθες ήταν μηδέν (27). Ίσως επαναληφθεί η σύσκεψη. Στο μεταξύ βαράνε τα κανόνια, σκοτώνεται κόσμος, χιλιάδες αθώοι, γυναίκες και γέροι σέρνονται από τους ελασίτες σε αιχμαλωσία και ομηρία, σπίτια πυρπολούνται και άλλα λεηλατούνται.

28 Δεκεμβρίου

Μετά την άφιξη των τριών ελασιτών (28), ο αρχιεπίσκοπος (…) έδωσε τον λόγο στον Σιάντο. Του ζήτησε να πει με ποιόν τρόπο δέχεται ο ΕΛΑΣ να καταθέσει τα όπλα. Ο Σιάντος σηκώθηκε και μίλησε υβριστικά, λέγοντας ότι δεν δίνει το δικαίωμα στον πολιτικό κόσμο να συζητήσει μαζί του την κατάθεση των όπλων, γιατί ο πόλεμος που διεξάγεται «είναι πόλεμος μεταξύ του ελληνικού λαού και της Βρετανίας» (29). (…) Νευρίασα τότε, με κυρίεψε μια βαθιά αγανάκτηση και σηκώθηκα φωνάζοντας στον αρχιεπίσκοπο ότι δεν μπορώ να δεχτώ να διευθύνει ασύδοτα ο Σιάντος τη συνεδρίαση. Ύψωσα τη φωνή μου όσο περισσότερο μπορούσα και άρχισα ένα φιλιππικό. Κατάγγειλα εντονότατα τις πράξεις και τα εγκλήματα του ΕΛΑΣ, αναφέρθηκα στη διάβασή μου από την Πελοπόννησο και, αφού εμνημόνευσα τα τραγικά πράγματα που είχαν συμβεί εκεί πριν από την άφιξή μου, ετόνισα ότι τότε «είπα την αλήθεια, αλλ’ όχι όλη την αλήθεια, γιατί ήθελα να σώσω τη ζωή εκείνων που δεν είχαν σφαγεί και ήθελα, επίσης, για την τιμή της Ελλάδος να δώσω σ’ εσάς τους ίδιους» (αυτό το έλεγα κοιτάζοντας στα μάτια τους τρεις κομμουνιστές) «την ευκαιρία της διεξόδου από το χάος των εγκλημάτων σας». Αποκάλυψα τα φασιστικά συστήματα που εγκαινίασε το ΕΑΜ παντού όπου επικρατούσε. Ολόκληρη η ομιλία μου ήταν δραματική. Μίλησα για τα συστήματα της «ομηρίας» και των «στρατοπέδων συγκεντρώσεως» που το ΕΑΜ, μολύνοντας την ελληνική ιστορία, υιοθέτησε από τους Γερμανούς, δηλαδή από κείνους που ως χθες είχαν το προνόμιο της βαρβαρότητας αυτής, μίλησα για την άτιμη αιφνιδιαστική επίθεση κατά των γενναίων μας ναυτών και σε μια στιγμή είπα του Σιάντου: «Θα μείνει εκκρεμές και αναπάντητο στην ελληνική ιστορία το τραγικό ερώτημα που την απάντηση σ’ αυτό αν και την ξέρουν όλοι οι Έλληνες, κανένας δεν θα θελήσει από σεβασμό στο όνομα της Ελλάδος να διατυπώσει. Το ερώτημα είναι: Όλα αυτά τα πολεμοφόδια, όλοι αυτοί οι όλμοι και τα κανόνια που χρησιμοποιεί σήμερα ο ΕΛΑΣ κατά των Άγγλων και του ελληνικού κράτους, πως συμβαίνει να έχουν φυλαχθεί ανέπαφα και να μην έχουν χρησιμοποιηθεί κατά των Γερμανών;» Και πολλά ακόμη είπα – όλα βασισμένα στην αλήθεια και όλα βγαλμένα από την πονεμένη μου καρδιά – και στο τέλος φώναξα: «Σεις κύριε Σιάντο λέτε πως δεν έχουμε το δικαίωμα να συζητήσουμε μαζί σας την κατάθεση των όπλων σας. Κι εγώ σας λέω ότι μόνον αυτό μπορείτε να συζητήσετε μαζί μας και τίποτε περισσότερο» (30, 31).

3 Ιανουαρίου

Ο αρχιεπίσκοπος έδωσε χθες στον Πλαστήρα την εντολή να σχηματίσει τη νέα κυβέρνηση. Φαίνεται ότι έχει τεθεί ως αρχή να μην μπει στη νέα κυβέρνηση κανένας από εμάς που απαρτίζαμε την παλιά (…). Και εμείς, που οχτώ μήνες τώρα παλεύουμε (εγώ μάλιστα πολλά χρόνια, παίρνοντας επάνω μου τόσες ευθύνες), θα παραχωρήσουμε τη θέση μας στον όμιλο εκείνων των πολιτικών που συστηματικά απέφυγαν ως τώρα κάθε ευθύνη και που τίποτε άλλο δεν έκαναν παρά να είναι αρνητικοί. Ας βγει αυτό σε καλό του τόπου και ας είναι πικρό το ποτήρι που πρόκειται να πιούμε (32).

 

 

 

Σημειώσεις – σχόλια

1.

Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Ημερολόγιο Κατοχής, Εκδ. βιβλιοπωλείον της Εστίας, 3η εκδοση, Νοέμβριος 2003.

2.

Για τον κομβικό ρόλο του Παπανδρέου στα Δεκεμβριανά έχει μιλήσει ο ίδιος, με επιστολή του που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή», στις 2 Μαρτίου 1948. Από την επιστολή αυτή προκύπτει ότι όχι μόνον δεν υπήρχε «καλή πίστη και ειλικρινέστατη διάθεση» εκ μέρους του, αλλά τότε κορυφωνόταν το σχέδιο πολιτικής εμπλοκής και εξουδετέρωσης του ΕΑΜ, σχέδιο στο οποίο είχε ο ίδιος πρωταγωνιστικό ρόλο. Γράφει ο Παπανδρέου:Το συμπέρασμα είναι ότι ο Δεκέμβριος ημπορεί να θεωρηθή «δώρον του υψίστου». Αλλά, δια να υπάρξη ο Δεκέμβριος, έπρεπε προηγουμένως να είχωμεν έλθει εις την Ελλάδα. Και τούτο ήτο δυνατόν μόνο με την συμμετοχήν και του ΚΚΕ εις την κυβέρνησιν, δηλαδή με τον Λίβανον. Και δια να ευρεθούν εδώ οι Βρετανοί, οι οποίοι ήσαν απαραίτητοι δια την Νίκην, έπρεπε προηγουμένως να είχεν υπογραφή το Σύμφωνον της Καζέρτας. Και δια να γίνη η Στάσις – «το δώρον του Υψίστου» – έπρεπε προηγουμένως να επιμείνω εις την άμεσον αποστράτευσιν του ΕΛΑΣ και να θέσω το ΚΚΕ ενώπιον του διλήμματος ή να αποδεχθή ειρηνικώς τον αφοπλισμόν του ή να επιχειρήση την Στάσιν, υπό συνθήκας όμως πλέον, αι οποίαι ωδήγουν εις την συντριβήν του. Αυτή είναι η ιστορική αλήθεια.

Ολόκληρη η επιστολή Παπανδρέου, εδώ:

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/02/03/gcw-17/

3.

Ήταν παρόντες δηλαδή οι πέντε από τους επτά υπουργούς του ΕΑΜ. Απουσίαζαν ο  Μιλτιάδης Πορφυρογένης (υπουργός Εργασίας) και ο υφυπουργός Στρατιωτικών Πτολεμαίος Σαρηγιάννης. Οι παρόντες είχαν τα εξής υπουργεία: Αλέξανδρος Σβώλος,  Οικονομικών, Νικόλαος Ασκούτσης, Δημοσίων Έργων, Ηλίας Τσιριμώκος, Εθνικής Οικονομίας, Ιωάννης Ζέβγος, Γεωργίας, Άγγελος Αγγελόπουλος (Οικονομικών). Από την αφήγηση του Κανελλόπουλου προκύπτει ότι το πολιτικά ισχυρό πρόσωπο ανάμεσά τους ήταν ο Ζεύγος, μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ.

4.

Αξίζει να σημειωθεί η μεταστροφή των εαμικών υπουργών, που δεν ήταν μέλη του ΚΚΕ και η απόλυτη συμπαράταξή τους με τη γραμμή Σιάντου – Ζεύγου, την κρίσιμη στιγμή, η οποία ολοκληρώθηκε με την ομαδική παραίτησή τους από την κυβέρνηση τις επόμενες μέρες. Τους ήταν άραγε ξεκάθαρο ότι αυτή η ενέργεια σήμαινε την έναρξη εμφυλίου πολέμου; Ακολούθησαν το Σιάντο έχοντας πειστεί ότι η απέναντι πλευρά θα υποχωρήσει (υπό το βάρος της δύναμης του ΕΛΑΣ) και θα μεγιστοποιηθούν τα οφέλη για την εαμική παράταξη, η οποία θα κέρδιζε ηγεμονική παρουσία και στην κυβέρνηση; Έπαιξε ρόλο η πιθανολόγηση μιας ανάμειξης των Σοβιετικών, υπέρ του ΕΑΜ, η οποία θα άλλαζε άρδην τα δεδομένα;

5.

Ο Σαρηγιάννης παραιτήθηκε από την κυβέρνηση, ακολουθώντας τους άλλους εαμικούς υπουργούς με δυο μέρες καθυστέρηση, στις 4 Δεκεμβρίου. Για τον Σαρηγιάννη, τελευταίο εναπομείναντα, ο Κ. αναφέρει στην εγγραφή της 9ης Δεκεμβρίου: Ο Σαρηγιάννης παραιτήθηκε ύστερα από την απειλή ότι θα σκοτώσουν τη γυναίκα του και το κορίτσι του. Ο αντικαταστάτης του, Λεωνίδας Σπαής, ήταν αυτός που υλοποίησε την εισήγηση των Άγγλων για χρησιμοποίηση των κρατούμενων μελών των ΤΑ στη μάχη της Αθήνας. Εξόπλισε και χρησιμοποίησε 12.000 άνδρες των ΤΑ, από τους συνολικά 27.000, σύμφωνα με δική του αφήγηση:http://www.komep.gr/arxeio/2004/147-2004-6/541-1944  (Στο σύνδεσμο υπάρχει η «επίσημη» πλήρης αριστερή εκδοχή [του ΚΚΕ] για τα Δεκεμβριανά).

6.

Μοιάζει εξωπραγματικό ότι ο κορυφαίος υπουργός και συνεργάτης του Παπανδρέου έμαθε για την παραίτηση των εαμικών υπουργών από τις φωνές των εφημεριδοπωλών, το ξημέρωμα της Κυριακής 2 Δεκεμβρίου. Το βράδυ του Σαββάτου είχαν παραιτηθεί οι Σβώλος, Τσιριμώκος, Αγγελόπουλος και Ασκούτσης, ενώ τα δύο στελέχη του ΚΚΕ, Ζεύγος και Πορφυρογέννης, παραιτήθηκαν την Κυριακή.

7.

Είναι η πρώτη από τις εγγραφές  σχετικά με την ανεξήγητη νωθρότητα την απάθεια και την χαμηλή ψυχολογία του Παπανδρέου στις πρώτες κρίσιμες μέρες του Δεκέμβρη, κατάσταση η οποία έφερνε σε απόγνωση τον υπερδραστήριο Κανελλόπουλο.

8.

Υπάρχει βέβαια και η εκδοχή η τακτική των Άγγλων να οφειλόταν στην ειλημμένη απόφαση για σύγκρουση με το ΕΑΜ και εξόντωσή του. Ο Κανελλόπουλος δεν αφήνει να εννοηθεί κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή οι Άγγλοι είχαν τη δική τους στρατηγική απέναντι στο ΕΑΜ,  σε κανένα σημείο του ημερολογίου του.

9.

Τα γεγονότα που περιγράφει στη συνέχεια ο Κ.  εκτυλίχτηκαν το μεσημέρι της Κυριακής. Η παράθεσή τους ξεκαθαρίζει αν το πρώτο συλλαλητήριο του Δεκεμβρίου ήταν ειρηνικό και άοπλο, από τη πλευρά του ΕΑΜ, ή όχι. Τον Κ. επιβεβαιώνει, από την άλλη πλευρά, η μαρτυρία του Λεωνίδα Τζεφρώνη, ο οποίος ήταν τότε γραμματέας της φοιτητικής ΕΠΟΝ και μέλος του ΚΚΕ: «…Δεν προλάβαμε να διώξουμε τους Γερμανούς και φτάσαμε στο Δεκέμβρη. Χωρίς να ξέρουμε στην ουσία τι γινόταν. Ο Δεκέμβρης ξεκίνησε με το μεγάλο συλλαλητήριο στην Αθήνα, μετά την παραίτηση των τεσσάρων πρώτων υπουργών του ΚΚΕ. Ήμουν τότε δεύτερος γραμματέας των φοιτητών. Η εντολή που είχαμε στο συλλαλητήριο αυτό ήταν ότι, οι φοιτητές που ήταν ενταγμένοι στο ΕΛΑΣ, κάπου 30-50 άτομα, έπρεπε να ήσαν ένοπλοι. Και ότι θα έδιναν εντολή οι επικεφαλής τους για το που θα κτυπήσουν τα τανκς, που σημαίνει ότι ήταν αποφασισμένη η σύγκρουση. Διότι δεν κάνεις ένα συλλαλητήριο με ενόπλους όταν δεν θέλεις να γενικευτεί η σύγκρουση…»Από το βιβλίο του Στέλιου Κούλογλου, «Μαρτυρίες για τον εμφύλιο και την Ελληνική αριστερά» σελ. 546-7.

10.

Προξενεί κατάπληξη το γεγονός ότι ο υπεύθυνος πολιτικός κόσμος της χώρας, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό, εκείνο το τραγικό Σαββατοκύριακο περιόρισε τη δραστηριότητά του σε ανούσιες συζητήσεις για αντικατάσταση του Παπανδρέου με τον Σοφούλη!

11.

Διάγγελμα του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου (6-12-1944)

http://el.wikisource.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%AC%CE%B3%CE%B3%CE%B5%CE%BB%CE%BC%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CF%80%CF%81%CF%89%CE%B8%CF%85%CF%80%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%8D_%CE%93%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%AD%CE%BF%CF%85_%286-12-1944%29

12.

Δεν έχω δει αλλού κάποια αναφορά για την περιγραφόμενη από τον Κ. επιχείρηση του ΕΛΑΣ, για τέτοια χρησιμοποίηση του άμαχου πληθυσμού.

13.

Ο Φίλιππος Μανουηλίδης, προπολεμικά βουλευτής Έβρου.

14.

Δεν μπόρεσα να εντοπίσω την έκθεση αυτή στο διαδίκτυο – αγνοώ αν έχει περιληφθεί σε κάποιο βιβλίο.

15.

Προφανώς εννοεί την ΕΛΔ (Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας) του Ηλία Τσιριμώκου, στην οποία συμμετείχε και ο Αλέξανδρος Σβώλος. Η ΕΛΔ, το ΣΚΕ και το ΑΚΕ ήταν, μαζί με το ΚΚΕ, ιδρυτικά κόμματα του ΕΑΜ.

16.

Η εγγραφή αυτή, που επισημαίνει το ενδιαφέρον των Άγγλων για πολιτική διέξοδο (ενδιαφέρον το οποίο συμμερίστηκαν ο Παπανδρέου και ο Κανελλόπουλος) δείχνει σε πόσο δύσκολη θέση βρισκόταν η αγγλική πλευρά, αλλά και η ελληνική κυβέρνηση, λίγες μέρες μετά την έναρξη των μαχών. Στο διάστημα που ακολούθησε και μέχρις ότου διαφανεί ως προοπτική η πλήρης  επικράτηση των Άγγλων στη μάχη της Αθήνας έναντι του ΕΑΜ (όχι όμως και έξω από την Αθήνα) υπήρξαν ακόμα περισσότεροι  προβληματισμοί, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

17.

Η κατάσταση στις 12 Δεκεμβρίου παρέμενε κρίσιμη για τους Άγγλους, σε δύο επίπεδα: εκείνο των διεθνών σχέσεων (και ειδικά με τις ΗΠΑ) αλλά και των αντιδράσεων της κοινής γνώμης στη Δύση (και στη Βρετανία) και εκείνο στην ίδια την εξέλιξη των επιχειρήσεων στην Αθήνα. Διαβάζουμε, από φιλοεαμική πηγή:

Για όλες αυτές τις δολοφονικές ενέργειες των Αγγλων υπήρξε μεγάλη αντίδραση από όλο τον προοδευτικό κόσμο στην Ευρώπη, αλλά και στις ΗΠΑ. Μάλιστα η αγανάκτηση που προκάλεσε στην αμερικανική κοινή γνώμη η βρετανική επέμβαση στην Αθήνα ήταν η αιτία που απέτρεψε τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ρούσβελτ να στείλει στρατιωτική βοήθεια στους Αγγλους, αν και του ζητήθηκε. Πολύ χαρακτηριστικά σε τηλεγράφημά του προς τον Τσόρτσιλ αναφέρει: “Παρ’ όλον ότι ο διακαής πόθος μου είναι να σας παράσχω την μεγαλυτέραν δυνατή βοήθεια κατά την παρούσαν δυσχερήν περίστασιν, υπάρχουν εν τούτοις ορισμένοι περιορισμοί, επιβαλλόμενοι εν μέρει από την πατροπαράδοτον πολιτικήν των Ηνωμένων Πολιτειών και εν μέρει από την επικρατούσαν εις την χώραν μας προκατάληψιν της κοινής γνώμης επί του ζητήματος. Εκ των λόγων αυτών δεν κατέστη δυνατόν διά την Κυβέρνησίν μας να σας συμπαρασταθεί κατά τρόπον πανηγυρικόν εις τας παρούσας εν Ελλάδι ανωμάλους συνθήκας” (“Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1940-1945”, σελ. 375).
Η αλήθεια βέβαια είναι πως οι ΗΠΑ βοήθησαν τους Αγγλους χορηγώντας τους μεταγωγικά αεροπλάνα για μεταφορά ενισχύσεων από την Ιταλία στην Αθήνα. Ο ανερχόμενος αμερικανικός ιμπεριαλισμός ενδιαφερόταν εξίσου με τον βρετανικό για το μεταπολεμικό σκηνικό στην Ελλάδα και βασική επιδίωξη των ΗΠΑ ήταν η συντριβή του προοδευτικού λαϊκού κινήματος.
Η κατάσταση όμως για τους Αγγλους έγινε ακόμα πιο δύσκολη. Ο Σκόμπι ήταν έτοιμος να διατάξει την αποχώρηση των βρετανικών στρατευμάτων από την Αθήνα και την εγκατάστασή τους στο αεροδρόμιο Χασάνι (σημερινά Σπάτα) για να αποφύγει τη μαζική αιχμαλωσία βρετανών στρατιωτών. Μόνο μετά από ένα έξυπνο πολιτικό ελιγμό (ζήτησε συνάντηση με την ηγεσία του ΕΑΜ, δήθεν για διαπραγματεύσεις) κατάφερε να κερδίσει χρόνο και να αποφύγει αυτήν την εξέλιξη. Ετσι στις 12 Δεκέμβρη έγινε ανεπίσημη συνάντηση του Σκόμπι με τον εκπρόσωπο του ΕΑΜ Μιλτιάδη Πορφυρογένη. Φυσικά οι όροι του Σκόμπι για να σταματήσουν οι εχθροπραξίες ήταν ο αφοπλισμός μόνο του ΕΛΑΣ, χωρίς όμως καμιά δέσμευση για την άλλη πλευρά. Οι συζητήσεις, όπως ήταν φυσικό, ναυάγησαν, όμως ο Σκόμπι ακύρωσε την αποχώρηση των Αγγλων, αφού στο διάστημα των διαπραγματεύσεων μεταφέρθηκαν βρετανικές ενισχύσεις από την Ιταλία και πραγματοποίησαν αποβατικές επιχειρήσεις στην Αττική.

http://www.kkeml.gr/history/mikra/1944e.htm

18.

Από τις 14 Δεκεμβρίου και μετά ο Κανελλόπουλος εργάζεται σχεδόν κανονικά στα υπουργεία που κατέχει (Οικονομικών και Ναυτικών) πάνω σε θέματα της αρμοδιότητάς του, ενώ οι μάχες εξακολουθούν να μαίνονται στην Αθήνα. Η τακτική αυτή συνεχίστηκε μέχρι το τέλος της κυβερνητικής θητείας της κυβέρνησης Παπανδρέου, τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου 1945.

19.

Ο Χιού- Τζόουνς ήταν Άγγλος οικονομικός σύμβουλος.

20.

Ο Κανελλόπουλος ήταν τέρας ψυχραιμίας (αν και πολλές φορές στο ημερολόγιό του καταγράφει αισθήματα φόβου και αγωνίας, τα οποία ωστόσο δεν άφηνε να τον κυριεύσουν). Τι να πει όμως κανείς για τον οδοντοϊατρό Μιχαηλίδη, της οδού Ερμού!

21.

Το θέμα της αντιβασιλείας θα μπορούσε να έχει ρυθμιστεί πολύ νωρίτερα από τον Δεκέμβριο, αλλά όπως όλες οι σημαντικές πολιτικές επιλογές ήταν αποκλειστική δικαιοδοσία των Άγγλων, οι οποίοι επέμεναν πεισματικά στην υποστήριξη του βασιλιά Γεωργίου. Το ζήτημα της βασιλείας και της στάσης των Άγγλων πάνω σ’ αυτό, ήταν ένα από τα χρόνια σημεία αντιπαράθεσης τόσο μεταξύ των «αστικών» πολιτικών δυνάμεων, όσο και μεταξύ της κυβέρνησης του Καΐρου και του ΕΑΜ. Τότε, η βασιλεία και ο Γεώργιος είχαν ελάχιστη απήχηση ανάμεσα στον πολιτικό κόσμο και στο λαό, λόγω της ταύτισής τους με το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Τα πράγματα άρχιζαν να αλλάζουν σταδιακά μετά το Δεκέμβριο, όταν ο ανεπιθύμητος ως τότε βασιλιάς άρχισε να μετατρέπεται σε απαραίτητο σύμβολο ενότητας του κατακερματισμένου αστικού πολιτικού κόσμου.

22.

Είναι προφανές  ότι ο Τσώρτσιλ αντιμετώπισε μεγάλη πίεση με τη μάχη της Αθήνας. Είναι αξιοσημείωτο ότι, την ώρα που είχε αντιδράσεις στην Αγγλία αλλά και από τις ΗΠΑ, εκείνος που κράτησε άψογη στάση και δεν τον ενόχλησε στο παραμικρό ήταν ο Στάλιν και η Σοβιετική Ένωση – με των οποίων την προσδοκία πολεμούσαν οι μαχητές του ΕΛΑΣ.

23. 

Πολλές δυσκολίες θα είχαν αποφευχθεί αν αυτή η κυνική δήλωση του Ρώσου αξιωματικού είχε γίνει σε μια ανοιχτή συγκέντρωση του ΕΑΜ.

24.

Ο Κ. σχολιάζει έτσι τις επαφές του ΕΛΑΣ με το Σκόμπι και (κυρίως) του Πορφυρογένη με το Πλαστήρα, όπου ο πρώτος υποσχέθηκε αποχώρηση από την Αττική αν «εγγυόταν» ο δεύτερος.

25.

Ο Αλεξάντερ είχε ήδη τονίσει στον Τσώρτσιλ ότι ακόμα και αν οι Άγγλοι επικρατούσαν πλήρως στην Αθήνα, έξω από την Αττική ήταν πρακτικά αδύνατον να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ. Τούτο δοθέντος, ο Τσώρτσιλ συνέχισε να ενισχύει τις αγγλικές δυνάμεις, δεν απέκλειε όμως παράλληλα και έναν λογικό συμβιβασμό με το ΕΑΜ. Από την άλλη, καθώς είχε ήδη διαφανεί η ήττα του ΕΛΑΣ, στελέχη όπως ο Πορφυρογένης, προφανώς με τις ευλογίες του Σιάντου, αναζητούσαν επαφή και συνεννόηση με πολιτικά πρόσωπα όπως ο Πλαστήρας, ο οποίος ήταν ο πιθανότερος  διάδοχος του Παπανδρέου, που παρέμενε κόκκινο πανί για τα στελέχη του ΚΚΕ. Ωστόσο, στην κρίσιμη στιγμή, λίγες μέρες αργότερα, με την παρουσία του Τσώρτσιλ στην Αθήνα, και ενώ ο ΕΛΑΣ είχε ήδη ουσιαστικά νικηθεί, ο Σιάντος πρόβαλε τόσο εξωφρενικά εξωπραγματικές απαιτήσεις για ένα συμβιβασμό, που η απόλυτη στρατιωτική συντριβή του ΕΛΑΣ και η πολιτική συντριβή του ΕΑΜ έγιναν αναπόφευκτες.

26.

Δηλαδή μετά την αποχώρηση του Τσώρτσιλ και των δικών του, του πρεσβευτή ων ΗΠΑ Μακ Βέυ και του Ρώσου συνταγματάρχη Ποπώφ. Ο Κ. δεν ήταν παρών. Αξιοσημείωτη είναι και η ακόλουθη αναφορά, που έχει σχέση με τον Τσώρτσιλ: Παράλληλα συνέβη ακόμη ένα περιστατικό που αν ολοκληρωνόταν ίσως να άλλαζε ακόμα και τη ροή των γεγονότων. Λίγες ώρες πριν έρθει ο Τσόρτσιλ στην Ελλάδα, δυνάμεις του ΕΛΑΣ Αθήνας μεταφέρουν μέσα από τους υπόνομους μεγάλη ποσότητα εκρηκτικών και την τοποθετούν κάτω από το ξενοδοχείο “Μεγάλη Βρεταννία”. Η ανατίναξη του αρχηγείου των Αγγλων και της κυβέρνησης Παπανδρέου απετράπη την τελευταία στιγμή μετά από εντολή του αρχηγού της επιχείρησης, Σπύρου Καλοδίκη, γιατί μαθεύτηκε ότι στο ξενοδοχείο είχε φτάσει ο Τσόρτσιλ.http://www.kkeml.gr/history/mikra/1944e.htm

27.

Η σύσκεψη με τον Τσόρτσιλ στην Αθήνα, όπως την περιέγραψε η εφημερίδα «Ελεύθερη Ελλάδα» (όργανο της ΚΕ του ΕΑΜ) – βασισμένη προφανώς στη μαρτυρία του Σιάντου.

«ΕΛΑΤΕ ΝΑ ΤΑ ΠΑΡΕΤΕ»

Σε συνέχεια ο συν. Σιάντος, επειδή κανείς δεν έπαιρνε το λόγο, ρώτησε τον Πρόεδρο για το αντικείμενο της σύσκεψης. Ο Μακαριότατος απάντησε: «Για να παραδώσετε τα όπλα».

ΣΙΑΝΤΟΣ: «Αν μας καλέσατε γι’ αυτό, ελάτε να τα πάρετε. Νέο Λίβανο δεν πρόκειται να ‘χουμε. Αν νομίσατε ότι ήρθαμε εδώ για να μας βρίσετε, να μας το πήτε, γιατί τότε θα είμαστε υποχρεωμένοι να αποχωρήσουμε. Αλλά στην περίπτωση αυτή θα φέρετε ακέραια την ευθύνη της ματαίωσης της σύσκεψης». Μετά τη δήλωση του συν. Σιάντου οι παριστάμενοι είπαν αν πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση.

 

Η ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑ

Ο κ. Καφαντάρης είπε ότι για να βρεθεί λύση πρέπει να λυθεί το πρώτο ζήτημα, της αντιβασιλείας και ρώτησε αν σ’ αυτό συμφωνούν οι παριστάμενοι. Ο συν. Σιάντος δήλωσε αμέσως ότι η παράταξη που αντιπροσωπεύει είναι σύμφωνη με την εγκαθίδρυση αντιβασιλείας. Ο Σοφούλης αρνήθηκε να πει τη γνώμη του, γιατί δεν μπορεί να αποφασίζει μόνος. Ο Μάξιμος μετά από πολλές επιφυλάξεις δέχτηκε σαν «αναγκαίον κακόν», τελικά το ζήτημα αυτό έμεινε εκκρεμές.

ΤΟ «ΚΑΤΗΓΟΡΩ» ΤΟΥ κ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗ

Ο Παπανδρέου προσπάθησε έπειτα να δικαιολογήσει την εγκληματική πολιτική του. Ο κ. Καφαντάρης κατηγόρησε με δριμύτατες εκφράσεις τον Παπανδρέου, τον χαρακτήρισε ανάξιο πολιτικό και κυρίως υπεύθυνο για τη δραματική σημερινή κατάσταση και τόνισε ότι για 2.000 πραιτοριανούς της Ορεινής Ταξιαρχίας ματοκύλισε τον τόπο. Υπογράμμισε τελικά ότι τα εκκρεμή ζητήματα θα τα λύσει ο πολιτικός κόσμος της χώρας και όχι οι Αγγλοι. Βασιλεία για την Ελλάδα, είπε, είναι 4η Αυγούστου και φασισμός.

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΚΑΙ Η ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ

Πρέπει να συμπληρώσουμε ότι ο Σοφούλης και ο Παπανδρέου αποχωρήσανε ενώ συνεχιζόταν η συζήτηση. Ο Παπανδρέου όμως ξαναγύρισε στην αίθουσα ύστερα από υπόδειξη των Άγγλων. Ο Πλαστήρας κατηγόρησε το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, γιατί με την «ασήμαντη» δράση τους κατά την Κατοχή γίνανε αιτία καταστροφών στη χώρα.

Ο συν. Σιάντος τον διέκοψε σε ζωηρό τόνο και του τόνισε ότι όταν ο Πλαστήρας παραθέριζε στη Νίκαια, ο Ελληνικός Λαός πολεμούσε τους καταχτητές και η δράση του ΕΛΑΣ έχει αναγνωριστεί από τους Συμμάχους σαν πολύτιμη συμβολή στον κοινό αγώνα.

ΜΙΛΑ Ο ΣΥΝΑΓ. ΣΙΑΝΤΟΣ

Μίλησε κατόπιν ο συν. Σιάντος. Ανέφερε τις θυσίες και υποχωρήσεις που έκαναν το ΕΑΜ και το ΚΚΕ για να εξασφαλιστεί ομαλή δημοκρατική εξέλιξη και σημείωσε ότι τίποτε δεν πραγματοποιήθηκε απ’ όσα είχαν συμφωνηθεί. Ο κρατικός μηχανισμός έμεινε όπως ήταν επί Κατοχής, κανείς δωσίλογος δε δικάστηκε, ζήτησαν να αφοπλιστεί ο ΕΛΑΣ, ενώ νύχτα μέρα μετέφεραν όπλα και εξόπλιζαν την 5η φάλαγγα. Απηύθυνε δριμύτατο κατηγορητήριο εναντίον του Παπανδρέου, που είναι υπεύθυνος όχι μόνο γιατί έβαψε τα χέρια του στο αίμα του ελληνικού λαού, αλλά και γιατί παρέσυρε τους Άγγλους σ’ έναν πόλεμο εναντίον της Ελλάδας. Για τον Παπανδρέου, είπε, δεν μπορεί να γίνεται συζήτηση να συμμετάσχει σε Κυβέρνηση ούτε και σαν απλός υφυπουργός.

Καυτηρίασε την επέμβαση των Άγγλων και τις ωμότητες που διαπράττουν. Εμείς πιστεύουμε, είπε, ότι ο αγώνας μας είναι απόλυτα δίκαιος. Δεν προκαλέσαμε τη σημερινή κατάσταση που είναι πραγματικά άσκημη. Αμυνόμαστε για τα δικαιώματα του λαού. Όμως δε συζητάμε το ζήτημα των ευθυνών. Ούτε σεις μπορείτε να δικάσετε εμάς, ούτε εμείς εσάς. Κριτής είναι ο Λαός. Γι’ αυτό και ζητούμε να γίνουν το ταχύτερο εκλογές.

Νομίζουμε ότι πρέπει να δοθεί λύση στη σημερινή κατάσταση, αρκεί να έχουμε τη διάθεση γι’ αυτό.

Δυο είναι τα σημεία που πρέπει ν’ αποτελέσουν τη βάση της συμφωνίας: Δημοκρατία και Ανεξαρτησία. Η διαλλακτικότητα αυτή δεν πρέπει να νομιστεί αδυναμία. Είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε τον αγώνα για τη Δημοκρατία και την Ανεξαρτησία και έχουμε όλη την Ελλάδα μαζί μας. Σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να υποταχθούμε.

«ΤΑ ΤΡΙΑΝΤΑ ΤΑΓΜΑΤΑ»

Στο τέλος του λόγου του ρώτησε ο Πλαστήρας πώς μπορεί να λυθεί το στρατιωτικό. Ο συν. Σιάντος του υπενθύμισε τη γνωστή θέση μας – γενική αποστράτευση, δημιουργία εθνικού στρατού κλπ. Στο σημείο αυτό ο Πλαστήρας ρώτησε ανήσυχος:

– Και τότε τι θα γίνουν τα 30 τάγματα του που επιστρατεύθηκαν;

Σιάντος: Έχετε 30 τάγματα; Και δεν τα στέλνετε να μας διαλύσετε αντί να στέλνετε Άγγλους;

Τελικά αποφασίστηκε να γίνει σήμερα στις 11 π.μ. ευρύτερη σύσκεψη των κομμάτων. Θα συζητηθούν το ζήτημα της αντιβασιλείας και το όλο πολιτικό ζήτημα και θα παρθούν αποφάσεις.

http://www.politikokafeneio.com/dse/dse8.htm

28.

Σιάντος, Παρτσαλίδης και Σιγανός. Ο τελευταίος αναφέρεται από τον Κ, όχι όμως και από την «Ελεύθερη Ελλάδα».

29.

Η δεύτερη μέρα της διάσκεψης, όπως περιγράφεται από την εφημερίδα «Ελεύθερη Ελλάδα» του ΕΑΜ:

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΣΥΣΚΕΨΗΣ

Χθες το μεσημέρι επαναλήφθηκε η σύσκεψη για τον τερματισμό της σύγκρουσης και τη λύση της πολιτικής κρίσης. Πήραν μέρος υπό την προεδρεία του Αρχιεπισκόπου, οι κ. κ. Καφαντάρης, Σοφούλης, Σοφιανόπουλος, Πλαστήρας, Μάξιμος, Μυλωνάς, Δραγούμης, Κ. Τσαλδάρης, Αλεξανδρής, Στεφανόπουλος, Πέτρος Ράλλης, Σπ. Θεοτόκης, Κανελλόπουλος, Γονατάς και Παπανδρέου. Από το ΕΑΜ πήραν μέρος οι συν. Σιάντος και Παρτσαλίδης. Είχαν οριστεί επίσης οι συναγ. Γεωργαλάς και Γαβριηλίδης, καθώς και ο συναγ. Σβώλος, αλλά δεν μπόρεσαν να μετάσχουν, γιατί οι προσκλήσεις δόθηκαν αργά και οι Αγγλοι δεν ανελάμβαναν την ευθύνη να τους εξασφαλίσουν τη μετάβαση, λόγω των διεξαγομένων εκείνη τη στιγμή επιχειρήσεων.

Όταν πήγαν οι συναγ. Σιάντος και Παρτσαλίδης, αντί για σύσκεψη βρήκαν παρακοινοβούλιο. Όταν ξανάρχισε η σύσκεψη, απάντησε ο κ. Καφαντάρης σε επίθεση που του είχε γίνει για όσα είπε προχθές.

ΜΙΛΑ Ο κ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ

ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ: Δεν είμαι συνήγορος της Αριστεράς. Τα όσα είπα για την Ορεινή Ταξιαρχία, δεν τα είπα για να υποστηρίξω την Αριστερά, αλλά για να καταδείξω, ότι ήταν λάθος να οδηγήσει ο κ. Παπανδρέου στη σύρραξη, χάρη της Ορεινής Ταξιαρχίας. Αν ο κ. Παπανδρέου νόμιζε ότι έπρεπε να οδηγηθούμε σε σύρραξη, θα όφειλε να διαλέξει άλλες αφορμές και όχι το ζήτημα της διατήρησης των 2.000 πραιτοριανών, όταν μάλιστα είχε δεχτεί τη διάλυσή τους και κατόπιν υπαναχώρησε. Ο κ. Παπανδρέου ήρθε στην Αθήνα, αλλά δεν έκρινε αναγκαίο να καλέσει μια σύσκεψη των κομμάτων και να εξηγήσει τι έγινε στην Αίγυπτο. Με εντολή τίνος ήρθε πρωθυπουργός, αυτό δε μας το εξήγησε. Αυτός δεν είναι δημοκρατικός τρόπος διακυβέρνησης. Σήμερα μας φέρνει την παραίτησή του. Δε με ενδιαφέρει τι θα κάνει. Το ζήτημα δε λύνεται με την παραίτηση Παπανδρέου, αλλά με την Αντιβασιλεία.

ΟΠΛΑ ΚΑΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

– ΜΑΚΑΡΙΟΤΑΤΟΣ: Η Αριστερά δήλωσε χτες ότι στη νέα Κυβέρνηση θα καταθέσουν τα όπλα. Μπορεί η Αριστερά να μας πει, τι εννοεί νέα Κυβέρνηση και με ποιους όρους θα καταθέσει τα όπλα;

– ΣΙΑΝΤΟΣ: Εμείς για τα όπλα, δεν έχουμε να σας πούμε τίποτε, προτού λυθούν τα βασικά ζητήματα. Τα όπλα είναι δική μας και των Άγγλων υπόθεση. Το ζήτημα είναι: Ο πολιτικός κόσμος είναι διατεθειμένος να συγκροτήσει Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, ναι ή όχι;

Αν ναι, τότε να συζητήσουμε πάνω σ’ αυτό το ζήτημα. Συμφωνώ με τον κ. Καφαντάρη, ότι πρώτο βήμα για τη λύση του Ελληνικού ζητήματος είναι η Αντιβασιλεία, που θα οδηγήσει στη λύση του Κυβερνητικού ζητήματος. Δεν μπορούμε να παραδώσουμε τα όπλα στη λεγόμενη κυβέρνηση Παπανδρέου, γιατί μαζί της βρισκόμαστε σε εμπόλεμο κατάσταση, εκτός αν νομίζετε, ότι ο Παπανδρέου αποτελεί Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.

– ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Δεν είπα, ότι υπάρχει Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας.

Η ΑΝΤΙΒΑΣΙΛΕΙΑ

– ΠΑΡΤΣΑΛΙΔΗΣ: Χθες τέθηκε για λύση το ζήτημα της Αντιβασιλείας. Βλέπω ότι το ζήτημα αυτό παρακάμπτεται. Είναι κοινή συνείδηση, ότι αν υπήρχε Αντιβασιλεία, μπορούσε να αποφευχθεί η σύγκρουση, γιατί όταν στις 4 του Δεκέμβρη παραιτήθηκε ο Παπανδρέου και προσκλήθηκε ο κ. Σοφούλης, ήρθε δε σε επαφή μαζί του το ΕΑΜ και το ΚΚΕ, θα ήταν δυνατό να σχηματιστεί Κυβέρνηση. Συνεπώς, πρωταρχική προϋπόθεση του τερματισμού της κρίσης είναι η Αντιβασιλεία.

Ο Κανελλόπουλος κάνει εμπαθή επίθεση κατά του ΕΑΜ.

– ΣΙΑΝΤΟΣ: Το καθήκον μας είναι, όχι να συζητάμε, αλλά να βρούμε μια λύση, που θα μας βγάλει από τη σημερινή κατάσταση. Επαναλαμβάνω την άποψη: Πρέπει να γίνει νέα Κυβέρνηση κοινής εμπιστοσύνης στην οποία θα παραδώσει ο στρατός του ΕΛΑΣ.

Μπροστά στην επιμονή των ΕΑΜικών αντιπροσώπων, ο Μακαριότατος ανακοινώνει ότι υπέρ της αντιβασιλείας εκηρύχτηκαν οι: Καφαντάρης, Σοφούλης, Σιάντος, Παρτσαλίδης, Μυλωνάς, Σοφιανόπουλος, Πλαστήρας, Μάξιμος, Γονατάς και Κανελλόπουλος. Για την αναβολή οι Θεοτόκης, Ράλλης, Τσαλδάρης, Στεφανόπουλος και Παπανδρέου. Με την ψηφοφορία αυτή θεωρήθηκε ότι λύθηκε το ζήτημα του θεσμού της Αντιβασιλείας και καλείται ο συν. Σιάντος να εκθέσει τις απόψεις του ΕΑΜ για τον τρόπο συγκρότησης της Κυβέρνησης και το πρόγραμμά της.

ΜΙΛΑ Ο ΣΥΝΑΓ. ΣΙΑΝΤΟΣ

ΣΙΑΝΤΟΣ: Η κυβέρνηση που θα σχηματιστεί, πρέπει να είναι κυβέρνηση πραγματικής εθνικής ενότητας. Το πρόγραμμά της πρέπει να είναι:

1. Τιμωρία των δωσιλόγων. Απαίτηση του λαού είναι να δώσει λόγο όποιος βαρύνεται για προδοτικές πράξεις.

2. Εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού. Όπως είναι συγκροτημένος σήμερα ο κρατικός μηχανισμός, με υπεύθυνους λειτουργούς στυλοβάτες της 4ης Αυγούστου και δωσιλόγους, δεν μπορεί να γίνει διοίκηση Κράτους ελεύθερου και δημοκρατικού.

3. Διάλυση της Χωροφυλακής. Με το Σώμα αυτό ο Μανιαδάκης και οι καταχτητές οργίασαν σε βάρος του λαού. Όσα στοιχεία της Χωροφυλακής είναι υγιή, να παραμείνουν αφού κριθούν από συμβούλιο.

Η Αστυνομία Πόλεων, αφού περάσουν από Συμβούλιο τα στελέχη της, να παραμείνει για την τάξη στην Αθήνα. Στην ύπαιθρο, θα αναλάβει η Εθνοφυλακή. 4. Δημιουργία Εθνικού Στρατού, με την αποστράτευση όλων των εθελοντικών σχηματισμών. Να κληθούν 2 έως 3 ηλικίες. Τα στελέχη του στρατού να περάσουν από Συμβούλια. Ετσι θα φτάσουμε στον τερματισμό της κρίσης. Ως προς τη σύνθεση της Κυβέρνησης, ζητούμε: Πρωθυπουργός, πρόσωπο κοινής εμπιστοσύνης. Ποσοστό συμμετοχής μας: 40 – 50%. Τα υπουργεία Εσωτερικών και Δικαιοσύνης και τα υφυπουργεία Στρατιωτικών και Εξωτερικών. Στο σημείο αυτό εξηγεί με ακαταμάχητα επιχειρήματα, γιατί πρέπει να δοθούν στην Αριστερά τα πιο πάνω υπουργεία.

Τελικά ο Σιάντος πρότεινε να γίνουν το δημοψήφισμα την πρώτη Κυριακή του Φεβρουαρίου και οι εκλογές τον Απρίλη.

ΟΙ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΙ

Οι κ. κ. Π. Ράλλης, Θεοτόκης και Τσαλδάρης, αποχωρούν με τη δήλωση του πρώτου, ότι οι προτάσεις σημαίνουν κομμουνιστικοποίηση του κράτους.

Ο Πλαστήρας δήλωσε, ότι αν γίνουν δεκτές οι προτάσεις θα… φύγει από την Ελλάδα.

ΣΙΑΝΤΟΣ: Αυτό είναι ζήτημα δικό σας. Αλλά νομίζω ότι το κακό δε είναι μεγάλο.

Ο κ. Μάξιμος προτείνει να γίνει συζήτηση για τις προτάσεις, αλλά ο κ. Σοφούλης διαμαρτύρεται. Ο σ. Σιάντος παρακαλεί να διευκρινισθεί, στο τέλος, εάν η σύσκεψη οδηγήται σε ναυάγιο ή όχι. Ο κ. Σοφούλης και ο Μακαριότατος δηλώνουν, ότι η συζήτηση θα επαναληφθεί αφού ανταλλαχθούν οι απόψεις των άλλων κομμάτων επί των προτάσεων της Αριστεράς. Τελικά αποφασίζεται να συνεχιστεί η σύσκεψη σε ημέρα που θα καθοριστεί.

Ο σ. Σιάντος δήλωσε στο Μακαριότατο, ότι αν στη νέα σύσκεψη θα κληθεί και ο Γονατάς, η Αριστερά δεν μπορεί να μετάσχει και αν δεν αποχώρησε και κατά τη σύσκεψη αυτή, αυτό προήλθε από την ειλικρινή επιθυμία της να μη ναυαγήσει η σύσκεψη».

30.

Απ’ ότι φαίνεται, ο εντυπωσιακός αυτός φιλιππικός του Κανελλόπουλου δεν πτόησε ούτε στο ελάχιστο τον Σιάντο, ο οποίος στη συνέχεια διατύπωσε με περισσή αυτοπεποίθηση τους όρους που έθετε ο ΕΛΑΣ για την ειρήνευση και τους οποίους είδαμε ήδη. Εδώ αξίζει να επισημανθεί η παρρησία και η μαχητικότητα του καπνεργάτη Σιάντου σε μια σύσκεψη που συμμετείχε όλος ο αστικός πολιτικός κόσμος της χώρας, ενώ αυτός σήκωσε μόνος το βάρος της εκπροσώπησης του ΕΑΜ, καθώς ο Παρτσαλίδης δεν άνοιξε το στόμα του και οι υπόλοιποι ηγέτες του ΕΑΜ δεν παρέστησαν. Βέβαια, με τον μαξιμαλισμό των προτάσεών του χαντάκωσε οριστικά όποια πιθανότητα συνδιαλλαγής υπήρχε σε εκείνο το χρονικό σημείο και οδήγησε τον ΕΛΑΣ και το ΕΑΜ στην αναπόφευκτη  στρατιωτική και πολιτική συντριβή.

31.

Η αντιπαράθεση του Κ. με τον Σιάντο  είχε και μιαν άλλη πτυχή, τους ομήρους:

Όταν το ζήτημα μπήκε για πρώτη φορά από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλοστη συνδιάσκεψη των κομμάτων στις 28 Δεκεμβρίου 1944 ο Γιώργης Σιάντος, σύμφωνα με τα πρακτικά που δημοσιεύουν οι δεξιές εφημερίδες, απαντά: “Ναι κάνουμε συλλήψεις γιατί θέλουμε να εξασφαλίσουμε τους δικούς μας. Αποτελείτε ένα Κράτος από το Σύνταγμα ως την Ομόνοια και κάνετε και σεις συλλήψεις”.

http://www.sevenart.gr/news-detail.php?catid=15&id=2523

32.

Η κυβέρνηση Πλαστήρα δεν φτούρηξε και ο Κ. συνέχισε να είναι ενεργός πολιτικός και σε κυβερνητικές θέσεις, για πολλά χρόνια. Δυο φορές μάλιστα έγινε πρωθυπουργός (το 1945 και το 1967) αλλά για σύντομο χρονικό διάστημα. Όταν φαινόταν πως πραγματικά «ήρθε η ώρα του», μετά το θάνατο του Παπάγου και μετά την πτώση της χούντας να αναλάβει την πρωθυπουργία, ως ηγέτης της δεξιάς, είδε και τις δυο φορές να τον υποσκελίζει ο ίδιος άνθρωπος, ο Κ. Καραμανλής. Εδώ, μια συνοπτική παρουσίαση της πολιτικής δραστηριότητας του Παναγιώτη Κανελλόπουλου:http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9A%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CF%8C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%82#.CE.A0.CE.BF.CE.BB.CE.B9.CF.84.CE.B9.CE.BA.CE.AE_.CE.B4.CF.81.CE.AC.CF.83.CE.B7_.CE.BC.CE.B5.CF.84.CE.AC_.CF.84.CE.B7.CE.BD_.CE.91.CF.80.CE.B5.CE.BB.CE.B5.CF.85.CE.B8.CE.AD.CF.81.CF.89.CF.83.CE.B7

*

Οι αναρτήσεις της καλύβας για το Δεκέμβρη του 1944

Παπανδρέου και Εμφύλιος

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/02/03/gcw-17/

Η γυναίκα που πέθανε δυο φορές (του Μάνου Ελευθερίου)

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/01/27/gcw-2/

Ποιος ευθύνεται για το Δεκέμβρη του ’44 και τον Εμφύλιο; (Τάκης Λαζαρίδης)

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/02/10/gcw-28/

Ο Διόνυσος (του Μίκη Θεοδωράκη)

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/03/29/gcw-110/

Ο Ζαμπέτας στον Εμφύλιο (της Ιωάννας Κλειάσιου)

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/03/10/gcw-75/

Τα σημάδια του Δεκέμβρη 1944 στην Αθήνα του 2007 (ο σκύλος της Βάλια Κάλντα)

https://panosz.wordpress.com/2009/11/22/civil_war-30/

Ο Γρηγόρης Φαράκος για τον Εμφύλιο στην Κατοχή και το Δεκέμβρη 1944

https://greekcivilwar.wordpress.com/2016/03/17/gcw-85/

Τα Δεκεμβριανά (Χατζηβασιλείου και Σφήκας)https://panosz.wordpress.com/2011/04/07/civil_war-104/

Γιατί έγινε ο Δεκέμβρης του 1944 (Μάνος Ιωαννίδης)

https://panosz.wordpress.com/2011/12/10/civil_war-122/

Η Συμφωνία της Βάρκιζας και το ΚΚΕ

https://panosz.wordpress.com/2014/05/07/civil_war-162/

Δεκέμβρης 1944: Η απόπειρα ανατίναξης του ξενοδοχείου της Μεγάλης Βρεταννίας

https://panosz.wordpress.com/2013/12/26/civil_war-155/

Πηγή: Ο Δεκέμβρης στο ημερολόγιο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου | Η καλύβα ψηλά στο βουνό

Advertisements

15 σκέψεις σχετικά με το “Ο Δεκέμβρης στο ημερολόγιο του Παναγιώτη Κανελλόπουλου ”

  1. «Προξενεί κατάπληξη το γεγονός ότι ο υπεύθυνος πολιτικός κόσμος της χώρας, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό, εκείνο το τραγικό Σαββατοκύριακο περιόρισε τη δραστηριότητά του σε ανούσιες συζητήσεις για αντικατάσταση του Παπανδρέου με τον Σοφούλη!»

    πολλοι φιλοεαμικοι ιστορικοι παραδειγμα λυμπερατος υποστηριζουν οτι η συγκρουση θα ειχε αποφευχθει αν ειχε επιμεινει στην παραιτηση του ο παπανδρεου (την ανακαλεσε μετα απο παρεμβαση του τσορτσιλ) και ειχε αναλαβει την πρωθυπουργια ο σοφουλης που ισως ειχε ερθει σε συννενοηση με το σιαντο. βεβαια ο σοφουλης ειχε αρνηθει να υπογραψει το διαταγμα αποστρατευσης του παπανδρεου γιατι θεωρουσε οτι ειχε κανει πολλες παραχωρησεις στην αριστερα και ειναι μυστηριο πως θα εφτανε σε συμφωνια με το κκε που θα ικανοποιουσε ολες τις πλευρες.

    «Ο κ. Καφαντάρης κατηγόρησε με δριμύτατες εκφράσεις τον Παπανδρέου, τον χαρακτήρισε ανάξιο πολιτικό και κυρίως υπεύθυνο για τη δραματική σημερινή κατάσταση και τόνισε ότι για 2.000 πραιτοριανούς της Ορεινής Ταξιαρχίας ματοκύλισε τον τόπο»

    αν ειχαν απομακρυνθει απο την αθηνα οι ανδρες της ορεινης ταξιαρχιας με αδεια ή ειχαν αποσυρθει στην παρνηθα οπως διεταξε ο οθωναιος και αρνηθηκε να υπακουσει ο τσακαλωτος ο ελας θα εκανε παρελαση και θα ειχε καταλαβει το κεντρο με μεγαλη ευκολια πριν προλαβουν οι αγγλοι να στειλουν ενισχυσεις

    αξιζε να επιμεινει το κκε στην αποστρατευση της ορεινης ταξιαρχιας(ο ορεινος λοχος επαιρνε μερος σε πολεμικες επιχειρησεις στο αιγαιο) αποτελουσαν κινδυνο για τις οποιες ομαλες πολιτικες εξελιξεις 2000 στρατιωτες εστω και πραιτωριανοι κατα το καφανταρη. ή ειχε καμια σημασια η συνθεση του νεου στρατου απο τη στιγμη που θα καλουσαν σε καταταξη νεους οι οποιοι στην πλειοψηφια τους υποτιθεται ηταν φιλικα διακειμενοι προς το εαμ.

    « Ο αντικαταστάτης του, Λεωνίδας Σπαής, ήταν αυτός που υλοποίησε την εισήγηση των Άγγλων για χρησιμοποίηση των κρατούμενων μελών των ΤΑ στη μάχη της Αθήνας. Εξόπλισε και χρησιμοποίησε 12.000 άνδρες των ΤΑ, από τους συνολικά 27.000, σύμφωνα με δική του αφήγηση»

    σιγα μην υπηρχαν 12000 ανδρες των ταγματων ασφαλειας στην αθηνα ο αριθμος που δινει ο σπαης ειναι εντελως φανταστικος. μαλλον ηταν γυρω στους 1200

    «Σιάντος: Έχετε 30 τάγματα; Και δεν τα στέλνετε να μας διαλύσετε αντί να στέλνετε Άγγλους;»

    30 ταγματα ηταν η δυναμη της εθνοφυλακης που σχηματιστηκε την περιοδο των δεκεμβριανων οι αντρες τους ειχαν τις μεγαλυτερες απωλειες τουλαχιστον απο την πλευρα των φιλοκυβερνητικων

    Μου αρέσει!

  2. (Από τα σχόλια της καλύβας)

    Δες τι έγραφε ο Παπανδρέου ένα Δεκέμβριο πριν, δηλαδή στα 1943:

    https://panosz.wordpress.com/2010/09/21/civil_war-80/

    Ακριβώς επειδή ήταν από τους ελάχιστους (ίσως ο μοναδικός) Έλληνες πολιτικούς που είχαν συνολική εποπτεία του θέματος «μεταπολεμικές εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη» και η ανάλυσή του είχε εντυπωσιάσει και ενθουσιάσει τους Άγγλους (γιατί υπήρχε σύμπτωση εκτιμήσεων) τον επέβαλαν ως πρωθυπουργό τον Απρίλιο του ’44, ενώ η πολιτική του απήχηση στην Ελλάδα ήταν αμελητέα και ο βασιλιάς δεν τον ήθελε – ενώ σχεδόν κανένας άλλος πολιτικός δεν τον χώνευε (και του το έδειχναν – πλην του Κανελλόπουλου, που τσίνιξε κι αυτός αλλά το κατάπιε και συνεργάστηκε ειλικρινά και αρμονικά μαζί του).

    Η «νωθρότητα» του Δεκεμβρίου προφανώς δεν έχει να κάνει με πολιτικούς, αλλά με ψυχολογικούς λόγους. Δεν είναι αυτονόητη η ψυχραιμία όταν χιλιάδες κόσμου φωνάζουν «θάνατος στον Παπανδρέου» και είσαι παρών.

    Μου αρέσει!

  3. Γιάννης – 2
    (από την καλύβα)

    Κοιτάζοντας πίσω στην περίοδο 1958 – 1990 (περίπου) στα προβεβλημένα στελέχη της δεξιάς δεν μπορώ να βρώ άλλον με καλύτερη συνολική προσωπικότητα.

    Μία φορά βρέθηκα σε προεκλογική συγκέντρωση στην Ελλάδα, πριν μάλιστα να έχω δικαίωμα ψήφου, και αυτή ήταν του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στην Πλατεία Κλαυθμώνος. Παρ’όλα τα χρόνια που έχουν περάσει ακόμη θυμάμαι την εξαιρετική παρουσία του και τον εκλεπτισμένο πολιτικό του λόγο.
    Βέβαια, πριν απ’αυτόν είχε μιλήσει ο Μανιαδάκης (:-) , και ο Μαρκεζίνης.

    Όπως είπε και ο Αν. ο Αθ. πιό πάνω, γι’αυτούς που τον κατηγορούν γιά αυτά που είπε για την Μακρόνησο υπάρχουν εκείνοι που για πολλά χρόνια τον κατηγορούσαν με πάθος ότι συγκάλυψε τα εγκλήματα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ, και ειδικά του Βελουχιώτη, στην Πελοπόννησο. Ειδικότερα, ότι απέφυγε να επισκεφθεί τον Μελιγαλά και τους Γαργαλιάνους που χιλιάδες είχαν σφαγεί λίγες ημέρες πριν την άφιξή του στην Καλαμάτα και αντ’αυτού κυκλοφορούσε παρέα με τον Κλάρα από την Καλαμάτα στην Τρίπολη, και από εκεί μετά τη διευθέτηση με τον Παπαδόγκωνα πήγε στην Πάτρα και έβγαζε ομιλίες μαζί του, αντί να μεταβεί στον Μυστρά και να διευθετήσει και εκεί την κατάσταση που κατέληξε σε σφαγή.

    Αναγνωρίζοντας το σφάλμα του αργότερα, προσπαθούσε να δικαιολογήσει τους επαίνους προς τον Κλάρα και την συγκάλυψη των εγκλημάτων εξ ανάγκης επειδή φοβόταν την αντίδραση του Κλάρα και του ΕΛΑΣ αν τους δημοσιοποιούσε τα εγκλήματά τους.

    Είναι μια δικαιολογία την οποία πολλοί δεν δέχτηκαν ποτέ. Γι’ αυτό αμφιβάλλω αν πέρασε ποτέ πια από την Μεσσηνία. Μπορεί να είχε τις ίδιες βίαιες αντιδράσεις που είχε ο Παπανδρέου το 1956, όταν για πρώτη φορά δοκίμασε να περιοδεύσει στην Τριφυλία και αποδοκιμαζόταν άγρια σε κάθε του σταθμό.

    Μου αρέσει!

  4. Παναγιώτης Κανελλόπουλος: αγνοούσα…
    από μια συζήτηση με τον Λευτέρη Παπαδόπουλο

    Από τότε που ένιωσα τον εαυτό μου, είχα συνδέσει το όνομά του με τη Δεξιά. Υπήρξε και εποχή που τον τοποθετούσα στην ακραία Δεξιά. Την αντικομουνιστική και μόνο. Και βέβαια, ρόλο σ’ αυτό είχε παίξει η δήλωση που του αποδίδεται για τη Μακρόνησο – το νέο Παρθενώνα.

    Το 1949, εξομολογείται, που ανέλαβα το Υπουργείο Στρατιωτικών, αγνοούσα την ύπαρξη της Μακρονήσου. Και σίγουρα αγνοούσα τα βασανιστήρια που είχαν γίνει εκεί. Φαίνεται πως μια νύχτα συνέβησαν φοβερά πράγματα. Εξ ου και το ποίημα του Ρίτσου για τους κουλούς, τους κουτσούς και τους νεκρούς… Το σίγουρο είναι πως έπρεπε, τότε, να λειτουργήσει ένα στρατόπεδο, ειδικά για αριστερούς που δεν ήθελαν να πολεμήσουν εναντίον των συντρόφων τους. Στρατιώτες ήσαν και όφειλαν να υπηρετήσουν. Άλλο όμως στρατόπεδο και άλλο τόπος βασανιστηρίων. Φαίνεται πως μερικοί θα προκαλούσαν. Και φαίνεται, επίσης, πως μερικοί από την άλλη μεριά, σαν τον Ιωαννίδη, θα βασάνιζαν χωρίς λόγο. Όλα αυτά τα έμαθα πολύ αργότερα. Ύστερα από δεκαπέντε χρόνια… Πάντως, τώρα που με ξαναρωτάτε, δεν θυμάμαι να είπα ποτέ τη φράση που μου αποδίδουν. Θυμάμαι, αντίθετα, ότι, όταν ένας στρατηγός έκανε εκτεταμένες προληπτικές συλλήψεις στην Πελοπόννησο κι έστειλε τους συλληφθέντες στη Μακρόνησο, πήγα ο ίδιος στο νησί, τους μίλησα, διέταξα να απολυθούν και έβαλα και την μπάντα της Μεραρχίας να παιανίζει στον Ισθμό καθώς περνούσαν.
    (…)

    Βασιλόφρονας ως το 1923 και έκτοτε αντιβασιλικός, ακαδημαϊκός από το 1959, δύο φορές πρωθυπουργός και αναρίθμητες υπουργός, ιδρυτής του Εθνικού Ενωτικού Κόμματος και της ΠΕΑΝ στην Κατοχή, έχει τόσα να πει και δεν ξέρεις τι να πρωτοκρατήσεις στο σημειωματάριό σου – τα πάντα είναι εξόχως ενδιαφέροντα.

    Η πρώτη αντιβασιλική μου εκδήλωση έγινε το 1935 με δύο άρθρα που έγραψα στην Ακρόπολη. Έβλεπα τότε ότι επίκειται να επιστρέψει ο βασιλιάς με πραξικόπημα, μετά το κίνημα, και αντέδρασα. Όπως και το 1943, που ήρθαν και με βρήκαν στο Κάιρο ο Καρτάλης, ο Ρούσσος, ο Τζήμας και ο Τσιριμώκος για την υπογραφή πρωτοκόλλου περί μη επιστροφής του βασιλιά στην Ελλάδα, χωρίς δημοψήφισμα. Και το υπέγραψα. Αλλά παρενέβησαν οι Άγγλοι, ο Τσώρτσιλ, και το πρωτόκολλο δεν τηρήθηκε. Αν είχε τηρηθεί, ίσως να μην είχε συμβεί η τραγωδία του Εμφυλίου πολέμου…

    απόσπασμα από συνέντευξη που έδωσε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος στον Λευτέρη Παπαδόπουλο, εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 18/4/1981

    Μου αρέσει!

  5. Όπως και το 1943, που ήρθαν και με βρήκαν στο Κάιρο ο Καρτάλης, ο Ρούσσος, ο Τζήμας και ο Τσιριμώκος για την υπογραφή πρωτοκόλλου περί μη επιστροφής του βασιλιά στην Ελλάδα, χωρίς δημοψήφισμα. Και το υπέγραψα. Αλλά παρενέβησαν οι Άγγλοι, ο Τσώρτσιλ, και το πρωτόκολλο δεν τηρήθηκε. Αν είχε τηρηθεί, ίσως να μην είχε συμβεί η τραγωδία του Εμφυλίου πολέμου…

    Ίσως. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα, σχετικά με τις αιτίες και τις πιθανότητες αποτροπής του εμφυλίου.

    Το θέμα όμως είναι ότι ούτε ο Κανελλόπουλος, ούτε κανένας άλλος από τους αντιβασιλικούς Έλληνες πολιτικούς επέμειναν σθεναρά στο θέμα του βασιλιά. Ούτε και σε οποιαδήποτε άλλη επιλογή των Άγγλων αντέδρασαν, εδώ που τα λέμε. Από το ημερολόγιο του Κανελλόπουλου φανερώνεται ένας τέτοιος θαυμασμός για τον Τσώρτσιλ (σχεδόν δέος) που κάτι τέτοιο του φαινόταν απλά αδιανόητο. Ωστόσο προσπαθούσε επίμονα (δια της πειθούς) να διορθώσει θέσεις της Αγγλικής πολιτικής, που ζημίωναν τα συμφέροντα της χώρας, πχ στο θέμα της Αλβανίας, στο θέμα των Δωδεκανήσων και της Τουρκίας κλπ. Ήταν μαχητικός, αλλά «δεδομένος» για τους Άγγλους.

    Σημειωτέον, ότι ο Κ. έχασε πολλούς πόντους (και την ισχυρή πιθανότητα να διαδεχτεί αυτός τον Τσουδερό και όχι ο Βενιζέλος και μετά ο Παπανδρέου) γιατί είχε την ατυχία να σκάσει στα χέρια του (ήταν αντιπρόεδρος και υπουργός Στρατιωτικών) η πρώτη εξέγερση του ΕΑΜ στη Μέση Ανατολή, την οποία δεν μπόρεσε ούτε να προβλέψει, ούτε να χειριστεί αποτελεσματικά.

    Όχι ότι κάποιος άλλος από τους τότε διαθέσιμους πολιτικούς θα τα κατάφερνε καλύτερα – άλλωστε η δεύτερη ανταρσία, με τον Κ. εκτός κυβέρνησης, ήταν πολύ χειρότερη και περιέλαβε και το ναυτικό.

    Μου αρέσει!

  6. (δικό μου, από την καλύβα)

    Ο Κανελλόπουλος είναι ίσως ο καλύτερος απ’ όλους, αλλά δεν ξεφεύγει απ’ αυτό το πλαίσιο. Και απόδειξη είναι, πως δεν δίνει μια τελική απάντηση στο ερώτημα του Καφαντάρη (ο οποίος κατά τη γνώμη μου κινήθηκε μάλλον από ιδιοτέλεια παρά από οξυδέρκεια) αν άξιζε να γίνει εμφύλιος πόλεμος για την Ορεινή Ταξιαρχία. Άξιζε;

    Το ερώτημα, για την Ορεινή Ταξιαρχία, είναι μάλλον παραπλανητικό. Η ουσία βρίσκεται στην επανίδρυση του κράτους σε ισότιμη βάση, κάτι που σήμαινε πραγματική ανατροπή των πάντων – και το οποίο όντως ήταν αιτία εμφυλίου στα πλαίσια των γεωπολιτικών ρυθμίσεων που είχαν ήδη γίνει ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις της εποχής, σε συνδυασμό με την εκρηκτική κατάσταση που ειχε δημιουργήσει ο κατοχικός εμφύλιος (ο οποίος υπήρξε η ρίζα του κακού).

    Για την αποφυγή του Εμφυλίου μετά την απελευθέρωση υπήρχαν δυο προϋποθέσεις:
    – γενική αμνηστία (στους πάντες, εκτός από τους κορυφαίους εγκληματίες – συνεργάτες των Γερμανών) και
    – συμφωνημένη άμεση μετατροπή των ΕΛΑΣ / ΕΔΕΣ σε Πολιτοφυλακή, υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης (στη οποία συμμετείχε το ΕΑΜ).

    Αυτά όμως δεν μπορούσαν να γίνουν δεκτά τότε – ακόμα και τώρα δεν χωράνε στα κεφάλια μας, κι ας το συζητάμε δεκαετίες μετά.

    Μου αρέσει!

  7. Οι δύο Αθήνες του 1944
    Από τις πρώτες ήδη μέρες της απελευθέρωσης από τους Γερμανούς, οι δρόμοι της πρωτεύουσας μετατράπηκαν σε θέατρο μιας οφθαλμοφανούς ταξικής πόλωσης με πολιτικό πρόσημο, που ακόμη δεν έχει μελετηθεί από τους ιστορικούς ερευνητές.

    ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ Από τις πρώτες ήδη μέρες της απελευθέρωσης από τους Γερμανούς, οι δρόμοι της πρωτεύουσας μετατράπηκαν σε θέατρο μιας οφθαλμοφανούς ταξικής πόλωσης με πολιτικό πρόσημο, που ακόμη δεν έχει μελετηθεί από τους ιστορικούς ερευνητές

    Του Τάσου Κωστόπουλου

    Πρώτη και τελευταία ένοπλη εξέγερση της νεοελληνικής Ιστορίας στον αστικό χώρο του αθηναϊκού λεκανοπεδίου, τα Δεκεμβριανά του 1944 έχουν ελάχιστα (και, κυρίως, εξαιρετικά άνισα) μελετηθεί μέχρι σήμερα από τους ιστορικούς ερευνητές. Ενδελεχής κι αρκετά ικανοποιητική υπήρξε η ενασχόληση με τις στρατηγικές επιλογές και τις τακτικές κινήσεις των δύο από τους τρεις βασικούς παράγοντες της αναμέτρησης: της βρετανικής κυβέρνησης και της ηγεσίας του ΕΑΜικού και κομμουνιστικού κινήματος. Λιγότερο έχει φωτιστεί ο ρόλος του τρίτου παίκτη – της εγχώριας πολιτικοστρατιωτικής Δεξιάς και των καθοδηγητικών επιτελείων του «βαθέος κράτους», οι σχεδιασμοί των οποίων θα μας απασχολήσουν αναλυτικά στον «Ιό» του ερχόμενου Σαββάτου.

    Αυτό που πάνω απ’ όλα έχει μείνει στη σκιά είναι ωστόσο η μαζική διάσταση των γεγονότων: ο ρόλος, οι επιδιώξεις και η στάση των χιλιάδων εκείνων ανδρών και γυναικών που πήραν ενεργά μέρος στην εξέγερση από την πλευρά του ΕΑΜ ή έσπευσαν να υπερασπιστούν με το όπλο στο χέρι το πολιορκημένο -και τελικά νικηφόρο- καθεστώς της «Σκομπίας», προσδίδοντας στην όλη αναμέτρηση τα χαρακτηριστικά ενός αδυσώπητου εμφύλιου πολέμου. Η σιωπή αυτή δεν είναι καθόλου δυσερμήνευτη. Για τη μεν Δεξιά, στις «συμφιλιωτικές» ιδίως εκδοχές της του «μεσαίου χώρου», η παραδοχή του κοινωνικού χαρακτήρα των Δεκεμβριανών του 1944 είναι φυσικά ανεπιθύμητη, καθώς ο πολιτικός λόγος της εξ ορισμού συγκαλύπτει κι ελαχιστοποιεί τις ταξικές αντιθέσεις στο όνομα μιας ποικιλόμορφης «εθνικής ενότητας».

    Εθνοενωτική λύση

    Εξίσου ανεπιθύμητη υπήρξε όμως αυτή η πτυχή και στη μεταπολιτευτική Αριστερά, καθώς υπενθύμιζε όχι μόνο την (ανεπίκαιρη πλέον) ακρότατη μορφή ταξικής πάλης αλλά και τον αρνητικό, σε τελική ανάλυση, πολιτικοστρατιωτικό συσχετισμό δυνάμεων: ακόμη κι ο λαϊκός στρατός που είχε σφυρηλατηθεί στην πάλη με τους Γερμανοϊταλούς στάθηκε αδύνατο να κερδίσει τελικά την ένοπλη αντιπαράθεση με τον αγγλικό ιμπεριαλισμό και την ντόπια αντίδραση. Η καταφυγή σ’ ένα ερμηνευτικό σχήμα που μεταμφίεσε την κοινωνική επανάσταση σε απλή προέκταση του αντιστασιακού αγώνα της Κατοχής, υπερτονίζοντας τις μακιαβελικές προθέσεις του Τσόρτσιλ κι υποβαθμίζοντας τη δυναμική (και τη σχετική αυτονομία) της ντόπιας Δεξιάς, αποτέλεσε έτσι μια βολική, εθνοενωτική λύση. Η κοινωνική αυτή διάσταση υπήρξε ωστόσο καθοριστική για τη μετατροπή του κεντρικά σχεδιασμένου δυναμικού εγχειρήματος του ΚΚΕ (που απέβλεπε στην απλή απόκρουση των σχεδίων Δεξιάς και Βρετανών για μονομερή αποστράτευση του ΕΛΑΣ και πολιτική περιθωριοποίηση της Αριστεράς) σε μια ανεξέλεγκτη έκρηξη που απελευθέρωσε τις συσσωρευμένες εντάσεις τεσσάρων χρόνων ξένης κατοχής και βίαιης αναδιανομής του πλούτου, δίνοντας ταυτόχρονα έκφραση σε οξύτατες αντιθέσεις που πήγαζαν από την προηγούμενη, ειρηνική περίοδο. Από τις πρώτες ήδη μέρες της απελευθέρωσης, οι δρόμοι της πρωτεύουσας μετατράπηκαν σε θέατρο μιας οφθαλμοφανούς ταξικής πόλωσης με πολιτικό πρόσημο: από τη μια, το τμήμα εκείνο της «παλιάς Αθήνας» που είχε καταφέρει να διατηρήσει (ή και να αναβαθμίσει) την προπολεμική θέση του στα ανώτερα κλιμάκια της κοινωνικής πυραμίδας, τρομοκρατημένο από τη διάχυτη πληβειακή απειλή συσπειρωνόταν στις «εθνικές οργανώσεις» της Δεξιάς· απέναντί τους, ένα καθόλου ευκαταφρόνητο κομμάτι των παλιών μικροαστικών στρωμάτων του κέντρου, κυρίως όμως οι εργατικές μάζες των απόκληρων προσφυγικών συνοικισμών της περιμέτρου, οι άνθρωποι δηλαδή που κατεξοχήν είχαν πληγεί από τη μεγάλη πείνα του 1941-42, την απελευθέρωση των απολύσεων του 1944 και τα πολύνεκρα γερμανικά μπλόκα του καλοκαιριού. «Το Κολωνάκι και οι άλλοι», όπως συνόψισε την αντίθεση ένας -άκρως αντικομμουνιστής κατά τα άλλα- Αγγλος συγγραφέας της εποχής (Richard Capell, «Simiomata», Λονδίνο 1945).

    Ασυγκράτητο λαϊκό κύμα

    «Στον αέρα υπάρχει Ρωσική Επανάσταση, μα και Γαλλική Επανάσταση και Κομμούνα του Παρισιού και απελευθερωτικός εθνικός πόλεμος και ποιος ξέρει τι άλλα θολά στοιχεία που δεν τα ξεχωρίζουμε ακόμα», σημείωνε χαρακτηριστικά στο ημερολόγιό του στις 14 Οκτωβρίου 1944 ένας από τους πιο διεισδυτικούς παρατηρητές των ημερών από την πλευρά του αστικού κόσμου. «Νοιώθουμε ένα μεγάλο και ασυγκράτητο λαϊκό κύμα που μας σηκώνει και μας παίρνει. Τι ακριβώς θέλει αυτή η μάζα βέβαια κανείς δεν το ξέρει, ούτε τα πιο συνειδητά μέλη της. Δεν είναι το βιομηχανικό προλεταριάτο των μεγάλων ευρωπαϊκών κέντρων με τις συγκεκριμένες οικονομικοκοινωνικές επιδιώξεις του επιστημονικού σοσιαλισμού. Εδώ έχουμε να κάνουμε με δυνάμεις αλόγιστες. […] Ο λαός βρήκε μια λέξη και την πιπιλίζει ολοένα: «Λαοκρατία». […] Ο λαός ν’ ανέβει, ο λαός να γίνει αφέντης, να πάψουν οι κακοί ν’ αδικούν το λαό –αυτό είναι το γενικό αίτημα. Μα συνάμα ο λαός βρίσκει και το Κ.Κ. που το εγκολπώνεται και το αγαπά, όχι για την κοσμοθεωρία του, που δεν την καταλαβαίνει, ούτε για το πρόγραμμά του, που είναι σήμερα ελαστικό και αμφίβολο σαν τα προγράμματα των αστικών κομμάτων, μα γιατί το νιώθει το Κ.Κ. δικό του, το βλέπει πάντα κοντά του, το ακούει να μιλά τη γλώσσα του, αισθάνεται μαζί του βαθιά ψυχική συγγένεια. Του παραδίδεται λοιπόν μ’ εμπιστοσύνη τυφλή, έτσι που μας ξεσκεπάζεται ξαφνικά, σε τούτη την απότομη στροφή της ιστορίας, μια πρωτεύουσα κόκκινη» (Γιώργος Θεοτοκάς, «Τετράδια Ημερολογίου 1939-1953», Αθήνα 1980, σ. 510-1). Η περιγραφή του ίδιου παρατηρητή για τις διαδοχικές διαδηλώσεις των ημερών της απελευθέρωσης είναι αποκαλυπτική γι’ αυτά τα κοινωνικά μέτωπα: διάχυτη ευφορία με πρωταγωνιστή την ΕΑΜική νεολαία στις 12 Οκτωβρίου, συντεταγμένες διαδηλώσεις των ΕΑΜικών και κομμουνιστικών οργανώσεων του κέντρου στις 13, ανθρωποθάλασσα των προσφυγικών συνοικισμών στις 14, αντεπίθεση των δεξιών οργανώσεων με τη δική τους κάθοδο στο πεζοδρόμιο στις 15. «Η σημερινή διαδήλωση ήταν σαφώς πιο καλοντυμένη και ευπαρουσίαστη από τη χθεσινή και περιείχε αρκετές κομψές γυναίκες», σημειώνει γι’ αυτή την τελευταία. «Είναι η πρώτη φορά αυτές τις μέρες που ένιωσα στην Ελλάδα τόσο έντονα, τόσο ξεκάθαρα κι απόλυτα τον κοινωνικό διχασμό, την ατμόσφαιρα του ταξικού πολέμου. Αυτή είναι πια στο εξής η «ελληνική πραγματικότητα»» (σ. 513). Στο πλήθος των νικητών (ή «μη χαμένων») της προηγούμενης περιόδου συμπεριλαμβάνονταν λογικά κι εκείνοι οι προνομιούχοι που, όπως σημειώνει αυτοκριτικά στα δικά της απομνημονεύματα η Μελίνα Μερκούρη, είχαν βιώσει την Κατοχή σαν ένα ατέλειωτο πάρτι, έχοντας αποφασίσει «να ζήσουν κάθε μέρα μέχρι τέλους και να στείλουν στο διάβολο όλα τα άλλα, μαζί με τα ιδανικά και τις ελπίδες για απελευθέρωση» («Γεννήθηκα Ελληνίδα», Αθήνα 1994, σ. 67-8).

    Η κοινωνική αυτή πόλωση εξηγεί σε μεγάλο βαθμό και την επαναστατική, «κόκκινη βία» του Δεκέμβρη, βία που εκφράστηκε με ομαδικές εκτελέσεις, όχι μόνο μελών των σωμάτων ασφαλείας ή δωσιλόγων, αλλά κι ενός αριθμού από τους περίπου 8.000 αστούς που αιχμαλωτίστηκαν από τον ΕΛΑΣ ως όμηροι, σε αντιστάθμισμα των περίπου 15.000 άοπλων ΕΑΜιτών που είχαν αιχμαλωτίσει οι Βρετανοί. Οι κυβερνητικές ιατροδικαστικές αρχές, με επικεφαλής τον διαβόητο Καψάσκη, κατέγραψαν επίσημα έναν αριθμό 961 «εκτελεσθέντων» από τον ΕΛΑΣ και την ΟΠΛΑ στην Αθήνα κι άλλων 391 στον Πειραιά – συνολικά 1.352 θύματα, εκ των οποίων 1.141 άντρες, 210 γυναίκες κι 1 παιδί. Σε περίπου 2.000 υπολογίζονται οι εκτελέσεις πολιτών από τις κυβερνητικές δυνάμεις και τους συμμάχους τους, ενώ απροσδιόριστος (αλλά οπωσδήποτε μεγάλος) υπήρξε ο αριθμός των θυμάτων μεταξύ των αμάχων από τις πυκνές επιδρομές της αγγλικής αεροπορίας. Μια άλλη πτυχή της επαναστατικής βίας θα πάρει τη μορφή της συστηματικής κατεδάφισης κατοικιών του κέντρου, για την κατασκευή οδοφραγμάτων αλλά και ως αντίποινα σε βάρος των ιδιοκτητών τους.

    Σχολιάζοντας αυτή την τελευταία πρακτική, ο Θεοτοκάς θα επισημάνει μια ειδική πτυχή της εμφύλιας βίας των Δεκεμβριανών, που κατά κανόνα παρακάμπτουν οι μεταγενέστερες αφηγήσεις: «Ολοένα περισσότερο έχει κανείς την εντύπωση ότι η επανάσταση αυτή είναι, στην Αθήνα τουλάχιστο, επανάσταση των προσφύγων εναντίον των γηγενών», σημειώνει στις 21 Δεκεμβρίου. «Η προσφυγική μάζα δε συγχωρεί τη μειονεκτική κοινωνική θέση στην οποία έζησε αυτά τα είκοσι χρόνια. […] Η γηγενής μάζα παρακολουθεί το κίνημα βουβή, πεισματωμένη, γεμάτη μνησικακία. Κι αυτή δεν έχει διάθεση να συγχωρέσει» (σ. 545-6).
    http://www.efsyn.gr/?p=156348

    Μου αρέσει!

  8. Ο Γιώργος Σεφέρης και ο Δεκέμβρης του 1944

    http://www.toportal.gr/?i=toportal.el.politikh&id=1345

    *

    Δεκεμβριανά X

    Τα χιόνια του Δεκέμβρη παραμονεύουν πάντα

    Ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα του Μένη Κουμανταρέα

    http://sfrang2.blogspot.gr/2008/01/x-1.html

    *
    sodoma&gomora

    …μιάς και αναφέρθηκε ο Θεοτοκάς

    3 Δεκεμβρίου.
    Εκτροχιαστήκαμε. Κουτή τακτική της δεξιάς, που, με την εμπάθειά της, εμπόδισε, όσο ήτανε στο χέρι της, την πολιτική του κατευνασμού να επιτύχει, δηλητηριάζοντας ολοένα την ατμόσφαιρα με την προκλητικότητά της. (…) Κουτή τακτική της αριστεράς που, την τελευταία στιγμή, έσπρωξε τα πράματα στα άκρα, χωρίς να είναι τούτο αληθινά αναπόφευκτο. (…) Κουτή, λέω, εξόν αν η αριστερά υπακούει σ’ εντολές απ’ έξω, που αποβλέπουν στην εφαρμογή μυστικών διεθνών σχεδίων. Και τούτο βέβαια θα ήτανε το χειρότερο ενδεχόμενο, το πιο επικίνδυνο για την εθνική μας ύπαρξη. Υπερβολική αδιαλλαξία των Άγγλων που εκδηλώθηκε και με πράξεις και με λόγια και που με ξενίζει βαθιά. (…) Όλοι αυτοί οι παράγοντες μας οδήγησαν στο ξέσπασμα της πολιτικής κρίσης και στα σημερινά θλιβερά γεγονότα. Η Κυβέρνηση απαγόρευσε το συλλαλητήριο που είχε καλέσει το ΕΑΜ για σήμερα. Το ΕΑΜ περιφρόνησε τη διαταγή κι η αστυνομία πυροβόλησε τους διαδηλωτές στο Σύνταγμα και σποραδικά στη λεωφόρο Κηφισίας. (…) Το ηλεκτρικό δε λειτουργεί, ούτε το τηλέφωνο. Για αύριο αναγγέλεται γενική απεργία. Το απόγευμα είδα νέους που τοιχοκολλούσαν εαμικές προκηρύξεις τραγουδώντας: “Τα όπλα δεν τα δίνουμε!” Ένας λαϊκός τύπος, που τους συνόδευε, εξηγούσε στους διαβάτες: “Μόνοι μας τα πήραμε! Γιατί να τα δώσουμε;”

    ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ

    Μου αρέσει!

  9. Ζαλοκώστας και Μαρκεζίνης το Δεκέμβρη του ’44.

    Του Ιού

    http://www.efsyn.gr/?p=157291

    Πολύτιμο υλικό, αμφιλεγόμενες ερμηνείες…

    *

    Ο ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΡΑ ΔΕΞΙΑ
    Οι εθνικόφρονες «χειρουργοί» του 1944
    Τριάντα χρόνια πριν από τη σφαγή του Πολυτεχνείου, ο Σπύρος Μαρκεζίνης είχε καθοδηγήσει το κατρακύλισμα της χώρας στον εμφύλιο πόλεμο.

    Τριάντα χρόνια πριν από τη σφαγή του Πολυτεχνείου, ο Σπύρος Μαρκεζίνης είχε καθοδηγήσει το κατρακύλισμα της χώρας στον εμφύλιο πόλεμο

    Για τον Δεκέμβρη του 1944 έχουν γραφτεί πολλά. Μέχρι σήμερα, η σοβαρή ελληνική και ξένη ιστοριογραφία επικέντρωσε ωστόσο το ενδιαφέρον της σε δύο κυρίως ζητήματα: την προσχεδιασμένη δρομολόγηση της σύγκρουσης από τη βρετανική κυβέρνηση και την αντιφατική διολίσθηση της ηγεσίας του ΚΚΕ σε μια μετωπική αναμέτρηση που η ίδια δεν πίστευε.

    Η βρετανική στρατηγική έχει τεκμηριωθεί με βάση τα Αρχεία του Φόρεϊν Οφις, ήδη από τη δεκαετία του 1970, με γνωστότερο τεκμήριο την περίφημη επιστολή Τσόρτσιλ προς Ιντεν (7/11/1944): «Αφού έχουμε πληρώσει στη Ρωσία το τίμημα για να έχουμε ελευθερία δράσεως στην Ελλάδα, δεν πρέπει να διστάσουμε να χρησιμοποιήσουμε βρετανικές δυνάμεις για να υποστηρίξουμε τη βασιλική ελληνική κυβέρνηση Παπανδρέου. […] Περιμένω ανοιχτή σύγκρουση με το ΕΑΜ και δεν πρέπει να τη φοβόμαστε, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουμε επιλέξει προσεκτικά το έδαφος».

    Στη δεύτερη περίπτωση, η ιστορική έρευνα έχει τεκμηριώσει πως η ηγεσία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ αποφάσισε το καλοκαίρι του 1944 να μην καταλάβει την εξουσία κατά την αποχώρηση των Γερμανών, όπως είχε τη δυνατότητα, αλλά να μετάσχει στην κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» του Παπανδρέου, ποντάροντας στην προνομιακή θέση που θα της εξασφάλιζαν σε μια δημοκρατική τάξη πραγμάτων η μαζικότητα του ΕΑΜ και το ηθικό πλεονέκτημα των αντιστασιακών περγαμηνών της.

    Η κατάσταση όμως «δυαδικής εξουσίας» που δημιουργήθηκε de facto μετά την Απελευθέρωση, η ώσμωση της φιλοαγγλικής Δεξιάς με τη δωσίλογη Ακροδεξιά και το ορατό ενδεχόμενο μιας δικτατορικής εκτροπής την έκαναν απρόθυμη να παραδώσει τα όπλα δίχως στοιχειώδεις δικλίδες ασφαλείας. Μπροστά στην επιμονή της κυβέρνησης και των Αγγλων να αποστρατεύσουν τον ΕΛΑΣ διατηρώντας την αμιγώς φιλοβασιλική «3η Ορεινή Ταξιαρχία» του Τσακαλώτου, το ΕΑΜ επιχείρησε τον Δεκέμβρη του ’44 μια πολιτικοστρατιωτική επίδειξη δύναμης (γενική απεργία, μαζικές διαδηλώσεις, εκκαθάριση της ημιδωσιλογικής «Χ», αφοπλισμό των αστυνομικών τμημάτων), σε αναζήτηση ενός φερέγγυου διακανονισμού. Η στρατηγική αυτή επιδίωξη εξηγεί τόσο τη σταδιακή κλιμάκωση των επιχειρήσεων του ΕΛΑΣ όσο και τις αλλεπάλληλες συμβιβαστικές προτάσεις που η ΕΑΜική ηγεσία εξακολούθησε να στέλνει στους Βρετανούς κατά τη διάρκεια των μαχών. Το όλο σχέδιο ναυάγησε βέβαια παταγωδώς, με κατάληξη τη στρατιωτική συντριβή της «ανταρσίας» και την παράδοση των όπλων με τη Συμφωνία της Βάρκιζας (12/2/1945).

    Αυτό που έχει πολύ λιγότερο φωτιστεί είναι οι επιλογές και οι χειρισμοί του τρίτου παίκτη: της ντόπιας Δεξιάς και των καθοδηγητικών επιτελείων του «βαθέος κράτους» που, παρά τη συμμαχία τους με τους Βρετανούς, διατηρούν μια αξιοσημείωτη πολιτική κι επιχειρησιακή αυτονομία. Η παράλειψη αυτή οφείλεται σε δυο λόγους, έναν «τεχνικό» κι έναν καθαρά πολιτικό. Ο πρώτος αφορά την προσβασιμότητα των πηγών, καθώς τα προσωπικά αρχεία των εν λόγω παραγόντων παραμένουν κλειστά ή άνοιξαν πολύ αργότερα απ’ ό,τι τα αγγλικά διπλωματικά αρχεία ή το αρχείο του ΚΚΕ που φυλάσσεται σήμερα στα ΑΣΚΙ. Ο δεύτερος -και σημαντικότερος- αντανακλά τη συγκυρία στην οποία πραγματοποιήθηκε ο κύριος όγκος των σχετικών μελετών (δεκαετίες 1970-1980), εποχή «εθνικής συμφιλίωσης» και γενικευμένης δυσφορίας για τη μεταπολεμική αντιμετώπιση της χώρας από τους ΝΑΤΟϊκούς συμμάχους. Η πάνδημη επικέντρωση στον μακιαβελισμό του Τσόρτσιλ αποδείχθηκε έτσι εξαιρετικά λειτουργική για τη διαμόρφωση μιας λίγο-πολύ ενιαίας αφήγησης, που οδήγησε στην καθολική αναγνώριση της ΕΑΜικής Αντίστασης, αποσιωπώντας ταυτόχρονα τις κοινωνικές αντιθέσεις που εκφράστηκαν εκρηκτικά τον «κόκκινο Δεκέμβρη».

    Το επιτελείο του «βαθέος κράτους»

    Στην πραγματικότητα, η φιλοβασιλική Δεξιά κι η μεγαλοαστική τάξη της Αθήνας διέθεταν ήδη από τα τέλη του 1942 ένα αυτοτελές καθοδηγητικό κέντρο, με σκοπό την καταπολέμηση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και τη δρομολόγηση μιας μεταπολεμικής τάξης ευνοϊκής για τα συμφέροντά τους, με εγγυητή τη μοναρχία. Επιτελικά στελέχη και συντονιστές του δικτύου υπήρξαν ο Χρήστος Ζαλοκώστας και ο Σπύρος Μαρκεζίνης, παιδικοί φίλοι και μέλη της οργάνωσης «Εθνική Δράσις». Ο πρώτος ήταν βιομήχανος του Πειραιά με λογοτεχνικές φιλοδοξίες, ο δεύτερος νομικός σύμβουλος του βασιλιά Γεωργίου Β΄. Τη χρηματοδότηση του εγχειρήματος από τους ντόπιους καπιταλιστές ανέλαβε στις 15.1.1943 μια «Οικονομική Επιτροπή» με επικεφαλής τον Αντώνη Μπενάκη.

    Στο αυτοβιογραφικό πόνημα που εξέδωσε το 1949, ο Ζαλοκώστας είναι σαφέστατος για την ταξική οπτική που επικαθόρισε αυτή τη δραστηριότητα: «Μια τάξις είναι τόσο πιο δυνατή, όχι όσο περισσότερους οπαδούς έχει, παρά όσο πιο φανατικούς. Η μονολιθικότητα στις ιδέες μετράει την αξία. […] Οι αναρχικοί ας όψωνται για ό,τι συμβεί» («Το χρονικό της σκλαβιάς», Αθήνα 1997, σ. 203).

    Το καλοκαίρι του 1944, ο εν λόγω μηχανισμός θα αναλάβει την προετοιμασία του εδάφους για την επάνοδο της εξόριστης βασιλικής κυβέρνησης, σε συνεννόηση με τον σκιώδη στρατιωτικό διοικητή Αθηνών που διόρισε ο Παπανδρέου (14/7): τον στρατηγό Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο, αρχηγό της Χωροφυλακής στην πρώτη φάση της Κατοχής και συναρχηγό αργότερα της ακροδεξιάς ΡΑΝ, δίδυμης αδελφής της κακόφημης «Χ». Μέσα στον Αύγουστο, Μαρκεζίνης και Ζαλοκώστας διασφάλισαν με επαφές τους τη μελλοντική νομιμοφροσύνη των κατοχικών Σωμάτων Ασφαλείας προς την εξόριστη κυβέρνηση. Ακαρπη έμεινε αντίθετα η επαφή του Ζαλοκώστα με τον Γερμανό φρούραρχο στρατηγό Φέλμι, για συντεταγμένη παράδοση-παραλαβή της εξουσίας (Σπ. Μαρκεζίνης, «Σύγχρονος πολιτική ιστορία της Ελλάδος», τ.Β΄, Αθήνα 1994, σ. 5-12).

    Πιο εκτεθειμένα, καθότι βοηθητική μονάδα των SS, τα Τάγματα Ασφαλείας έδωσαν κι αυτά σιωπηρά ένα χεράκι, μεταφέροντας από την Κερατέα και τη Βραώνα μερικές χιλιάδες βρετανικά όπλα για τον εξοπλισμό των εθνικοφρόνων της ΡΑΝ και της «Χ» (22.9 & 8.10.1944) – και πνίγοντας, καθ’ οδόν, στη φωτιά και το αίμα το Κορωπί.

    Οι εκθέσεις προς τον βασιλιά

    Τα ντοκουμέντα που παρουσιάζουμε σήμερα είναι μια σειρά ενημερωτικές εκθέσεις αυτού του επιτελικού διδύμου προς τον εξόριστο βασιλιά, κατά τις τρεις τελευταίες εβδομάδες πριν από το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών. Εντοπίστηκαν στο Αρχείο των Βασιλικών Ανακτόρων, στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, στο φ. 439 που περιέχει την άκρως απόρρητη τακτική αλληλογραφία των Μαρκεζίνη και Ζαλοκώστα με τον Γεώργιο επί μια διετία (17.11.1944 – 7.7.1946). Στον ίδιο φάκελο εντοπίστηκε και η συγκλονιστική έκθεση που δημοσιεύσαμε παλιότερα, με τον σχεδιασμό της «Λευκής Τρομοκρατίας» από τον ίδιο μηχανισμό («Ιός» 17/5/2009).

    Οι εκθέσεις περιγράφουν λεπτομερώς τις κινήσεις αυτού του επιτελικού μηχανισμού με σκοπό την εκκαθάριση της κυβέρνησης και του κρατικού μηχανισμού από κάθε ΕΑΜική επιρροή, τη μεσοπρόθεσμη στρατιωτική πάταξη της Αριστεράς και την επιστροφή του βασιλιά. Καθώς το μέλλον της μοναρχίας θα αποφασιζόταν με δημοψήφισμα, τα σκέλη αυτά εκλαμβάνονταν ως αλληλένδετες πτυχές μιας ενιαίας διαδικασίας. Στο τεχνικό επίπεδο, οι δυο συνεργάτες εφάρμοσαν έναν αυστηρό καταμερισμό εργασίας: ο μεν Μαρκεζίνης επικεντρώθηκε αποκλειστικά στις πολιτικές ζυμώσεις κορυφής, ο δε Ζαλοκώστας συντόνισε τη διεξαγωγή του αντικομμουνιστικού αγώνα στη «βάση».

    Η «χαμένη ευκαιρία» του ΕΑΜ

    Στην πρώτη του έκθεση (18/11) ο Μαρκεζίνης ξεκαθαρίζει τα βασικά διακυβεύματα της συγκυρίας. Διακατέχεται δε από συγκρατημένη αισιοδοξία, στρατηγικά τουλάχιστον: «Το ενδεχόμενον εις περίπτωσιν κυβερνητικής κρίσεως να εφερόμεθα προς κυβέρνησιν σαφώς εχθρικής (ΕΑΜικής δηλ. προελεύσεως) ή ανάλογον δυναμικήν λύσιν, φρονώ ότι πρέπει να αποκλείεται. Η ευκαιρία εχάθη ανεπιστρεπτεί δια το ΕΑΜ κατά την εποχήν της αποχωρήσεως των Γερμανών, τώρα είναι πλέον αργά. Τόσον μάλιστα αργά ώστε νομίζω ότι όταν εκβιάζουν τα πράγματα απλώς μπλοφάρουν, διότι γνωρίζουν ότι ουδεμία άλλη λύσις θα τους εξησφάλιζε την ισχυράν θέσιν, την οποίαν κατέχουν σήμερον. Φρονώ ακόμη ότι και οι Αγγλοι δεν θα το ηνείχοντο. Διότι αν ημείς γνωρίζομεν ότι ατυχώς συνορεύομεν πλέον με την Ρωσίαν, γνωρίζουν και αυτοί ότι μόνον τα σύνορά μας τους έμειναν ακόμη σύνορά των εις την Βαλκανικήν. Θα ήτο λοιπόν τερατώδες αν τα παρέδιδον εις τους ρωσοφίλους. Τώρα περί καθαρώς δυναμικής λύσεως ιδικής μας φρονώ ότι είναι πάντως πρόωρον».

    Με την ακροδεξιά «δυναμική λύση» να θεωρείται (απλώς) «πρόωρη», η προσοχή εστιαζόταν αναγκαστικά στο πρόσωπο του πρωθυπουργού. «Ενώπιον του κ. Παπανδρέου», διαβάζουμε, «ηνοίχθησαν τρεις δρόμοι. Του Βενιζέλου, του Κερένσκυ (ή Μπλουμ όπως λέγει ο ίδιος) και του Τσαλδάρη». Ο πρώτος -ενός ηγεμονικού εκφραστή των συμφερόντων του αστισμού- ακυρώθηκε εκ των πραγμάτων, αφού στην ομιλία του της απελευθέρωσης ο Παπανδρέου παρασύρθηκε, «υποκύπτων εις τους εγκαθέτους του ΚΚΕ και αναφωνών ότι πιστεύει εις την Λαοκρατίαν». Ο δεύτερος, του επικεφαλής μιας νόμιμα εκλεγμένης λαϊκομετωπικής κυβέρνησης, αποκλείεται από τον ίδιο –ο δε Μαρκεζίνης τον πιστεύει, ανησυχεί όμως «μήπως παρασυρθή ανεπαισθήτως». Απομένει έτσι μόνο ο τρίτος δρόμος: «Αν εγκαίρως πάρη το σύνθημα της Βασιλείας, δυνατόν να αποβή πράγματι εθνικός ηγέτης, άλλως ειλικρινώς περιμένω ότι τον αναμένει κάποια οδός Κηφισσίας ή και κάτι χειρότερον». Η συνθηματική αναφορά στην «οδό Κηφισσίας» υπονοεί, προφανώς, την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου (6.6.1933) από φιλοβασιλικούς γκάνγκστερ με ανάμιξη του τότε διοικητή της Ασφάλειας.

    Εν μέρει τουλάχιστον, η αισιοδοξία του Μαρκεζίνη στηριζόταν πάντως σε εξωπραγματικές εκτιμήσεις για την απήχηση της μοναρχίας. Πληροφοριοδότες του από την επαρχία, ενημερώνει τον Γεώργιο, «παρουσιάζουν ρεύμα βασιλικόν, εις ποσοστόν το οποίον και οι αισιόδοξοι εξ ημών δεν ανεμένομεν. […] Εντελώς ελεύθερον δημοψήφισμα θα απέδιδε πλέον του 75%», καθώς στους παραδοσιακά φιλοβασιλικούς έχουν προστεθεί «πάμπολλοι νέοι. Αλλοι εξ αντιδράσεως προς την τρομοκρατίαν του ΕΑΜ, άλλοι εκ φόβου πλήρους εξαθλιώσεως της κοινωνικής και οικονομικής υποστάσεως του Κράτους και άλλοι εκ της πεποιθήσεως ότι η Βασιλεία είναι συνδεδεμένη σήμερον με τα πεπρωμένα του Εθνους».

    Ο «ωφέλιμος» εμφύλιος

    Πιο συγκρατημένος κι απείρως αποκαλυπτικότερος είναι, στη δική του πρώτη έκθεση, ο Ζαλοκώστας (17/11). «Εις τας πόλεις ο κομμουνισμός, ο τόσα χρήματα διαθέτων, έχει πολλούς οπαδούς», εξηγεί, είναι όμως βέβαιος «ότι βελτιουμένου του επισιτισμού και μόλις παύση ο ΕΛΑΣ να εισπράττη τας πάσης φύσεως φορολογίας των επαρχιών (ολόκληρα εκατομμύρια λιρών), τότε θα καταρρεύση ο χάρτινος πύργος του ΕΑΜ. Το Κομμουνιστικόν Κόμμα θα διατηρηθή, διότι είναι κόμμα παλαιόν, με στελέχη και φανατισμόν, ενώ το ΕΑΜ, συγκρότημα ετερογενές και γέννημα γεγονότων μη δις επαναλαμβανομένων, θα διαλυθή». Τα περί «εκατομμυρίων λιρών» ανήκαν βέβαια στη φαντασία του επιστολογράφου, σε αντίθεση με το υλικό -όντως- υπόβαθρο της αντιπαράθεσης.

    Ο Ζαλοκώστας φροντίζει να ξεκαθαρίσει τις δυσκολίες επανόδου σ’ ένα καθεστώς όπως της 4ης Αυγούστου: «Δεν πρέπει να απατώμεθα. Η έννοια της ελευθερίας και η ανάγκη της βελτιώσεως των όρων της ζωής των πτωχών, θα μένη χαραγμένη βαθειά εις την λαϊκήν ψυχήν. […] Η τρομερά κρίσις δια της οποίας διήλθεν η Ελλάς την τελευταίαν τετραετίαν, θεωρώ ότι αφήκε ανεξίτηλα ίχνη, που θα εμποδίσουν να επανέλθωμεν εις αντιδραστικά κοινωνικά σχήματα». Ταυτόχρονα, ωστόσο, περιγράφει ένα σχέδιο σταδιακής περιθωριοποίησης κι εκκαθάρισης της Αριστεράς, με την εξώθησή της «στα βουνά» μέχρι το καλοκαίρι του 1945:

    «Η 10η Δεκεμβρίου ήτις ωρίσθη ως όριον δια την διάλυσιν του ΕΛΑΣ είναι ημερομηνία κρίσιμος, διότι δεν πιστεύω να επέλθη η διάλυσις αυτή. […] Εάν εν τούτοις διατηρηθή εις τας πόλεις η εθνική ενότης, φαντάζομαι ότι θα φθάσωμεν εις το Νέον Ετος δια μιας περιόδου “υπομονής”, κατά την οποίαν δεν θα υπάρχει κράτος, ούτε επαρχία, και οι διευθύνοντες θα δέχωνται μπάτσους. Αι διαταγαί των δεν θα εκτελούνται, η δυστυχία θα εξακολουθή με συνέπειαν τον λαϊκόν αναβρασμόν και την δημοκοπίαν. Κάθε όμως ημέρα θα φέρη μικράν τινα βελτίωσιν, ούτως ώστε τον Ιανουάριον να δυνηθώμεν να εισέλθωμεν εις νέαν περίοδον, της “επιμονής”.

    Η βελτίωσις των συγκοινωνιών θα φέρη σχετικήν επάρκειαν τροφίμων και η επιστράτευσις την επέκτασιν του κράτους προς τας επαρχίας. Δεν φαντάζομαι η περίοδος αύτη να είναι βραχυτέρα των τριών μηνών, ήτοι μέχρι του Απριλίου. Από τότε όμως θα πρέπη με μεγάλην σταθερότητα να βαδίσωμεν προς την τελευταίαν φάσιν, της “επιβολής”. Το καλοκαίρι είναι άλλωστε κατάλληλος εποχή δια να κατανικηθή η αντίστασις των αριστερών εις τα βουνά, και όταν απαλλαγή ο τόπος εντελώς από την τρομοκρατίαν των αναρχικών, τότε μόνον είναι σκόπιμος η επάνοδός Σας, αδιάφορον κατόπιν ή άνευ δημοψηφίσματος». Η έκθεση κλείνει με την υπενθύμιση πως «ο στρατός είναι νευραλγικόν σημείον της καταστάσεως και πρέπει να το προσέξωμεν πολύ, υπέρ παν άλλο».

    Στο ίδιο ακριβώς μήκος κύματος κινείται και η δεύτερη έκθεση του Μαρκεζίνη (26/11): «Το ενδεχόμενον εμφυλίου πολέμου δεν πρέπει να τρομάζη όσον και αν είναι αφαντάστως θλιβερόν. Διότι φρονώ και εγώ ότι μπλοφάρουν και ότι πάντως μεταπίπτοντες οι κομμουνισταί εις την παρανομίαν θα εκφυλισθούν, μεταβαλλόμενοι μετ’ ολίγον εις κοινούς ληστάς».

    Δεν ήταν οι μόνοι που σκέφτονταν έτσι. Ο υπουργός Μεταφορών Στέφανος Στεφανόπουλος, «ο οποίος συνεργάζεται στενώς με τον κ. Π. Ράλλην», διαβάζουμε στο ίδιο κείμενο, «μου έλεγε προ ολίγων ημερών ότι τρία είναι τα συμπεράσματά του: α) Αναπόφευκτος ο εμφύλιος πόλεμος, αλλά και ωφέλιμος, διότι θα εκκαθαρίση η κατάστασις χωρίς σοβαράς θυσίας, πάντως δε μικροτέρας των όσων εγκυμονεί η συνεχής υποχωρητικότης του Πρωθυπουργού, β) Αναπόφευκτος η κυβερνητική κρίσις αν την 10 Δεκεμβρίου δεν διαλυθεί ουσιαστικώς και όχι τυπικώς ο ΕΛΑΣ. Αλλά και αν διαλυθή, αναβάλλεται απλώς η κρίσις διότι δεν θα βραδύνη να ανακύψη το ζήτημα της δημιουργίας αμιγεστέρας εθνικής κυβερνήσεως, δια της αποπομπής πάντων των εκπροσώπων οργανώσεων (δηλ. του ΕΑΜ). Νοητή θα ήτο μόνον η περιωρισμένη συμμετοχή του ΚΚΕ. γ) Ολαι αι πληροφορίαι αποδεικνύουν ότι ο Βασιλεύς θα επανέλθη. Αυτός, καίτοι δημοκρατικός, φρονεί ότι αυτό και ενδείκνυται […]. Εις σχετικήν ερώτησίν μου απήντησεν ότι η παρούσα Κυβέρνησις, ανασχηματιζομένη χωρίς το ΕΑΜ και με βασιλόφρονα υπουργόν των Εσωτερικών, θα ήτο κατάλληλος να ενεργήση το δημοψήφισμα». Αξιοποιώντας ενδεχομένως την πρόσφατη εμπειρία του 1935, όταν ο Γεώργιος απέσπασε ως εκ θαύματος το… 105% των ψήφων, για να περιοριστεί κατόπιν επισήμως σ’ ένα «ευπρόσωπο» 97,8%.

    Από το παραπάνω σχέδιο αξίζει να προσεχτεί η αποδοχή μιας μικρής συμμετοχής του ΚΚΕ σε αστική κυβέρνηση, δίκην ομηρίας, σε αντιδιαστολή προς την καθαρά εχθρική αντιμετώπιση του «μετωπικού» ΕΑΜ. Οσο για τον Στεφανόπουλο, χρημάτισε αργότερα πρωθυπουργός των αποστατών (1965-66) και, μεταπολιτευτικά, αρχηγός της βασιλόφρονος «Εθνικής Παρατάξεως».

    Προς την «εκκαθάρισιν»

    Στις 2 Δεκεμβρίου, αμέσως μετά την παραίτηση των ΕΑΜικών υπουργών λόγω της επιμονής του Παπανδρέου για μονομερή αποστράτευση του ΕΛΑΣ, ο Ζαλοκώστας κάνει τον απολογισμό του τελευταίου τριμήνου από την πλευρά της τάξης του: «Φρονώ ότι η περίφημος Εθνική ενότης ήτο μία απατηλή φαντασία, άνευ πρακτικού περιεχομένου […]. Με 6 κομμουνιστάς υπουργούς εις την Κυβέρνησιν ούτε Κράτος, ούτε τάξις, ούτε εμπόριον, ούτε βιομηχανία δύναται να εμπεδωθή. Αλλ’ αν η αναρχία παρετείνετο πέραν του μηνός, η δραχμή θα κατέρρεεν. […] Η παρούσα ανυπαρξία πίστεως προς το Κράτος και εμπορικής κινήσεως δεν είναι φύσεως οικονομικής αλλά μόνον πολιτικής».

    Εξίσου σαφείς είναι οι εκτιμήσεις του για το διά ταύτα: «Δια τας Αθήνας δεν προβλέπω έκρηξιν κινήματος και σοβαράν αιματοχυσίαν, διότι θα την προλάβουν τα αγγλικά τανκς, ωστόσον αναμένω μετά τον σχηματισμόν κυβερνήσεως άνευ κομμουνιστών, το ΚΚΕ να υποκινήση μεγάλας απεργίας και να προσπαθήση να δείξη την δύναμίν του δια της παραλύσεως της ζωής της πόλεως (έλλειψιν άρτου, φωτισμού, τραμ και λεωφορείων, σταμάτημα εκφορτώσεως τροφίμων). Τούτο θ’ αναγκάση την Κυβέρνησιν να προβή εις την κήρυξιν του στρατιωτικού νόμου και εν συνεχεία εις την αιματοχυσίαν, ιδίως δια την εκδίωξιν των εντός των Αθηνών οχυρωμένων κομμουνιστών εις υπερδιακόσια κτίρια. […] Μολονότι προβλέπω δια την ερχομένην εβδομάδα εργατικάς ταραχάς, δεν ανησυχώ δια το μέλλον. Το καρκίνωμα του κομμουνισμού μόνον με εγχείρησιν δύναται να ιατρευθή. Αίμα θα χυθή, αλλά θα είναι το τελευταίον».

    Αντί για απλές «εργατικές ταραχές», η αιματηρή καταστολή του ΕΑΜικού συλλαλητηρίου της 3ης Δεκέμβρη πυροδότησε τελικά την ένοπλη εξέγερση. Για τους προβοκάτορες της Ακροδεξιάς, ακόμη κι αυτή η εξέλιξη ήταν όμως καλοδεχούμενη: «Ευτυχώς, βοηθούσης της σθεναράς στάσεως του Στρατηγού Σκόμπι και της αδιαλλαξίας των κομμουνιστών, εσταμάτησεν ο κατήφορος εις τον οποίον εφερόμεθα κατόπιν των συνεχών υποχωρήσεων του κ. Πρωθυπουργού και εισήλθομεν εις περίοδον εκκαθαρίσεως», γράφει την ίδια μέρα στον βασιλιά ο Μαρκεζίνης. «Αι γραμμαί αυταί γράφονται εις την πνιγηράν ατμόσφαιραν της ενάρξεως του εμφυλίου πολέμου. Και όμως ο κόσμος είναι ήρεμος και ευτυχής, διότι διαισθάνεται ότι αυτό είναι η αρχή του τέλους των δεινών του. Και καθ’ ημέραν αποβλέπει περισσότερον προς Υμάς ως τον Λυτρωτήν».

    ……………………………………………………………………………………………………………………

    Οι Greek Statistics του Ναπολέοντα Ζέρβα

    Πέτρα του σκανδάλου που οδήγησε στην εμφύλια σύγκρουση του 1944 υπήρξε, ως γνωστόν, η πρόθεση του βρετανικού στρατηγείου να οργανώσει τον μεταπολεμικό ελληνικό στρατό σε καθαρά παραταξιακή βάση: αποστρατεύοντας τον ΕΛΑΣ, διατηρώντας τη φιλοβασιλική 3η Ορεινή Ταξιαρχία (που είχε συγκροτηθεί μετά την εκκαθάριση των ελληνικών μονάδων της Μ. Ανατολής από τα δημοκρατικά και φιλο-ΕΑΜικά στοιχεία) και στελεχώνοντας τις μελλοντικές «εθνικές» ένοπλες δυνάμεις με αντικομμουνιστές αξιωματικούς.

    Οι εκθέσεις των Μαρκεζίνη και Ζαλοκώστα προς τον Γεώργιο αποτυπώνουν τις κινήσεις του σκληρού φιλοβασιλικού πυρήνα προς την ίδια κατεύθυνση, επιβεβαιώνοντας τον στενά παραταξιακό χαρακτήρα των υπό διαμόρφωση «εθνικών» τμημάτων. Κάποιες στιγμές, η μπάλα παίρνει ακόμη και στελέχη εγνωσμένης εθνικοφροσύνης, τα οποία όμως θεωρούνται υπέρ το δέον χλιαρά απέναντι στο ΕΑΜ: «Βεβαίως ο Εβερτ δεν παραλείπει να αγωνίζεται να μας πείση ότι είναι ο βασιλικώτερος Ελλην», γράφει χαρακτηριστικά ο Μαρκεζίνης στις 26/11, «αλλ’ ημείς, γνωρίζοντες την πολιτείαν του, γνωρίζομεν άριστα ότι αυτός διέλυσεν ουσιαστικώς την Αστυνομίαν ως δύναμιν και την κατέστησεν ανίκανον να αντιδράση κατά των κομμουνιστών». Μικρή αλλά ουσιαστική λεπτομέρεια: η «αδράνεια» που καταλογίζεται σε βάρος του τότε αττικάρχη αφορά τα χρόνια της Κατοχής και την καταστολή του αντιστασιακού κινήματος!

    Κάποιες φορές, η προσπάθεια αυτή ξεπέρασε ωστόσο τα (τότε) εσκαμμένα, με αποτέλεσμα την ανακλαστική προσωρινή αντιστροφή του κλίματος. Οταν στα τέλη Νοεμβρίου έγινε λ.χ. αντιληπτός ο διορισμός ουκ ολίγων βαθμοφόρων των δωσιλογικών Ταγμάτων Ασφαλείας ως αξιωματικών της υπό σύσταση Εθνοφυλακής, ο παπανδρεϊκός υφυπουργός Στρατιωτικών Λαμπριανίδης αναγκάστηκε να παραιτηθεί, για να αντικατασταθεί από τον φιλο-ΕΑΜικό Πτολεμαίο Σαρηγιάννη. Οριακό σημείο της όλης αντιπαράθεσης αποτέλεσε ωστόσο η εξαγγελθείσα από τους Παπανδρέου και Σκόμπι (5/11) αποστράτευση των ανταρτών μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου.

    Για τον σεβασμό των εθνικοφρόνων σ’ αυτό το (δικό τους) σχέδιο, αποκαλυπτική είναι η συνομιλία του Ζαλοκώστα με τον αρχηγό του ΕΔΕΣ Ναπολέοντα Ζέρβα στα τέλη Νοεμβρίου, όπως καταγράφεται στην έκθεσή του της 2/12:

    «Τον ηρώτησα αν θ’ αποστρατευθή την 10 Δεκεμβρίου, εφόσον είμεθα βέβαιοι ότι ο ΕΛΑΣ θα διατηρήση τα περισσότερα όπλα του. Απεκρίθη ότι αυτός, μολονότι έχει δύναμιν 16.000 ανδρών, εδήλωσε μόνον 10.000. Αντιθέτως ο ΕΛΑΣ, με δύναμιν 28.000, εδήλωσεν εκ μεγαλαυχίας 50.000. Επειδή η αποστράτευσις θα γίνη αναλογική, την 2.ΧΙΙ υποχρεούται αυτός μεν ν’ αποστρατεύση 2.000 άνδρας παραδίδων ισάριθμα όπλα, ο ΕΛΑΣ δε 10.000. Την 5.ΧΙΙ αυτός μεν ετέρας 2.000, εκείνοι δε πάλιν 19.000. Ούτω την 8.ΧΙΙ μετά την τρίτην τμηματικήν αποστράτευσιν αυτός θα έχει ακόμη 10.000 άνδρας υπό τα όπλα, ο ΕΛΑΣ όμως ουδένα».

    Τα πραγματικά μεγέθη του ΕΛΑΣ απείχαν βέβαια πολύ απ’ αυτούς τους ισχυρισμούς: μετά τη Βάρκιζα παρέδωσε στις αρχές 51.893 όπλα διαφόρων τύπων, διέθετε δε (και έκρυψε) κάμποσα ακόμη, χωρίς να λάβουμε υπόψη τις σημαντικές απώλειές του στα Δεκεμβριανά. Ως ιστορικό τεκμήριο, η δημιουργική λογιστική του στρατηγού Ζέρβα διατηρεί ωστόσο αυτούσια την αξία της.

    Δείτε

    * Σπύρος Μαρκεζίνης, «Σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδος» (3 τ., εκδ. Πάπυρος, Αθήνα 1994). Το ύστατο πόνημα του γνωστού πολιτικού και ιστορικού, με οπτική γωνία -όπως πάντα- τα ανάκτορα και τα ανώτερα κλιμάκια της αστικής τάξης. Επιλεκτική αξιοποίηση των εκθέσεων του συγγραφέα προς τον εξόριστο βασιλιά Γεώργιο, με αποσιώπηση όλων των στρατηγικών υποδείξεων που περιέχονται εκεί.

    * Χρήστος Ζαλοκώστας, «Το χρονικό της σκλαβιάς» (εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 1997). Εξιστόρηση της κατοχικής περιόδου που πρωτοκυκλοφόρησε το 1949 με υποδειγματικό/ κανονιστικό χαρακτήρα για τη μετέπειτα εθνικόφρονα ιστοριογραφία. Οχι μόνο στρατευμένη αλλά και εξαιρετικά ανακριβής, απαιτεί διασταύρωση των ισχυρισμών της σε κάθε βήμα με τις αντίστοιχες πηγές κάθε πλευράς.

    * Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, «Αρχεία Εμφυλίου Πολέμου (1944-1949) (16 τ., Αθήνα 1998). Ο πρώτος τόμος καλύπτει κυρίως τα Δεκεμβριανά. Αξιοσημείωτα τα πρακτικά της άκρως απόρρητης ελληνοβρετανικής σύσκεψης της 31/10/44 και οι εκθέσεις παραλαβής αγγλικών όπλων για τις αντι-ΕΑΜικές οργανώσεις λίγο πριν από την Απελευθέρωση.

    * Σπύρος Κωτσάκης, «Δεκέμβρης του 1944 στην Αθήνα» (εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1986). Αυτοβιογραφική περιγραφή των Δεκεμβριανών από τον καπετάνιο του αθηναϊκού Α΄ Σώματος Στρατού του ΕΛΑΣ, εμπλουτισμένη με άφθονο αρχειακό υλικό.

    ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΙΟΥ: Τάσος Κωστόπουλος, Αντα Ψαρρά, Δημήτρης Ψαρράς ios@efsyn.gr

    Μου αρέσει!

  10. Ενα σπάνιο ντοκουμέντο του ΕΑΜ: «Οι ξένοι για το Δεκέμβρη»
    Μια έκδοση του ΕΑΜ, το 1945, για τα «Δεκεμβριανά» από τη σκοπιά των ξένων.

    http://www.imerodromos.gr/dekembris-xenoi/

    *

    Καραμπάτσος Θανάσης

    3 Δεκεμβρίου 1944: Η κόκκινη γραμμή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας

    http://www.tovima.gr/society/article/?aid=655899

    *

    Σχόλιο αναγνώστη στο άρθρο του ΒΗΜΑΤΟΣ:

    Η παλιά βιβλιογραφία μηδέ του στρατηγού ντέ Γκώλ εξαιρουμένου ομιλούσε περί λουτρού αίματος,100000 εκτελέσεων κλπ.Σύμφωνα με μεταγενέστερη τεκμηριωμένη,εμπεριστατωμένη κι αναλυτική εργασία του Henry Rousso με τίτλο(Η εκκαθάριση στη Γαλλία:μια ανολοκλήρωτη ιστορία) το σύνολο των εκτελέσεων χωρίς δίκη (με συνοπτικές διαδικασίες ή με απόφαση εκτάκτων ) προ και μετά την απελευθέρωση ανέρχεται σε 8100.Εξευτελισμό υπέστησαν οι ερωμένες των Γερμανών στρατιωτικών οι λεγόμενες.Μεταπελευθερωτικά,δικάσθηκαν πολλοί δωσίλογοι και συνεργάτες.Επιβλήθηκαν διάφορες ποινές.Απο τις 7037 καταδίκες σε θάνατο εκτελέσθηκαν οι 791. 2777ισόβια.

    *

    Αν αληθεύουν οι αναφερόμενοι αριθμοί για τη Γαλλία, τότε (αναλογικά) στην Ελλάδα η τιμωρία (οι εκτελέσεις) δωσιλόγων είχαν πολύ μεγαλύτερη έκταση. Εδώ, βεβαίως, υπήρξε σκληρότατος εμφύλιος, με πολλές χιλιάδες νεκρούς, αμέσως μετά την αποχώρηση των Γερμανών – και πριν το Δεκέμβρη.

    Μετά το Δεκέμβρη όλα είχαν αλλάξει – και οι δωσίλογοι γενικά την έβγαλαν καθαρή, με ελάχιστες, μετρημένες στα δάχτυλα, εξαιρέσεις.

    *

    Πρόσφατα κυκλοφόρησε ένα νέο βιβλίο για τα Δεκεμβριανά. Το έχει γράψει ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης.

    http://tvxs.gr/news/biblio/dekembriana-ta-gegonota-i-diethnis-diastasi-kai-o-parallilos-polemos

    *
    Η έκθεση του επιτελάρχη του ΕΛΑΣ στα «Δεκεμβριανά», Αντισυνταγματάρχη Κωνσταντίνου Λαγγουράνη.συντάχθηκε στα τέλη Ιανουαρίου 1945 με αποδέκτη τον γραμματέα του ΚΚΕ Γ. Σιάντο. – See more at: http://left.gr/news/i-mahi-tis-athinas-i-ekthesi-toy-epitelarhi-toy-elas-konstantinoy-laggoyrani#sthash.uNvWOLBF.YngV2CvW.dpuf

    *

    http://tvxs.gr/news/taksidia-sto-xrono/bretanoi-kai-synergates-ton-nazi-mazi-ston-elliniko-emfylio

    (απόσπασμα)
    Μια από τις πιο σκοτεινές φυσιογνωμίες της βρετανικής δράσης στην Ελλάδα ήταν ο Τσάρλς Γουίγκχαμ, ο επικεφαλής της RUC της ειδικής δύναμης καταστολής στη Βόρεια Ιρλανδία. Οι πρακτικές της RUC έφτασαν και στην Ελλάδα, καθώς ο Γουίγκχαμ είναι αυτός που δημιουργεί τα νέα σώματα ασφαλείας, στα οποία εντάχθηκαν και οι ταγματασφαλίτες των ναζί. Όσο για τα στρατόπεδα, όπου δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι εξορίστηκαν βασανίστηκαν και δολοφονήθηκαν, αυτά σημειώνεται στο αφιέρωμα του Observer δεν χρειαζόταν αν δημιουργηθούν, καθώς υπήρχαν ήδη από την εποχή του Μεταξά. Μπορεί όπως αναφέρεται οι Βρετανοί να μην δημιούργησαν στρατόπεδα συγκεντρώσεις, αν και υπάρχουν και αντίθετες απόψεις για αυτό – εξάλλου πολλοί στάλθηκαν και σε βρετανικά στρατόπεδα στη Μέση Ανατολή-, είχαν όμως παρουσία σε αυτά, μαζί με τους πρώην συνεργάτες των ναζί. Ο Τσάρλς Γουίγκχαμ γνώριζε με ποιους συνεργαζόταν. Γνώριζε πως ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που κατά τη διάρκεια της κατοχής εκτελούσαν και βασάνιζαν ανθρώπους.

    «Σε καμιά άλλη χώρα στην Ευρώπη, όπως συνέβη στην Ελλάδα, οι συνεργάτες των ναζί δεν είχαν τη δυνατότητα να διεισδύσουν στις κρατικές δομές, τον στρατό, τις δυνάμεις ασφαλείας, το δικαστικό σώμα και μάλιστα τόσο αποτελεσματικά. Η αναζωπύρωση των νεοναζί στην Ελλάδα με την άνοδο της Χρυσής Αυγής συνδέεται άμεσα με την μη εκκαθάριση μεταπολεμικά. Πρόκειται για απογόνους των ταγμάτων ασφαλείας, όπως ήταν και οι υποστηρικτές της Χούντας των Συνταγματαρχών», επισημαίνει το βρετανικό περιοδικό.

    *

    …Το Βρώμικο Μυστικό της Βρετανίας

    http://www.theguardian.com/world/2014/nov/30/athens-1944-britains-dirty-secret

    …ελληνικά

    http://kinisienergoipolites.blogspot.fr/2014/12/1944-observer-44.html

    Μου αρέσει!

  11. δηλαδη κατα τους ιους φταιει η ακρα δεξια και παρουσιαζουν σαν αποδειξη οσα εγραφαν οι μαρκεζινης ζαλοκωστας ο σχολιασμος των εκθεσεων μαλλον ειναι ψιλοασχετος με το περιεχομενο τους

    «Στις 2 Δεκεμβρίου, αμέσως μετά την παραίτηση των ΕΑΜικών υπουργών λόγω της επιμονής του Παπανδρέου για μονομερή αποστράτευση του ΕΛΑΣ»
    το ιδιο ακριβως αναφερει και το βιβλιο ιστοριας της γ γυμνασιου και μετα ενοχλουν καποιους οι (ανυπαρκτες) αναφορες σε κρυφο σχολειο και αγια λαυρα στα σχολικα βιβλια

    ο αριθμος των εκτελεσεων στη γαλλια ειναι αυτος που δινει ο σχολιαστης του βηματος
    https://books.google.gr/books?id=SJfxCgAAQBAJ&pg=PA108&lpg=PA108&dq=Henry+Rousso+savage+purge&source=bl&ots=-EwtKB6kj4&sig=kXKH7Ha_5bfgm0Mx88puk6WXEvk&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwiphM_FzsnKAhWKtBQKHd2zBmkQ6AEIHTAA#v=onepage&q=Henry%20Rousso%20savage%20purge&f=false

    http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=162795 κ ενα ακομα αρθρο του καλυβα

    «Τέλος, πιο εύστοχη ερμηνεία αναπτύσσεται στο πρόσφατο έργο του αυστραλού ιστορικού David Close: πρώτη επιλογή του KKE αποτελούσε η κατάκτηση της εξουσίας στο πλαίσιο της νομιμότητας, χωρίς όμως αυτό να αποκλείει τη βίαιη ρήξη σε περίπτωση που η επιλογή αυτή δεν τελεσφορούσε. H βίαιη ρήξη αποτελούσε, με άλλα λόγια, τη «δεύτερη προτίμηση». …. Εάν η στρατηγική της «εθνικής ενότητας» επέτρεπε τη διεξαγωγή εκλογών με ευνοϊκούς για το KKE όρους, η κατάληψη της εξουσίας θα ολοκληρωνόταν στο πλαίσιο της νομιμότητας και οι Αγγλοι θα βρίσκονταν προ τετελεσμένων γεγονότων… Καθώς κάτι τέτοιο θα οδηγούσε στην ολοκληρωτική επικράτηση των κομμουνιστών, έναν δρόμο που όλοι γνώριζαν πως ήταν δίχως επιστροφή, οι αντίπαλοί του επεδίωκαν την αντικατάσταση της κρατικής κυριαρχίας που ασκούσε το KKE με αυτήν του επίσημου κράτους….»

    πολυ ωραιο αυτο που γραφει για τους αριστερους ιστορικους:
    «Διαβάζοντας την ιστοριογραφική παραγωγή των επιγόνων του KKE, σχηματίζει κανείς την εντύπωση πως η εαμική εξουσία στην κατεχόμενη και μετακατοχική Ελλάδα ήταν ένα είδος σοσιαλιστικού παραδείσου..»

    Μου αρέσει!

  12. «…Το Βρώμικο Μυστικό της Βρετανίας» (1 Ιουνίου 2016, 08:50)

    Δεν υπάρχει κανένα «βρωμικο μυστικό της Βρετανίας». Ο ισχυρισμός των αρθρογράφων του συγκεκριμένου άρθρου ότι στις 3 Δεκεμβρίου του 1944 οι βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις ανοίξαν πυρ εναντίον του πλήθους που διαδήλωνε είναι ψευδής και δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

    Εδω ο ισχυρισμός τους: «This was the day, those 70 years ago this week, when the British army, still at war with Germany, opened fire upon – and gave locals who had collaborated with the Nazis the guns to fire upon – a civilian crowd demonstrating in support of the partisans with whom Britain had been allied for three years.» (Όπως ξεκινάμε από την αρχή, 5η παράγραφος.)

    Εδω ένα άρθρο-απάντηση στο οποία αναιρείται ο συγκεκριμένος ισχυρισμός. Το είχα παραθέσει μερικούς μήνες νωρίτερα, το παραθέτω πάλι ολόκληρο.

    http://athensreviewofbooks.com/?p=1715

    1. An extraordinary and demonstrably false claim

    by RICHARD CLOGG

    On 5 December last year the Trustees of the British Museum expressed their ‘delight’ in announcing the decision to lend the Russian State Hermitage Museum, on the 250th anniversary of its foundation, the sculpture of the river god Ilissos from the West pediment of the Parthenon. This was the first time one of the Parthenon marbles had been loaned since their acquisition by the Museum from the 7th Earl of Elgin in 1816. Whatever view is taken of the appropriate site to display the Parthenon marbles, whether in London or in Athens, it was surely tactless of Neil MacGregor, the director of the British Museum, not to have notified, let alone consulted, the Greek government about a loan which, unsurprisingly, prompted a fiercely hostile reaction in Greece.

    Moreover, the announcement by the Museum trustees coincided to the day with the seventieth anniversary of the beginning one of the darkest episodes in the modern history of Greece, namely the fighting in Athens between British forces, in support of the Greek government, and their one time allies in ELAS, the military wing of the National Liberation Front (EAM). This tragic confrontation was probably the only occasion during the Second World War when former allies ended up fighting each other. The seventieth anniversary of the Dekemvriana, as the hostilities are known in Greece, is likely prove the last major occasion on which a few of those involved in the events are still living. The importance of this turning point in the country’s recent history is demonstrated by the fact that there were no fewer than three academic conferences devoted to the subject in Greece.

    The timing of the Trustees’ announcement, thoughtless though it was, should not necessarily be seen as a deliberate attempt to add insult to injury. If the British prime minister, David Cameron, can labour under the delusion that the United States was fighting alongside the United Kingdom against Nazism during the Luftwaffe blitz in late 1940 and early 1941 (at a time when Britain’s only active European ally in the anti-Axis struggle was Greece) then how could Neil MacGregor and his Trustees be expected to know anything about events in wartime Greece?

    The level of ignorance about the Dekemvriana in the United Kingdom was strikingly illustrated in the article, ‘Athens ’44: Britain’s dirty secret’ that appeared in the Observer magazine (30 November 2014). This was predicated on the extraordinary, and demonstrably false, assertion that it was the British army and not the Greek police that fired on left-wing demonstrators on 3 December 1944, killing some fifteen (the precise figure is disputed) and wounding many more.

    The errors in his article are legion and I shall not rehearse them here. That has effectively been done by the seven Greek historians in their démarche of 12 December last to the Observer. [This can be accessed at http://athensreviewofbooks.com/?p=1480 ] I very largely agree with the points they raise in their rebuttal. My only reservation is that I think it unlikely that as many as 150 members of ELAS descended into the sewers of Athens in an abortive attempt to blow up the Grande Bretagne Hotel, the British headquarters. Such an undertaking, if it were to have any chance of succeeding, would have had to be carried out in the utmost secrecy, and the involvement of 150 andartes in the operation would necessarily have made this difficult. Some of the assertions made in the Observer article lie in the realm of fantasy and as such are difficult to rebut. One such is the claim that the emergence in Greece of the thuggish, ultra-right-wing Khrysi Avgi as a political force in recent years ultimately derives from British policy in 1944.

    The authors of the offending article would have done well to have borne in mind the saying, sometimes attributed to Confucius, ‘the faintest ink is more reliable than the most powerful memory’. The recollections of participants in the events of those fateful December days seem to have become confused with the passing of time. But in looking at what occurred on 3 December historians are fortunate in having the contemporary written accounts of an unusually large number of competent eye-witness observers of what happened when the very large demonstration of EAM supporters converged on Syntagma Square. While their accounts differ in points of detail, the reports of these observers, whether their sympathies lay with the left-wing demonstrators or with the Greek government, are agreed that it was the Greek police and not the British army that fired on the demonstrators. Almost forty years ago the Danish historian, Lars Baerentzen, analyzed in careful and minute detail the numerous sources (official documents, journalistic despatches and books) in an article (Scandinavian Studies in Modern Greek No. 2 1978) of which the authors of the Observer article were clearly unaware. Moreover, Dr Baerentzen, writing when he did, had the great advantage of being able to consult a number of the journalists and other eye-witnesses to the events.

    There was never any prospect of the Observer printing the démarche of the seven Greek historians because of its length, but on the 28 December, a month after the original article was published, the paper did publish what it claimed was a correction. This purported correction, however, served only further to confuse the story. It stated that ‘British troops opened fire on the Greek demonstrators from the Grande Bretagne hotel in Athens on 3 December 1944. The hotel was British military headquarters, but the fire from it could also [my emphasis] have come from the Greek police.’ The firing did not and could not have come from the Grande Bretagne, from which vantage point a number of the non-Greek observers witnessed the shooting.

    The ‘correction’ also referred to ELAS/EAM (normally referred to as EAM/ELAS) as ‘the Greek anti-Nazi resistance’. This formulation might simply be a case of clumsy wording, but it might also be construed as maintaining that EAM/ELAS was not merely the largest resistance organisation but the only one. But there were, of course, other anti-Nazi resistance organisations, among them EDES and EKKA.

    In alerting the seven historians that the Observer was planning to publish this inadequate correction, the paper’s Readers’ Editor, Stephen Pritchard, stated that their démarche had been shown to an ‘independent historian’ who had found ‘many inconsistencies’ in their claims. But surely, each of the seven could be described as an ‘independent historian’. They might be employed by universities, but that does not imply that their conclusions on historical matters are not arrived at independently. And why was the ‘independent historian’ able to unearth ‘many inconsistencies’ but, seemingly, not errors? Could not some, or indeed all, of these ‘many inconsistences’ be revealed and hence debated? There is no need to identify the historian involved. I made this suggestion to the Readers’ Editor on 31 December. He replied on 3 January that he would reply to me in due course. When I had heard nothing by 20 January I sent him a reminder.

    I did eventually receive an email from Mr Pritchard on 6 February, five weeks after he said that he would get back to me. In this he conceded that the ‘correction’ published by the Observer on 28 December had, indeed, been ‘wholly inadequate’ and suggested that I send a letter to the paper making this and other points. On reflection I declined. It seemed to me that the issue of whether or not it was the British who had fired on the demonstrators in Syntagma Square was not a matter of opinion but of fact and it was The Observer itself that should make this clear to its readers. Moreover, the seven Greek historians had two months earlier pointed out this and other errors. Mr Pritchard ignored my request for an indication of the ‘many inconsistencies’ that the ‘independent historian’ claimed to have found in the offending article.

    The record of colonial empires throughout history demonstrates that all of them harbour grim secrets. This is certainly true of the British Empire. Some twenty-five years before the events of 3 December 1944, British troops in April 1919 opened fire on unarmed demonstrators in the Punjab, resulting in hundreds of dead and wounded. Interestingly, Winston Churchill, the villain of the Observer article, condemned the massacre as a ‘monstrous event’.

    The British forces can be criticised for not intervening to control the Greek police, although they were manifestly caught unawares by shooting that lasted barely half an hour. But they certainly did not open fire on the demonstrators in Syntagma Square on 3 December 1944. That the Observer, the oldest Sunday newspaper in the world, refuses to acknowledge this fact is inexplicable. A cursory reading of many of the comments that the article attracted on the Observer’s website indicates the damage it has done to understanding in the UK and indeed worldwide of the tortured history of Greece during the Second World War. The Observer has had plenty of opportunities to correct the record. Why, after three months, has it not taken them?

    2. W.H. McNeill: The eye witness of the events of December ’44

    by LARS BAERENTZEN

    Mr. Stephen Pritchard,

    Readers’ Editor, The Observer

    Dear Mr. Pritchard,

    The Observer published, on November 30 last year, an article on the British role in Greece during and just after the German occupation in the Second World War.

    The article (written by Ed Vulliamy and Helena Smith) prominently and emphatically stated that British troops in Athens fired on the demonstrators in Syntagma Square on December 3, 1944. I was sorry to see this statement which is untrue. I know this because in 1978 I published an article on the events that day in Athens:

    Lars Bærentzen: The Demonstration in Syntagma Square on Sunday the 3rd of December, 1944. In: Scandinavian Studies in Modern Greek, no. 2, 1978, pp. 3-52

    I shall mail a photocopy of my article to you. It was published in a Danish scholarly journal which today is no doubt hard to obtain.

    My paper is based on a great number of written sources, published as well as unpublished, and on interviews with eye-witnesses. I also made use of the photos taken by Dmitri Kessel, then of LIFE. After the article had been published, I studied the original negatives of these photos (thus establishing their sequence) and I had several interviews with Mr. Kessel himself. His recollection in no way contradicted anything printed in my article.

    Obviously, some of the events during the demonstration in Athens that day are open to doubt or may admit various interpretations. But no eye-witness or first-hand source has ever claimed that British troops fired on the demonstrators. Nor has any historical account, to my knowledge, made such a claim. The shooting came from Greek policemen whose action is well documented.

    The American historian W.H. McNeill stated in his book “The Greek Dilemma. War and Aftermath (London 1947) that “a man dressed in military uniform, but not in the grey of the police” began to fire and perhaps even initiated the firing of the police. The identity of this man has not been established, but it was certainly not a British soldier. When I later asked Professor McNeill for his source for this detail, he replied: “I saw him myself.”

    It seems to me sad that The Observer has seen fit to print a statement that British soldiers joined in shooting on the Greek demonstrators on December 3rd, 1944. For the reasons given, it is in my view untrue and may risk to distort the historical record of an event which was important both in Greek and in British history.

    January 18, 2015

    Yours sincerely,

    Lars Baerentzen

    Μου αρέσει!

  13. Και εδω μία γενικότερη κριτική κάποιων σημείων που περιέχει το άρθρο του Observer. (1 Ιουνίου 2016, 08:50)

    http://athensreviewofbooks.com/?p=1480

    Misrepresenting the Past to Make Sense of the Present: Greek historians respond to an «Observer» article on the December 1944 events

    On November 30, 2014 The Observer published a story titled Athens 1944: Britain’s Dirty Secret, written by Ed Vulliamy and Helena Smith. The story, which presented an account of the events that took place in Athens in December 1944, was also posted on the widely read website of The Guardian,where it elicited over a thousand comments.

    This story is an example of what happens when one tries too hard to fit the past into the present. Indeed, it is so preposterous to claim that the December 1944 events ‘sowed the seeds for the rise of the far right in Greece today’ that it may not really worth engaging with Vulliamy’s and Smith’s tendentious blend of the Second World War, the Greek Civil War, the Cold War, the Irish War of Independence, British colonialism, and the ongoing Greek crisis.

    Nevertheless, their story does supply a nice opportunity to shed light on how the facts used to undelay this type of exercise can diverge from the historical record. For it is one thing to remind readers of Britain’s intervention in Greece in the latter stages of World War II – which by the way was no secret at all, and another to rely on valid sources and cross-checked testimonies.

    When contacted by the authors, the Observer refused to publish their remarks on account of an unnamed ‘independent’ historian’s verdict. The newspaper merely offered to append a “footnote” to its story on two minor points, which would not fail to trivialize our response and further mislead its readership.

    So, here are the fourteen instances of how the celebrated Observer story departs from the record:

    (1) The British army did not “open fire upon … a civilian crowd demonstrating” at the Athens Syntagma Square on 3 December 1944. Greek police did and men of the British 23rd Armoured Brigade moved in and cleared the square after the event.

    (2) The British government did not back the leftist resistance movement (EAM/ELAS) “throughout the war.” It cut off support after ELAS attacked the non-communist EDES organization in October 1943 and during the ensuing civil conflict. Even after the Lebanon Conference and until EAM decided to join the Greek government-in-exile, in late August, the British kept up the pressure on EAM/ELAS and prepared to land at key points in Greece after the German withdrawal and before a feared EAM takeover.

    (3) To say that Winston Churchill “switched allegiances to back the supporters of Hitler against his own erstwhile allies” (i.e. the EAM/ELAS) and to present the December confrontation as one fought between “the British alongside supporters of the Nazis against the partisans” is a gross misrepresentation of the record. There were Resistance fighters on both sides of the conflict.

    (4) It is an unwarranted sweeping statement to state that in Greece, and supposedly in France or Italy, those who had “fought the Nazis … found (themselves) fighting – or imprisoned and tortured by – the people who had collaborated with the Nazis, on British orders.” Such a statement overlooks the fact that several former EAM members and ELAS fighters joined the government camp and army and fought against the communist Democratic Army in 1946-49. In fact, the December 1944 conflict became a watershed in that it alienated several moderate leftists and republicans and led them away from the EAM/KKE. It is also an exaggeration to claim that “there has never been a reconciliation” in post-civil war Greece. Both the socialist government of Andreas Papandreou in 1982 and the conservative-leftist coalition that succeeded him in 1989 officially recognised the wartime resistance in its entirety, awarding pensions and erecting several monuments to that effect. After 1974, Greek political refugees in communist countries were allowed to return with full pension rights.

    (5) ELAS did not “agree to the arrival of British troops” in May 1944. EAM/KKE did so at Caserta on 26 September 1944.

    (6) The British did not “prepare to restore the king” after their limited forces arrived to Greece, in October 1944. They barely sufficed to keep a semblance of Greek government authority in Athens and a few other cities. After August 1944,when Churchill came round to the view that King George II should not return upon liberation, the issue at point was to help the government of national unity under Papandreou survive until the matter could be settled by referendum.

    (7) The Security Battalions and Special Security Branch (of the Greek Police) were never integrated into the German SS. It is also unlikely that they “were seen walking freely in the streets” as they seriously risked being spotted by EAM’s People’s Guard or OPLA, still active in executing traitors of all sorts.

    (8) It is hard to believe that a scholar like Professor André Gerolymatos stated that “disarmament applied to ELAS only … not to those who had collaborated with the Nazis.” First, Papandreou and the British attempted to disarm all resistance units and integrate them into a National Guard in which former ELAS would constitute a minority. Secondly, the surviving units of collaborators had surrendered to the British forces, had been disarmed and confined to camps under guard. Deprived of sizeable pro-government forces, the British did arm rank and file tainted with collaboration after the fighting in Athens commenced, in December 1944. Thirdly, to argue that Churchill “legitimised” the collaborators in order “to bring back the Greek king,” as Professor Gerolymatos appears to do, inverts the sequence of events and the fact that Churchill himself persuaded George II to publicly undertake not to return until after a plebiscite.

    (9) It is an exaggeration to say that the British helped set up “a gulag of [concentration] camps” in civil war Greece. Rather, in the immediate aftermath of the civil war, the British pressed the Greek government to close down the civilian Makronissos camp as “contrary to the British and American concept of humanity and justice.”

    (10) The conflation of the British Police Mission to Greece with practices of British colonialism (a “combination of concentration camps, putting the murder gangs in uniform, and calling it the police”) might have been avoided had the authors cared to consult relevant research on this point, including Mark Mazower’s ‘Policing the Anti-Communist State in Greece, 1922-1974’ in The Policing of Politics in the 20th Century, which he edited in 1997.

    (11) The Truman Doctrine was not a blueprint for “military intervention” in Greece or elsewhere. It relied on a combination of aid and intervention short of dispatching US troops.

    (12) Manolis Glezos, EMP, whom the authors describe as “a man of humbling greatness,” supplies an account of his role in the December events which does not easily tally with detailed accounts of the same event, including an article published by the newspaper Avgi, on December 25, 2013. Manos Ioannidis, a resistance veteran and author of this piece, describes in detail the attempt to blow up the Grande Bretagne hotel where the Greek government and the British Headquarters were located in the centre of Athens. More specifically, (a) the author, an ELAS fighter himself, mentions several names but not Glezos. It is a curious omission, since Glezos is certainly the most prominent living member of the resistance; (b) Glezos mentions that the mining of the Grande Bretagne took place “on the evening of 25 December.” Ioannidis times it on 23 or 24 December and adds that it was completed in 12 to 15 hours; (c) Glezos states: ‘There were about 30 of us involved.” According to Ioannidis’ sources, however, “some 150 ELAS men descended into the sewerage system, each carrying a chest of explosives and other materiel, plus a number of cadres and engineers;” (d) Glezos states: “I carried the fuse wire myself, wire wound all around me, and I had to unravel it. … I went over to the boy with the detonator.” According to Ioannidis: “Hundreds of meters of wheeled electrical cable were used … and a lorry with a power generator for detonating was in wait outside the manhole.” Even accepting that Glezos, a man who, after recovering from tuberculosis, had been disarming police stations and taking out British tanks during the previous weeks, had now turned into a human spool, it would still be hard to explain how a simple detonator could serve in such a sophisticated operation.

    (13) Regarding the overall assessment of these events, Glezos’ own admission is quite revealing. A man who, according to the article, ‘still calls himself a communist’, today admits that “communism, as applied to Greece’s neighbours to the north, would have been a catastrophe.” One is entitled to wonder whether Greece’s predicament would have been any different under EAM/KKE rule.

    (14) Last, and quite tellingly, the ‘Timeline” following the article is riddled with several inaccuracies that could have been averted had the authors bothered to consult available scholarly sources.

    Giorgos Antoniou, Hellenic International University

    Basil Gounaris, Aristotle University of Thessaloniki

    Evanthis Hatzivassiliou, National and Capodistrian University of Athens

    John O. Iatrides, Southern Connecticut State University

    Stathis Kalyvas, Yale University

    Nikos Marantzidis, University of Macedonia

    Ioannis Stefanidis, Aristotle University of Thessaloniki

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s